Portal Orzeczeń Sądu Apelacyjnego w Poznaniu

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 15 kwietnia 2014 r.

Sąd Apelacyjny w Poznaniu Wydział I Cywilny

w składzie następującym:

Przewodniczący: SSA Mariola Głowacka

Sędziowie: SA Jan Futro (spr.),

SA Jacek Nowicki

Protokolant: st. sekr. sąd. Agnieszka Paulus

po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2014 r. w Poznaniu

na rozprawie

sprawy z powództwa P. C.

przeciwko Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez Dyrektora Zakładu Karnego w K.

o zapłatę

na skutek apelacji powoda

od wyroku Sądu Okręgowego w Zielonej Górze z dnia 13 listopada 2013 r.

sygn. akt I C 308/13

1.  oddala apelację;

2.  zasądza od powoda na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa 2 700 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

Jacek Nowicki Mariola Głowacka Jan Futro

I A Ca 163/14

UZASADNIENIE

Powód P. C. w pozwie złożonym w dniu 21 lipca 2013 r. skierowanym przeciwko Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez Dyrektora Zakładu Karnego w K. wniósł o zasądzenie od pozwanego kwoty 80 000 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia złożenia pozwu, w tym kwoty 20 000 zł na rzecz powoda oraz kwoty 60 000 zł na rzecz Domu Dziecka w S.. Wniósł ponadto o zasądzenie kosztów procesu.

W uzasadnieniu twierdził, że na skutek bezprawnego działania służby więziennej w Zakładzie Karnym w K., gdzie powód odbywa karę pozbawienia wolności, w szczególności na skutek przewlekłości postępowań ze skarg powoda na decyzje Dyrektora Zakładu Karnego w K., nie zastosowanie się do orzeczeń sądu penitencjarnego w tych sprawach, nakazujących ich ponowne rozpatrzenie i nieudzielenie odpowiedzi na wnioski powoda, a w konsekwencji działanie w sposób lekceważący powoda, doszło do naruszenia jego godności.

Wyrokiem z dnia 13 listopada 2013 r. Sąd Okręgowy w Zielonej Górze oddalił powództwo a orzekając o kosztach postępowania, nie obciążył powoda obowiązkiem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego na rzecz Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa.

Jako podstawy rozstrzygnięcia Sąd I instancji powołał następujące ustalenia.

Powód P. C. przebywa w Zakładzie Karnym w K. jako osadzony od 19 września 2012 r. do chwili obecnej.

W samym 2013 r. powód złożył 83 skargi na funkcjonowanie Zakładu Karnego w K. oraz 74 prośby w większości dotyczące udzielenia informacji.

W dniu 8 marca 2013 r. do Dyrektora Zakładu Karnego w K. wpłynęło pismo z Sądu Okręgowego w Zielonej Górze sygn. Pen 155/13, w którym przesłano wg właściwości skargę powoda z dnia 28 lutego 2013 r., zobowiązując jednocześnie Dyrektora jednostki do nadesłania sądowi kopii odpowiedzi udzielonej powodowi. Z uwagi na potrzebę przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego Dyrektor Zakładu Karnego w K. na podstawie § 8 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 sierpnia 2003 r. w sprawie sposobów załatwiania wniosków, skarg i próśb osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych, przedłużył termin rozpatrzenia sprawy do 12 kwietnia 2013 r., o czym powód został powiadomiony pismem z dnia 22 marca 2013 r. Po zebraniu materiału dowodowego m.in. oświadczeń funkcjonariuszy, pismem z dnia 11 kwietnia 2013 r. udzielono powodowi odpowiedzi.

W dniu 14 marca 2013 r. powód złożył w administracji Zakładu Karnego w K. prośbę o wyrażenie zgody na posiadanie w celi sprzętu elektronicznego, w tym tunera (...), monitora o przekątnej do 19 cali i głośników. Wychowawca zaproponował wyrażenie zgody na tuner (...), natomiast w zakresie monitora z głośnikami zaproponował rozpatrzyć prośbę negatywnie. W tych okolicznościach Dyrektor Zakładu Karnego decyzją z dnia 18 marca 2013 r. zaakceptował opinię wychowawcy tj. wyraził zgodę na posiadanie przez powoda tunera (...) oraz nie wyraził zgody na posiadanie przez powoda w celi monitora i głośników. Powód złożył skargą na w/w decyzję do Sądu Okręgowego w Zielonej Górze, który postanowieniem z dnia 20 maja 2013 r. uchylił zaskarżoną decyzję i sprawę przekazał Dyrektorowi Zakładu Karnego w K. do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu wskazano, że zaskarżona decyzja z racji swej ogólności, lakonicznego brzmienia nie nadaje się do kontroli instancyjnej i dlatego orzeczono jak w sentencji. W dniu 29 maja 2013 r. Dyrektor Zakładu Karnego w K. podtrzymał swoją dotychczasową decyzję w zakresie udzielenia zgody na posiadanie przez powoda w celi sprzętu elektronicznego, w tym tunera (...), monitora o przekątnej do 19 cali i głośników.

W dniu 7 kwietnia 2013 r. powód wystąpił do Dyrektora Zakładu Karnego w K. z wnioskiem o wydanie talonu na otrzymanie kółka do ćwiczeń gimnastycznych i modeliny. Decyzją z dnia 9 kwietnia 2013 r. Dyrektor Zakładu Karnego w K. odmówił wyrażenia zgody. Powód złożył skargę na w/w decyzję do Sądu Okręgowego w Zielonej Górze, który postanowieniem z dnia 20 maja 2013 r. uchylił zaskarżoną decyzję i sprawę przekazał Dyrektorowi Zakładu Karnego w K. do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu wskazano, że zaskarżona decyzja z racji swej ogólności, lakonicznego brzmienia nie nadaje się do kontroli instancyjnej i dlatego orzeczono jak w sentencji.

W dniu 29 maja 2013 r. Dyrektor Zakładu Karnego w K. podtrzymał swoją dotychczasową decyzję w zakresie nie wyrażenia zgody na otrzymanie przez powoda kółka do ćwiczeń oraz modeliny.

W dniu 9 maja 2013 r. wpłynęła do Zakładu Karnego w K. skarga powoda na decyzję Dyrektora wymierzającą karę dyscyplinarną, złożona w trybie art.7 § 3 k.k.w. W związku z tym Dyrektor podtrzymał podjętą wcześniej decyzję. Po zebraniu dokumentacji skargę niezwłocznie przekazano do sądu penitencjarnego w Z.. Pismem z dnia 17 maja 2013 r. mylnie poinformowano powoda o przedłużeniu terminu do załatwienia sprawy, natomiast pismem z dnia 11 czerwca 2013 r. sprostowano informację zawiadamiając, iż skarga została przekazana zgodnie z właściwością wraz z aktami sprawy do Sądu Okręgowego w Zielonej Górze. Postanowieniem z dnia 1 lipca 2013 r. (sygn. akt III Kow 1567/13) Sąd Okręgowy w Zielonej Górze uchylił zaskarżoną decyzję w przedmiocie ukarania powoda karą dyscyplinarną w postaci nagany. W związku z powyższym Dyrektor anulował powodowi karę z dnia 8 maja 2013 r.

W dniu 5 marca 2013 r. powód wniósł prośbę dotyczącą udzielania informacji w zakresie podstawy prawnej i powodów zamontowania tzw. blend. Pismem z dnia 20 marca 2013 r. poinformowano powoda, że budynek pawilonu H, w którym przebywa został zaprojektowany zgodnie z obowiązującymi normami budowlanymi, został wykonany zgodnie z projektem i tymi normami oraz został dopuszczony do użytkowania przez nadzór budowlany w listopadzie 2007 r. Dodatkowo wskazano na zapis § 77 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 października 2003 r. w sprawie sposobów ochrony jednostek organizacyjnych Służby Więziennej oraz na zapis wytycznych nr 3/2011 Dyrektora Generalnego Służby Więziennej z dnia 4 października 2011 r. w sprawie wymagań technicznych i ochronnych dla pawilonów zakwaterowania osadzonych. Powód nie przyjął w/w wyjaśnień i ponownie zwrócił się z prośbą o podanie podstawy zamontowania blend. Pismem z dnia 8 kwietnia 2013 r. wskazano na okoliczności jak w piśmie z dnia 20 marca 2013 r. Dodatkowo podniesiono, że blendy w oknach nie utrudniają dostępu światła dziennego do celi mieszkalnej.

W dniu 24 marca 2013 r. powód zwrócił się z prośbą o udzielenie informacji w zakresie m.in. podawania gramatury posiłków w jadłospisach. Pismem z dnia 8 kwietnia 2013 r. poinformowano powoda, że zgodnie z art.109 § 1 k.k.w. skazany otrzymuje trzy razy dziennie posiłki, o odpowiedniej wartości odżywczej, w tym co najmniej jeden posiłek gorący. Dodatkowo powołano się na treść rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 września 2003 r. w sprawie określenia dziennej normy wyżywienia oraz rodzaju diet wydawanych osobom osadzonym w zakładach karnych i aresztach śledczych oraz treść Zarządzenia nr 66/2010 Dyrektora Generalnego Służby Więziennej z dnia 6 września 2010 r. w sprawie gospodarki żywnościowej w jednostkach organizacyjnych Służby Więziennej. Poinformowano również powoda, że informacja dotycząca jadłospisów, rodzaju posiłków dla wszystkich norm żywnościowych, transportowych oraz diet przekazywana jest do oddziałów mieszkalnych codziennie przez radiowęzeł.

W dniu 9 kwietnia 2013 r. powód złożył prośbę o formalne uregulowanie kwestii podawania gramatury posiłków wydawanych osadzonym, w tym również normy transportowej oraz udostępnienie w oddziale mieszkalnym wagi do kontrolowania dostarczanych produktów wchodzących w skład posiłków. Pismem z dnia 25 kwietnia 2013 r. poinformowano powoda, że w kwestii podawania gramatury posiłków odpowiedzi udzielono pismem z dnia 8 kwietnia 2013 r. W sprawie ważenia posiłków podkreślono, że żaden przepis nie obliguje administracji zakładu do wyposażenia oddziału mieszkalnego w wagę.

W dniu 9 kwietnia 2013 r. powód zwrócił się z prośbą o wskazanie aktu prawnego, w którym sprecyzowano wymóg uzyskania talonu na otrzymanie płyt, książek, materiałów piśmiennych itp. Pismem z dnia 23 kwietnia 2013 r. poinformowano powoda, że zgodnie z art.110a § 1 k.k.w. skazany ma prawo posiadać w celi m.in. materiały piśmienne i książki. Obowiązujący porządek wewnętrzny zezwala natomiast na posiadanie w celi płyt CD, DVD, o łącznej ilości 5 szt.

W dniu 26 kwietnia 2013 r. wpłynęła kolejna prośba powoda dotycząca wskazania konkretnego przepisu w w/w zakresie. Pismem z dnia 6 maja 2013 r. poinformowano powoda, że w zakresie konieczności uzyskania zgody Dyrektora (talonu) na przyjęcie na teren jednostki w/w przedmiotów, odpowiedzi udzielono pismem z dnia 23 kwietnia 2013 r.

W dniu 5 maja 2013 r. powód złożył do Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w (...) skargi dotyczące braku odpowiedzi na prośby w przedmiocie wydania talonów i udostępnienia zarządzeń Dyrektora Generalnego Służby Więziennej. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej w P. uznał przedmiotowe skargi za bezzasadne, podkreślając, że odpowiedzi na swoje prośby powód otrzymał w terminie zgodnie z § 8 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 sierpnia 2003 r. w sprawie sposobów załatwienia wniosków, skarg i próśb osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych. Ustalono, że próśb opisanych w skargach powód nie składał.

W związku z poczynionymi ustaleniami w trakcie prowadzonego postępowania, w części dotyczącej udostępnienia przepisów oraz wydania talonów, skargi potraktowano jako prośby i powodowi udostępniono do wglądu Zarządzenie nr 66/2010 Dyrektora Generalnego Służby Więziennej z dnia 6 września 2010 r. w sprawie gospodarki żywnościowej w jednostkach organizacyjnych Służby Więziennej oraz Wytyczne nr 3/2011 Dyrektora Generalnego Służby Więziennej z dnia 4 października 2011 r. w sprawie wymagań technicznych i ochronnych dla pawilonów zakwaterowania osadzonych. Jednocześnie poinformowano powoda, że talony w jednostce w K. są wymagane jedynie w przypadku paczek higienicznych i odzieżowych, natomiast w sprawach, o które wnosił w prośbie, talony nie obowiązują.

W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy wskazał, że nie było podstaw do uwzględnienia powództwa.

Wskazał, że powód swoje roszczenie wywodził z art. 23 k.c. i art. 24 k.c. w zw. z art. 448 k.c. Powód jednakże nie wykazał, by doszło do naruszenia jego dóbr osobistych, tj. jego godności. Ponadto, analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego doprowadziła sąd do przekonania, że wszelkie działania podejmowane przez administrację Zakładu Karnego w K. w zakresie rozpoznawania skarg i wniosków powoda nie nosiły cech bezprawności, a pisma powoda były rozpatrywane zgodnie z terminami określonymi w Rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 sierpnia 2003 r. w sprawie sposobów załatwiania wniosków, skarg i próśb osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych (Dz. U. z 2013 r. poz. 647).

Jako podstawę rozstrzygnięcia o kosztach procesu Sąd Okręgowy powołał przepis art. 102 k.p.c.

Od wyroku tego apelację wniósł powód, zaskarżając go – jak należy wnioskować z treści apelacji – w całości.

Zarzucił zaskarżonemu wyrokowi:

1.  nieudostępnienie powodowi akt sprawy do zapoznania się z nimi przed wniesieniem apelacji, pomimo złożenia w tej kwestii wniosku z dnia 13 listopada 2013 r.;

2.  błędne ustalenia stanu faktycznego w sprawie, a w konsekwencji błędne oddalenie powództwa;

3.  wadliwe sporządzenie uzasadnienia orzeczenia, a mianowicie poświęcenie przeważającej części uzasadnienia wyroku faktom i kwestiom nie mającym żadnego związku z przedmiotową sprawą;

4.  bezzasadne nieuwzględnienie dowodu z dokumentów, tj. potwierdzeń odbioru korespondencji.

W konsekwencji powód wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu zarzucił, że Sąd Okręgowy bezzasadnie nie uwzględnił okoliczności, iż nie wydano nowych decyzji w sprawach o sygn. III Kow. 968/13 i III Kow 1109/13 po przekazaniu tych spraw do ponownego rozpoznania postanowieniami Sądu Okręgowego w Zielonej Górze III Wydziału Penitencjarnego z 20 maja 2013 r. W konsekwencji powód od ponad siedmiu miesięcy nie może korzystać z rzeczy, które były przedmiotem postępowania w tych sprawach, co należy zakwalifikować jako naruszenie jego dóbr osobistych, tj. godności, wolności osobistej oraz pozbawienie możliwości korzystania z rzeczy, których wskutek bezprawnych działań pozwanego powód do tej pory nie otrzymał. Powód nie otrzymał też dotąd odpowiedzi na jego wnioski z 9 kwietnia 2013 r., pomimo upływu terminu do udzielenia odpowiedzi. Bezpodstawnie też – zdaniem powoda – Dyrektor ZK w K. przedłużył termin do rozpatrzenia skargi złożonej przez powoda w trybie art. 7 § 3 k.k.w.

Apelujący zarzucił ponadto naruszenie przepisów dotyczących rozkładu ciężaru dowodu, tj. art. 6 w zw. z art. 24 k.c. przez uznanie, że obowiązkiem powoda było udowodnienie naruszenia jego dóbr osobistych przez pozwanego. Zdaniem powoda, to pozwanego obciążał obowiązek udowodnienia, że działał zgodnie z prawem i nie naruszył dobra osobistego powoda.

Pozwany wniósł o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa.

S ą d Apelacyjny zwa ż y ł , co nast ę puje.

Apelacja okazała się niezasadna.

Wobec postawienia w apelacji zarówno zarzutów naruszenia prawa materialnego jak i procesowego zauważyć trzeba, że prawidłowość zastosowania lub wykładni prawa materialnego może być właściwie oceniona jedynie na kanwie niewadliwie ustalonej podstawy faktycznej rozstrzygnięcia. Skuteczne, zatem zgłoszenie zarzutu dotyczącego naruszenia prawa materialnego wchodzi zasadniczo w rachubę tylko wtedy, gdy ustalony przez sąd pierwszej instancji stan faktyczny, będący podstawą zaskarżonego wyroku, nie budzi zastrzeżeń. (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 marca 1997 r. II CKN 60/97 - OSNC 1997/9/128).

Powyższe rodzi konieczność rozpoznania w pierwszym rzędzie zmierzających do zakwestionowania stanu faktycznego zarzutów naruszenia prawa procesowego(wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 1997 r. II CKN 18/97 - OSNC 1997/8/112). Wskazać tu też należy, że w myśl uchwały składu 7 sędziów SN z 31 stycznia 2008 r. mającej moc zasady prawnej (sygn. akt III CZP 49/07- Biuletyn SN nr 1/2008) sąd drugiej instancji wiążą jedynie te zarzuty dotyczące naruszenia prawa procesowego, które wyartykułował w swojej apelacji skarżący; w granicach zaskarżenia sąd bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem strona takich zarzutów nie podniosła stwierdzone przez Sąd drugiej instancji uchybienia w tym zakresie nie mogą być brane pod uwagę.

Odnosząc się do tego rodzaju zarzutów w pierwszej kolejności stwierdzić trzeba, że niezasadny jest zarzut wadliwego sporządzenia uzasadnienia zaskarżonego wyroku (art. 328 § 2 k.p.c.). W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że zarzut wadliwego sporządzenia uzasadnienia może stanowić usprawiedliwioną podstawę apelacji tylko wówczas, gdy uzasadnienie zawiera tak kardynalne braki, że nie poddaje się kontroli instancyjnej. Taka sytuacja nie zachodzi w niniejszej sprawie. Wbrew też podniesionym zarzutom, uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia dotyczy kwestii związanych z przedmiotem sprawy.

Odnosząc się do zarzutów powoda dotyczących bezzasadnego nieuwzględnienia przedłożonych przez niego do wglądu potwierdzeń odbioru złożenia przez niego wniosków z 9 kwietnia 2013 r. skierowanych do Dyrektora ZK w K. (na rozprawie 13 listopada 2013 r.), stwierdzić należy, że powód na rozprawie wskazał, że wnioski te dotyczyły: 1) udostępnienia wytycznych nr 3/2011 Dyrektora Generalnego Służby Więziennej; 2) udostępnienia zarządzenia nr 66/2010 Dyrektora Generalnego Służby Więziennej; 3) wniosku o wydanie talonu na wydanie poza jednostkę i przyjęcie do jednostki kopii dokumentów spraw, których powód jest uczestnikiem w sprawach cywilnych. Sąd Okręgowy nie kwestionując złożenia przez powoda pism wskazał jedynie, że nie dowodzą one treści złożonych pism. Ostatecznie zresztą powód przyznał, że wszystkie jego powyższe wioski rozpatrzono pozytywnie w lipcu 2013 r. tj. otrzymał wytyczne, zarządzenie i zgodę na wydanie talonu.

Powód przede wszystkim podnosił też, że procedura załatwiania jego wniosków trwała zbyt długo. Odnosząc się do tego zarzutu, należy podnieść, że powód nie kwestionował ustaleń faktycznych, zgodnie z którymi w samym 2013 r. złożył 83 skargi na funkcjonowanie Zakładu Karnego w K. oraz 74 prośby w większości dotyczące udzielenia informacji. Zważywszy na te ustalenia, stwierdzić należy, że rozpatrzenie wniosków powoda w powyższym terminie nie może zostać zakwalifikowane jako działanie lekceważące powoda, ale wynikające z obiektywnego braku możliwości rozpoznania jego wniosków w krótszym terminie ze względu na znaczną liczbę spraw do rozpatrzenia.

Nie można też uznać, że Sąd Okręgowy błędnie ustalił, iż po uchyleniu decyzji Dyrektora ZK w K. postanowieniami Sądu Okręgowego w Zielonej Górze III Wydziału Penitencjarnego z dnia 20 maja 2013 r. dyrektor powyższej jednostki w dniu 29 maja 2013 r. podtrzymał swoje wcześniejsze decyzje w zakresie udzielenia zgody na posiadanie przez powoda w celi sprzętu elektronicznego, w tym tunera (...), monitora o przekątnej do 19 cali i głośników oraz w zakresie nie wyrażenia zgody na otrzymanie przez powoda kółka do ćwiczeń oraz modeliny. Z dokumentów znajdujących się w załączonych aktach spraw o sygn. III Kow 968/13 i III Kow 1109/13 wynika, że w dniu 29 maja 2013 r. zostały ponownie rozpatrzone wnioski powoda w powyższych sprawach, tj. o wyrażenie zgody na tuner oraz monitor i głośniki, a nadto kółko do ćwiczeń i modelinę i poinformowano powoda o ponownych decyzjach w tych sprawach wraz z uzasadnieniem oraz pouczono go, że przysługuje mu złożenie skargi na te decyzje w terminie 7 dni do sądu penitencjarnego w Z. na podstawie art. 7 k.k.w. (k. 35 akt sygn. III Kow 968/13 i k. 23 akt sygn. III Kow 1109/13). Z akt tych spraw nie wynika, czy decyzje te zostały wydane na piśmie i doręczone powodowi, jednakże nie można przyjąć, by dokonanie ustalenia, co do podtrzymania wcześniejszych decyzji było w tej sytuacji bezpodstawne.

Niezasadny jest zarzut dotyczący nieudostępnienia powodowi akt sprawy do zapoznania się z nimi przed wniesieniem apelacji, pomimo jego wniosku z 13 listopada 2013 r. (k. 80). Przede wszystkim nie sposób przyjąć, by nieudostępnienie akt po wydaniu wyroku mogło mieć jakikolwiek wpływ na jego treść. Ponadto, jak wynika z akt sprawy, wyrok w sprawie został powodowi doręczony wraz z uzasadnieniem w dniu 11 grudnia 2013 r. (k. 94). Powodowi doręczano również pisma procesowe strony przeciwnej. Powód miał zatem niewątpliwie możliwość przygotowania się do wniesienia apelacji w sprawie. Akta sprawy zostały powodowi udostępnione po złożeniu przez niego apelacji (k. 103 i 108) i powód miał możliwość ewentualnego uzupełnienia apelacji, czego jednak nie uczynił.

Niezasadny jest także zarzut dotyczący błędnego rozkładu ciężaru dowodu. Słuszne jest stanowisko Sądu Okręgowego, że przy rozpoznawaniu żądania ochrony naruszonych dóbr osobistych w pierwszej kolejności konieczne jest ustalenie i ocena, czy i jakie dobro osobiste określonej osoby zostało naruszone. Dopiero po ustaleniu powyższego faktu dokonywana jest ocena bezprawności działania sprawcy lub istnienia okoliczności wyłączających bezprawność.

W konsekwencji to na pokrzywdzonym ciąży obowiązek wykazania, że jego dobro osobiste zostało zagrożone lub naruszone, natomiast sprawca, dążąc do uwolnienia się od odpowiedzialności, powinien udowodnić, iż jego działanie nie miało cech bezprawności.

Kierując się tymi wskazówkami w pierwszej kolejności należało ustalić czy zachowanie pozwanego pozwalały na zakwalifikowanie ich w kategoriach znieważania powoda, a dopiero w przypadku pozytywnej odpowiedzi ustalić, czy działanie pozwanego było bezprawne.

Do najważniejszych dóbr osobistych, które wyraźnie wymienia art. 23 k.c., należy cześć, jako wartość właściwa każdemu człowiekowi. Obejmuje ona wszystkie dziedziny jego życia osobistego, zawodowego i społecznego.

Należy odróżnić dobro osobiste jakim jest godność osobista od dobra jakim jest jego reputacja. Przez godność osobistą (cześć wewnętrzną) rozumie się wyobrażenie jednostki o własnej wartości, a przez cześć zewnętrzną - opinię (dobre imię, "dobrą sławę", reputację), jaką inni ludzie mają o wartości danego człowieka, a więc jego obraz w oczach osób trzecich. Przy uwzględnieniu tej podstawowej różnicy, dla stwierdzenia naruszenia godności osobistej nie jest konieczne, aby zarzut sformułowany pod adresem danej osoby był rozpowszechniony, a nawet - by w ogóle dotarł do wiadomości innych osób. Natomiast o naruszeniu tzw. czci zewnętrznej (reputacji), która jest oceną jednostki w oczach innych, można mówić dopiero wówczas, gdy dyskredytująca jednostkę wypowiedź dotrze do osób trzecich, zostanie upubliczniona.

Mając powyższe na względzie należało uznać, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie można przyjąć, by na skutek zachowania (działania bądź zaniechania) osób, za których działanie odpowiada pozwany, doszło do naruszenia godności powoda, tj. jego czci wewnętrznej (powód nie podnosił jakichkolwiek okoliczności świadczących o naruszeniu jego czci zewnętrznej). Jak już wyżej wskazano, powód nie kwestionował ustaleń faktycznych, zgodnie z którymi w samym 2013 r. powód złożył 83 skargi na funkcjonowanie Zakładu Karnego w K. oraz 74 prośby w większości dotyczące udzielenia informacji. Zważywszy na te ustalenia, stwierdzić należy, że przedłużanie terminów rozpatrywania wniosków powoda nie może zostać zakwalifikowane jako działanie lekceważące powoda, ale wynikające z obiektywnego braku możliwości rozpoznania jego wniosków w krótszym terminie ze względu na dużą liczbę spraw do rozpatrzenia.

Wobec powyższego Sąd Apelacyjny na podstawie art. 385 k.p.c. orzekł jak w punkcie 1 wyroku orzekając o kosztach postępowania zgodnie z treścią przepisu art. 98 § 1 i 3 k.p.c. oraz w zw. art. 99 k.p.c. w zw. z § 6 pkt 6 oraz § 13 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (j.t. Dz. U. z 2013 poz. 461) i art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa (Dz. U. nr 169, poz. 1417 ze zm.).

Sąd Apelacyjny nie doszukał się przesłanek do zastosowania w niniejszym przypadku dyspozycji art. 102 k.p.c. Strona przegrywająca proces przed sądem pierwszej instancji, decydując się na wniesienie apelacji, musi liczyć się z możliwością jej oddalenia i związanym z tym obowiązkiem zwrotu przeciwnikowi kosztów poniesionych w postępowaniu apelacyjnym. Decyzję taką powinna podjąć z uwzględnieniem wyników postępowania przed sądem pierwszej instancji, które pozwoliły zweryfikować słuszność zajmowanego w pozwie stanowiska. W judykaturze Sądu Najwyższego przyjmuje się, że przekonanie strony o zasadności zajmowanego stanowiska, które może przemawiać za nie obciążaniem jej kosztami przegranego procesu przed sądem pierwszej instancji, przestaje być aktualne w postępowaniu apelacyjnym (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 15 czerwca 2011 r., V CZ 24/11, nie publ.; z dnia 5 października 2011 r., IV CZ 48/11, nie publ z dnia 30 marca 2012 r. III CZ 13/12).

Wskazać też należy, że zgodnie z art. 108 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (j.t. Dz. U. z 2010 r. Nr 90, poz. 594 ze zm.) zwolnienie od kosztów sądowych nie zwalnia strony od obowiązku zwrotu kosztów procesu przeciwnikowi.

Jacek Nowicki Mariola Głowacka Jan Futro