Portal Orzeczeń Sądu Apelacyjnego w Poznaniu

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 27 stycznia 2017 r.

Sąd Apelacyjny w Poznaniu, I Wydział Cywilny w składzie:

Przewodniczący:	SSA Roman Stachowiak
Sędziowie:	SA Mikołaj Tomaszewski SA Karol Ratajczak (spr.)
Protokolant:	Halszka Mróz

po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2017 r. w Poznaniu

na rozprawie

sprawy z powództwa (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Hurtownia spółka komandytowa z siedzibą w G.

przeciwko R. B. (1), K. Z., R. B. (2)

o zapłatę

na skutek apelacji pozwanych

od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu

z dnia 25 stycznia 2016 roku, sygn. akt IX GC 640/15

I.  zmienia zaskarżony wyrok w punkcie I w ten sposób, że zasądza od pozwanych solidarnie na rzecz powoda kwotę 76.770,15 zł ( siedemdziesiąt sześć tysięcy siedemset siedemdziesiąt złotych piętnaście groszy) ustawowymi odsetkami od kwot:

- 4.247,35zł od dnia 01.11.2013 r. do dnia zapłaty,

- 4.874,07 zł od dnia 02.11.2013 r. do dnia zapłaty

- 3.249,57zł od dnia 07.11.2013 r. do dnia zapłaty

- 105,27zł od dnia 08.11.2013 r. do dnia zapłaty,

- 4.362,59 zł od dnia 09.11.2013 r. do dnia zapłaty,

- 3.546,91 zł od dnia 13.11.2013 r. do dnia zapłaty,

- 8.392,42 zł od dnia 14.11.2013 r. do dnia zapłaty,

- 8.203,48zł od dnia 15.11.2013 r. do dnia zapłaty,

- 4.495,46 zł od dnia 20.11.2013 r. do dnia zapłaty,

- 11.670,60 zł od dnia 21.11.2013 r. do dnia zapłaty,

- 7.939,91 zł od dnia 29.11.2013 r. do dnia zapłaty,

- 3.203,62 zł od dnia 05.12.2013 r. do dnia zapłaty,

- 4.345,25 zł od dnia 06.12.2013 r. do dnia zapłaty,

- 5.239,14 zł od dnia 21.05.2015 r. do dnia zapłaty,

- 2.894,50 zł od dnia 02.08.2016 r. do dnia zapłaty,

II. w zakresie przenoszącym wyżej wymienioną kwotę zaskarżony wyrok w punkcie 1

uchyla i postępowanie umarza;

III.  w pozostałej części apelację oddala;

IV.  kosztami postępowania apelacyjnego obciąża w całości pozwanych i zasądza solidarnie od pozwanych na rzecz powoda kwotę 5.400 zł.

Karol Ratajczak Roman Stachowiak Mikołaj Tomaszewski

Sygn. akt I ACa 541/16

UZASADNIENIE

Powód - (...) z ograniczoną, odpowiedzialnością Hurtownia spółka komandytowa z siedzibą w G. - wniósł pozew o zapłatę kwoty 82.416,11 zł wraz z ustawowymi odsetkami wskazanymi szczegółowo w treści pozwu solidarnie od pozwanych R. B. (1), K. Z. i R. B. (2). Powód wniósł także o zasądzenie na jego rzecz kosztów procesu.

Każdy z pozwanych odrębnie wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania.

Wyrokiem z dnia 25 stycznia 2016 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu:

I. zasądził od pozwanych ad. 1, 2 i 3 solidarnie na rzecz powoda kwotę 82.416,11 zł wraz z ustawowymi odsetkami:

- od kwoty 3,569,68 zł od dnia 24 października 2013r. do dnia zapłaty,

-od kwoty 508,02 zł od dnia 25 października 2013r. do dnia zapłaty,

-od kwoty 4.462,76 zł od dnia 26 października 2013r. do dnia zapłaty,

-od kwoty 4.247,35 zł od dnia 01 listopada 2013r. do dnia zapłaty,

-od kwoty 4.874,07 zł od dnia 02 listopada 2013r. do dnia zapłaty,

-od kwoty 3.249,57 zł od dnia 07 listopada 2013r. do dnia zapłaty,

-od kwoty 105,27 zł od dnia 08 listopada 2013r. do dnia zapłaty,

-od kwoty 4.362,59 zł od dnia 09 listopada 2013r. do dnia zapłaty,

-od kwoty 3.546,91zł od dnia 13 listopada 2013r. do dnia zapłaty,

-od kwoty 8.392,42 zł od dnia 14 listopada 2013r. do dnia zapłaty,

-od kwoty 8.203,48 zł od dnia 15 listopada 2013r. do dnia zapłaty,

-od kwoty 4.495,46 zł od dnia 20 listopada 2013r. do dnia zapłaty,

-od kwoty 11.670,60 zł od dnia 21 listopada 2013r. do dnia zapłaty,

-od kwoty 7.939,91 zł od dnia 29 listopada 2013r. do dnia zapłaty,

-od kwoty 3.203,62 zł od dnia 05 grudnia 2013r. do dnia zapłaty,

-od kwoty 4.345,25 zł od dnia 06 grudnia 2013r. do dnia zapłaty,

-od kwoty 5.239,14 zł od dnia 21 maja 2015r. do dnia zapłaty;

II. kosztami postępowania obciążył pozwanych i z tego tytułu zasądził od pozwanych ad. 1, 2 i 3 solidarnie na rzecz powoda kwotę 7.738 zł.

Powyższe rozstrzygniecie zapadło w oparciu o następujące ustalenia faktyczne iwyprowadzone z tych ustaleń wnioski prawne.

Powód (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Hurtownia Spółka komandytowa z siedzibą w G. prowadził współpracę gospodarczą ze spółką (...) R. B. - spółka jawna z siedzibą we W., sprzedając na jej rzecz produkty spożywcze. W toku tej współpracy gospodarczej powód zawarł z (...) R. B. - spółką jawną szereg umów sprzedaży.

W dniu 24 września 2013r. powód sprzedał towary za kwotę 4.505,20 zł, z terminem płatności do dnia 16 października 2013r., obciążając nabywcę fakturą VAT nr (...) (...) W dniu 12 listopada 2013r. (...) R. B. - spółka jawna wpłaciła na rzecz powoda kwotę 1.000 zł, którą ten zaliczył w części 41,71 zł na odsetki ustawowe oraz w pozostałej części 958,29 zł na należność główną. Do zapłaty pozostała kwota 3.546,91 zł.

W dniu 26 września 2013 r. powód sprzedał towary za kwotę 5.200,48 zł, z terminem płatności do dnia 18 października 2013 r., obciążając nabywcę fakturą VAT nr (...) (...). W dniu (...) (...) R. B. - spółka jawna wpłaciła na rzecz powoda kwotę 2.499,37 zł. Powód zaliczył część wskazanej sumy w wysokości 48,15 zł na odsetki ustawowe za opóźnienie, a pozostałą część w wysokości 2.451,22 zł na należność główną. Do zapłaty pozostaje kwota 2.749,26 zł.

W dniu 02 października 2013r. powód sprzedał towary za kwotę 3.514,24 zł objęte fakturą VAT nr (...) (...) i kwotę 55,44 zł objęte fakturą VAT nr (...) (...) zł, z terminem płatności w obu przypadkach do dnia 23 października 2013r. Nabywca nie uregulował należności nawet w części.

W dniu 03 października 2013r. powód sprzedał towary za kwotę 508,02 zł objęte fakturą VAT nr (...) (...) z terminem płatności do dnia 24 października 2013r. oraz towary o wartości 4.462,76 zł objęte fakturą VAT nr (...) (...) z terminem płatności ustalonym na dzień 25 października 2013r. (...) R. B. - spółka jawna nie zapłaciła należności za wskazane towary.

W dniu 08 października 2013r. powód sprzedał towary za kwotę 2.925,18 zł objęte fakturą VAT nr (...) (...) z terminem płatności do dnia 31 października 2013r. Nabywca nie zapłacił umówionej ceny.

W dniu 09 października 2013r. powód sprzedał towary za kwotę 1.208,81 zł objęte fakturą VAT nr (...) (...)z terminem płatności do dnia 31 października 2013r. (...) R. B. ~ spółka jawna nie uregulowała należności z tytułu ceny.

W dniu 10 października 2013r, spółki zawarły trzy umowy sprzedaży: towarów o wartości 113,36 zł objętych fakturą VAT nr (...) (...) z terminem płatności do dnia 31 października 2013r., o wartości 4.145,75 zł objętych fakturą nr (...) (...) z terminem płatności do dnia 01 listopada 2013r. oraz towarów o wartości 728,32 zł objętych fakturą VAT nr (...) (...) z terminem płatności ustalonym na dzień 01 listopada 2013r. Cena za towary nie została uiszczona.

Następnie w dniu 15 października 2013r, powód sprzedał towary za kwotę 3.249,57 zł, objęte fakturą VAT nr (...) (...), z terminem płatności ustalonym na dzień 06 listopada 2013r, Spółka jawna nie zapłaciła za zakupione towary.

W dniu 16 października 2013r. powód sprzedał spółce (...) R. B. - spółka jawna towary za kwotę 4.934,19 zł objęte fakturą nr (...) (...), z terminem płatności ustalonym na dzień 07 listopada 2013r. Nabywca zapłacił w dniu 07 listopada 2013r. kwotę 1.434,19 zł, a następnie w dniu 13 listopada 2013r. dalsze 500 zł. Z uiszczonej po terminie płatności wpłaty w wysokości 500 zł powód zaliczył na poczet odsetek ustawowych za opóźnienie kwotę 6,23 zł, a pozostałą sumę 493,77 zł zaliczył na należność główną, która została zmniejszona do kwoty 3.006,23 zł.

W dniu 17 października 2013r. powód sprzedał towary za kwotę 105,27 zł objęte fakturą VAT nr (...) (...) z terminem płatności do dnia 07 listopada 2013r. oraz towary o wartości 4.362,59 zł objęte fakturą VAT nr (...) (...) z terminem płatności ustalonym na dzień 08 listopada 2013r. (...) R. B. - spółka jawna nie zapłaciła należności za wskazane towary.

W dniu 22 października 2013r. powód sprzedał towary za kwotę 4.563,28 zł objęte fakturą VAT nr (...) (...)z terminem płatności do dnia 13 listopada 2013r. Nabywca nie zapłacił umówionej ceny.

W dniu 23 października 2013r. powód sprzedał towary za kwotę 822,91 zł objęte fakturą VAT nr (...) (...)z terminem płatności do dnia 13 listopada 2013r. oraz towary o wartości 5.454,22 zł objęte fakturą VAT nr (...) (...) z terminem płatności ustalonym na dzień 14 listopada 2013r. (...) R. B. - spółka jawna nie zapłaciła należności za wskazane towary.

W dniu 28 października 2013r. powód sprzedał towary za kwotę 438,48 zł objęte fakturą VAT nr (...) (...)i kwotę 4.056,98 zł objęte fakturą VAT nr (...) (...)zł, z terminem płatności w obu przypadkach do dnia 19 listopada 2013r. Nabywca nie uregulował należności nawet w części.

W dniu 29 października 2013r. powód sprzedał towary za kwotę 2.640 zł objęte fakturą VAT nr (...) (...)i kwotę 4.336,39 zł objęte fakturą VAT nr (...) (...) zł, z terminem płatności w obu przypadkach do dnia 20 listopada 2013r. Nabywca nie uregulował należności.

Następnie w dniu 30 października 2013r. powód sprzedał towary za kwotę 4.694,21 zł, objęte fakturą VAT nr (...) (...) z terminem płatności ustalonym na dzień 20 listopada 2013r. Spółka jawna nie zapłaciła za zakupione towary.

W dniu 06 listopada 2013r. powód sprzedał towary za kwotę 3.878,20 zł objęte fakturą VAT nr (...) (...) i kwotę 4.061,71 zł objęte fakturą VAT nr (...) (...) zł, z terminem płatności w obu przypadkach do dnia 28 listopada 2013r. (...) R. B. - spółka jawna nie uregulowała należności.

W dniu 12 listopada 2013r. powód sprzedał towary za kwotę 1.520,77 zł objęte fakturą VAT nr (...) (...)oraz towary o wartości 1.682,85 zł objęte fakturą VAT nr (...) (...) z terminem płatności ustalonym w obu przypadkach na dzień 04 grudnia 2013r. Nabywca nie spłacił należności za wskazane towary.

W dniu 13 listopada 2013r. powód sprzedał towary za kwotę 4.345,25 zł objęte fakturą VAT nr (...) (...) z terminem płatności do dnia 05 grudnia 2013r. Nabywca nie zapłacił umówionej ceny.

W dniu 13 marca 2015r. powód obciążył (...) R. B. - spółkę jawną notą odsetkową nr 15/4 na kwotę 5.239,14 zł obejmującą należności powoda z tytułu odsetek ustawowych za opóźnienie od wyżej wymienionych, niespłaconych przez spółkę kwot.

W czasie, gdy (...) R. B. - spółka jawna zaciągała zobowiązania z tytułu wyżej wymienionych umów sprzedaży, jej wspólnikami byli pozwani: R. B. (1), K. Z. i R. B. (2). Okoliczność ta nie była kwestionowana przez strony,

W dniu 13 lutego 2014r. Sąd Rejonowy Poznań - Stare Miasto w P. w sprawie o sygnaturze akt XI GU 293/13 ogłosił upadłość (...) R. B. - spółki jawnej z możliwością zawarcia układu z wierzycielami.

Wierzytelność powoda z tytułu niezapłaconych cen za sprzedane towary w wysokości 77.277,78 zł należności głównej i 3.197,15 zł z tytułu odsetek została wpisana na listę wierzytelności sporządzoną w postępowaniu upadłościowym toczącym się pod sygnaturą XI GUp 10/14.

W dniu 22 lipca 2014r. Sąd Okręgowy w Poznaniu wydał w sprawie o sygnaturze akt IX GC 131/14 wyrok zasądzający od spółki (...) R. B. - spółki jawnej kwotę 77.277,78 zł wraz z odsetkami ustawowymi od kwot i dat wskazanych w treści wyroku. Postanowieniem z dnia 17 września 2014r. Sąd nadał wyrokowi klauzulę wykonalności.

Pismami z dnia 11 maja 2015r, powód wezwał każdego z pozwanych z osobna do zapłaty kwoty 76.975,55 zł z tytułu ceny nieuiszczonej do tej pory przez (...) R. B. - spółkę jawną oraz kwoty 5.239,14 zł z tytułu odsetek za opóźnienie.

Sąd Okręgowy stwierdził, że istnienie wierzytelności powoda względem spółki jawnej co do zasady jak i co do wysokości nie było sporne między stronami, stwierdzone zostało wyrokiem wydanym przez Sąd Okręgowy w Poznaniu w sprawie sygn. akt IX GC 131/14.

Sąd I instancji przywołał treść art. 22 § 2 k.s.h., zgodnie z którym każdy wspólnik spółki jawnej odpowiada za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem solidarnie z pozostałymi wspólnikami oraz ze spółką z uwzględnieniem art. 31 k.s.h. Powołany artykuł stanowi w paragrafie 1, że wierzyciel spółki może prowadzić egzekucję z majątku wspólników spółki jawnej w przypadku, gdy egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna. Nie stanowi to przeszkody do wniesienia powództwa przeciwko wspólnikowi, zanim egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna (art. 31 § 2 k.s.h.).

W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy podkreślił, że odpowiedzialność wspólników spółki jawnej za jej zobowiązania ma charakter osobisty, nieograniczony i solidarny (pomiędzy wspólnikami oraz ze spółką), ale jednocześnie subsydiarny w zakresie egzekucji. Subsydiarność odpowiedzialności wspólników spółki rzutuje nie na powinność świadczenia przez wspólników, ale na kolejność zaspokojenia wierzyciela z majątków poszczególnych dłużników. Solidarna odpowiedzialność spółki jawnej i jej wspólników za zobowiązania tej spółki jest solidarnością dłużników w rozumieniu art, 366 § 1 k.c. Oznacza to, że kilku dłużników (spółka jawna i jej wspólnicy) może być zobowiązanych w ten sposób, że wierzyciel może żądać całości lub części świadczenia od wszystkich dłużników łącznie, od kilku z nich łub od każdego z osobna, a zaspokojenie wierzyciela przez któregokolwiek z dłużników zwalnia pozostałych. Wierzyciel spółki jawnej może zatem dowolnie kierować swoje żądanie do spółki i jej wspólników lub tylko do niektórych z tych podmiotów. Współodpowiedzialność za długi spółki jawnej jest zarazem solidarna (art. 22 § 2 k.s.h.) i subsydiarnaa (art. 31 § 1k.s.h,). Subsydiarność wyznacza kolejność zaspokojenia roszczeń, natomiast solidarność występuje wówczas, gdy nie ma różnej kolejności zaspokojenia. Ze względu na samodzielną podmiotowość spółki jawnej, w pierwszej kolejności to ta spółka odpowiada za długi. W konsekwencji wspólnicy odpowiadają za jej długi dopiero wtedy, gdy powstaje bezskuteczność egzekucji z majątku spółki (art. 31 § 1 k.s.h.). Subsydiarność ma zatem pierwszeństwo przed solidarnością. Inaczej mówiąc, zastosowanie zasady subsydiarność i wyznacza chwilę, od której odpowiedzialność jest solidarna. Oznacza to, że wierzyciel najpierw może dochodzić zaspokojenia wyłącznie od spółki. W pierwszym etapie, mimo istnienia solidarnej odpowiedzialności wspólników, nie ma możliwości skutecznego dochodzenia od nich świadczenia, chociaż, zgodnie z art. 31 § 2 k.s.h., przepis § 1 tego artykułu dotyczący odpowiedzialności subsydiarnej nie stanowi przeszkody do wniesienia powództwa przeciwko wspólnikowi, zanim egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna. Pozwala to w szczególności na zabezpieczenie powództwa (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 czerwca 2010r., ICSK 453/09, www.sn.pl).

W konsekwencji Sąd I instancji stwierdził, że wierzyciel spółki jawnej może dochodzić od wspólników tej spółki zapłaty zobowiązań spółki w drodze odrębnego powództwa. Ustawodawca przewidział taką możliwość wyraźnie wskazując na nią w treści art. 31 § 2 k.s.h. Nie można zatem czynić zarzutu powodowi, iż korzysta z przyznanych mu uprawnień. Zasada subsydiarnej odpowiedzialności wspólników spółki jawnej nie ogranicza wierzyciela w możliwości kierowania powództwa tylko przeciwko wspólnikom, co wprost wynika z analizy art. 31 § 1 i 2 k.s.h. w powiązaniu z art. 22 § 2 k.s.h., a stanowi istotne ograniczenie dopiero na etapie nadawania klauzuli wykonalności i prowadzenia egzekucji (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 27 marca 2012r., sygn. I ACa 964/11, G.Prawna (...) (...)

Sąd Okręgowy odnosząc się do zarzutu braku interesu prawnego powoda w wytoczeniu powództwa w sytuacji, gdy posiada tytuł wykonawczy wobec spółki, uznał go za niezasadny. Na podstawie art. 778 ¹ k.p.c. tytułowi egzekucyjnemu wydanemu przeciwko spółce jawnej sąd nadaje klauzulę wykonalności przeciwko wspólnikowi ponoszącemu odpowiedzialność bez ograniczenia całym swoim majątkiem za zobowiązania spółki, jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, jak również wtedy, gdy jest oczywiste, że egzekucja ta będzie bezskuteczna. Powołany przepis służy nadaniu klauzuli wykonalności przeciwko aktualnym wspólnikom spółki jawnej, którzy odpowiadają, za wszystkie zobowiązania spółki niezależnie od momentu, w którym weszli do spółki (art. 32 k.s.h.). Wnosząc powództwo przeciwko wspólnikom spółki jawnej wierzyciel zwiększa zakres ewentualnej egzekucji, co powiększa jego szanse na zaspokojenie roszczenia. Tytułowi egzekucyjnemu -wydanemu przeciwko spółce jawnej, opatrzonemu na podstawie art. 778 ¹ k.p.c. klauzulą wykonalności przeciwko wspólnikowi tej spółki, sąd nie może nadać klauzuli wykonalności w trybie art. 787 k.p.c. przeciwko jego małżonkowi. W sytuacji przeciwnej zarówno wspólnik spółki, jak i jego małżonek oboje byliby dłużnikami egzekwowanymi nieobjętymi tytułem egzekucyjnym, a w przypadku małżonka wspólnika możliwa egzekucja wynikałaby jedynie pośrednio z tytułu egzekucyjnego.

Sąd I instancji zaznaczył, że dochodzenie roszczeń przeciwko wspólnikom, którzy odpowiadają subsydiarnie, możliwe jest na dwa sposoby. Pierwszy sposób polega na wytoczeniu przez wierzyciela powództwa przeciwko wspólnikom w celu uzyskania przeciwko nim tytułu egzekucyjnego, ponieważ odpowiedzialność subsydiarna nie wyłącza możliwości pozwania wspólników, zanim egzekucja okaże się bezskuteczna. W procesie przeciwko wspólnikom sąd nie bada, czy egzekucja jest bezskuteczna, a badanie takie ma miejsce wyłącznie w postępowaniu egzekucyjnym. Postępowanie klauzulowe charakteryzuje kognicja ograniczona do formalnoprawnego badania tytułu egzekucyjnego i jakiekolwiek rozszerzanie tej kognicji na kwestie materialnoprawne wydaje się możliwe tylko na podstawie wyraźnych przepisów ustawy.

Sąd orzekający stwierdził również, że analiza art. 778 ¹ k.p.c., 319 k.p.c., 786 § 1 k.p.c. oraz 31 § 2 k.s.h. i 22 § 2 k.s.h. prowadzi do wniosku, iż wierzyciel spółki jawnej może uzyskać tytuł egzekucyjny przeciwko jej wspólnikowi zanim uzyska tytuł wykonawczy przeciwko spółce i zanim egzekucja przeciwko spółce stanie się bezskuteczna. Przesłanka bezskuteczności egzekucji nie podlega badaniu na etapie postępowania rozpoznawczego. Nie może jednak uzyskać tytułu wykonawczego i prowadzić egzekucji przed wykazaniem bezskuteczności egzekucji przeciwko spółce, wierzyciel musi bowiem podjąć próbę zaspokojenia się z majątku spółki, a dopiero, gdy okaże się to nieskuteczne może skierować egzekucję do majątku osobistego wspólników. Badanie tej przesłanki powinno następować już na etapie postępowania klauzulowego, skoro nadanie klauzuli wykonalności warunkuje przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego.

W dalszej kolejności Sąd I instancji wskazał, że drugi sposób dochodzenia roszczeń przeciwko wspólnikom odpowiadającym subsydiarnie za zobowiązania spółki wynika z art. 778 ¹ k.p.c. Wierzyciel posiadający tytuł egzekucyjny przeciwko spółce może wnosić o nadanie klauzuli wykonalności i uzyskać tytuł wykonawczy przeciwko wspólnikom, którzy odpowiadają za zobowiązania spółki, bez prowadzenia przeciwko nim procesu, a wyłącznie po wykazaniu przesłanek wymienionych w art. 778 ¹ .

Zwrot „egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna” należy interpretować podobnie jak na tle art. 299 k.s.h. Nie jest konieczne uprzednie wszczęcie egzekucji przeciwko spółce, lecz wystarcza wykazanie, że spółka nie ma żadnego majątku, z którego wierzyciel mógłby uzyskać zaspokojenie swojej należności (jak np. wówczas, gdy jedynym majątkiem spółki jest nieruchomość obciążona ponad swą wartość wierzytelnościami innych osób, korzystającymi z pierwszeństwa zaspokojenia) (por. P. Telenga, komentarz aktualizowany do art. 778 ¹ kpc teza 2-4\ System LEX).

Przesłanka bezskuteczności egzekucji przeciwko spółce nie była kwestionowana. Oceny tej nie zmienia także okoliczność wpisania dochodzonej wierzytelności przeciwko spółce jawnej na listę wierzytelności w postępowaniu upadłościowym. Jeśli bowiem zostanie zatwierdzony układ z wierzycielami, ten drugi tytuł skonsumuje pierwszy. Nie wpłynie to jednak na odpowiedzialności pozwanych wspólników spółki jawnej, albowiem nadal będzie to tytuł przeciwko spółce jawnej, umożliwiający egzekucję z jej, a nie wspólników, majątku. W tym sensie także powód posiada interes prawny w uzyskaniu tytułu egzekucyjnego, a następnie wykonawczego, przeciwko wspólnikom spółki jawnej.

W konsekwencji Sąd Okręgowy w punkcie I wyroku zasądził na podstawie art. 22 § 2 k.s.h. w związku z art. 535 k.c. od pozwanych solidarnie na rzecz powoda kwotę 82.416,11 zł wraz z odsetkami ustawowymi od kwot szczegółowo wskazanych w punkcie 1 wyroku. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia o kosztach postępowania Sąd powołał art. 481 § 1 k.c, i art. 482 § 1 k.p.c.

1  kosztach postępowania Sąd Okręgowy orzekł w punkcie II wyroku na podstawie art. 98 § 1i 3 k.p.c, i 105 § 2 lc.p.c., na które składały się: opłata sądowa od pozwu w wysokości 4.121 zł, wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 3.600 zł, ustalone na podstawie § 6 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (...) oraz opłata skarbowa od udzielonego pełnomocnictwa.

Wyrok apelacją w całości zaskarżyli pozwani zarzucając:

1.  naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na jego przebieg, tj. art. 233 k.p.c. w zw. z art. 787 k.p.c. poprzez nieprawidłową ocenę materiału dowodowego przejawiającą się uznaniem, że powód dysponując już tytułem egzekucyjnym wobec spółki jawnej, której wspólnikami są pozwani, dysponuje interesem prawnym w wytoczeniu powództwa przeciwko wspólnikom spółki, ze względu na fakt, iż uwzględnienie takiego powództwa daje powodowi możliwość zaspokojenia się również z majątku małżonka wspólnika spółki jawnej;

2.  naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na jego przebieg, tj. art. 787 k.p.c. poprzez jego nieprawidłową wykładnię polegającą na uznaniu, iż przepis ten może znaleźć zastosowanie w stosunku do orzeczenia wydanego wobec wspólnik spółki jawnej, w którym to orzeczeniu uwzględnione zostało roszczenie wobec drugiego z małżonków, z tytułu jego solidarnej odpowiedzialności za zobowiązanie spółki jawnej, której ten małżonek jest wspólnikiem.

Powołując powyższe skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego przez oddalenie powództwa oraz o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanych zwrotu kosztów procesu za obie instancje.

Powód wniósł o oddalenie apelacji oraz o zasądzenie od pozwanych solidarnie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za postępowanie apelacyjne według norm przepisanych.

Na rozprawie apelacyjnej w dniu 9 listopada 2016 roku pełnomocnik pozwanego K. Z., podtrzymując apelację, powołał się na nowe fakty i dowody, a mianowicie na fakt wydania w sprawie XI GUp 10/14 przez Sąd Rejonowy Poznań Nowe Miasto w P. w dnia 1 marca 2016 roku postanowienia o zatwierdzeniu układu (...) R. (...) spółka jawna w upadłości układowej z siedzibą we W. przyjętego na Zgromadzeniu Wierzycieli. W konsekwencji postanowieniem z dnia 20 maja 2016 roku Sąd Rejonowy w tej samej sprawie zakończył postępowanie układowe na podstawie art. 293 ustawy z dnia 28 lutego 2003 roku - Prawo upadłościowe i naprawcze ( kopia postanowienia k. 279) - dalej także: p.u.n.

Wykonując układ (...), (...) spółka jawna dokonała na rzecz powoda następujących wpłat: w dniu 30.04.2016 roku -1.564,79 zł, w dniu 29.05.2016 roku - 782,40 zł, w dniu 6.06.2016r- 782,40 zł, w dniu 27 czerwca 2016 roku - 782,40 zł, w dniu 12.07.2016 roku - 782,40 zł, w dniu 30 lipca 2016 roku - 782,40 zł, w dniu 5 sierpnia 2016 roku- 782.40 zł, w dniu 30.08.2016 roku — 782,40 zł, w dniu 30 września 2016 roku - 782,40 zł oraz w dniu 1.11.2016 roku 782,40 zł (kopie przelewów k. 282-291).

Powód przyznał, fakt zawarcia i zatwierdzenia układu oraz dat i wysokości kwot dokonanych przez układ (...): J. (...) spółka jawna wpłat.

W piśmie procesowym z dnia 9 listopada 2016 roku pełnomocnik powoda, w związku z dokonanymi powyżej wpłatami ograniczył żądanie pozwu i ostatecznie żądał zasądzenia od pozwanych solidarnie kwoty 76.770,15 zł z ustawowymi odsetkami:

-od kwoty 4.247,35 zł od dnia 01 listopada 2013r. do dnia zapłaty,

-od kwoty 4.874,07 zł od dnia 02 listopada 2013r. do dnia zapłaty,

-od kwoty 3.249,57 zł od dnia 07 listopada 2013r. do dnia zapłaty,

-od kwoty 105,27 zł od dnia 08 listopada 2013r. do dnia zapłaty,

-od kwoty 4.362,59 zł od dnia 09 listopada 2013r. do dnia zapłaty,

-od kwoty 3.546,91zł od dnia 13 listopada 2013r. do dnia zapłaty,

-od kwoty 8.392,42 zł od dnia 14 listopada 2013r, do dnia zapłaty,

-od kwoty 8.203,48 zł od dnia 15 listopada 2013r. do dnia zapłaty,

-od kwoty 4.495,46 zł od dnia 20 listopada 2013r. do dnia zapłaty,

-od kwoty 11.670,60 zł od dnia 21 listopada 2013r. do dnia zapłaty,

-od kwoty 7.939,91 zł od dnia 29 listopada 2013r. do dnia zapłaty,

-od kwoty 3.203,62 zł od dnia 05 grudnia 2013r. do dnia zapłaty,

-od kwoty 4.345,25 zł od dnia 06 grudnia 2013r. do dnia zapłaty,

-od kwoty 5.239,14 zł od dnia 21 maja 20ł5r. do dnia zapłaty;

- od kwoty 2.894,50 zł od dnia 02 sierpnia 2016r. do dnia zapłaty.

Powód podtrzymał żądanie zasądzenia od pozwanych solidarnie kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych i cofnął pozew w pozostałym zakresie. Podtrzymał także żądania zasądzenia zwrotu kosztów procesu za postępowanie apelacyjne.

Powód wskazał, w powołanym piśmie, że termin zapłaty wynika z daty wpływu danej kwoty na rachunek bankowy powódki. Spółka (...) dokonując przelewów nie wskazała za jaką fakturę płaci i dlatego zgodnie z art. 451 § 3 k.c. powód zaliczył wpłaty na poczet długu najdawniej wymagalnego, a w pierwszej kolejności na poczet odsetek ustawowych. Najdawniej wymagalną fakturą jest faktura z dnia 2.10.2013 r. nr (...)SP na kwotę 3,514,24 zł z terminem zapłaty do dnia 24; 10.2013 r. Na poczet w/w faktury powód zaliczył następujące wpłaty:

–

w dniu 02.05,2016 r. kwotę 1.564,79 zł,

–

w dniu 30.05,2016 r. kwotę 782,40 zł,

–

w dniu 06.06.2016 r. kwotę 782,40 zł,

–

w dniu 28.06.2016 r. kwotę 782,40 zł,

–

w dniu 12.07.2016 r. kwotę 782,40 zł,

Aby uprościć obliczenia powód przyjął, że wszystkie w/w wpłaty były dokonane tego samego dnia tj. 2.05.2016 r. w łącznej kwocie 4.694,39 zł, co jest korzystne dla dłużnika.. Odsetki ustawowe od kwoty 3.514,24 zł za okres od 23,10.2013 r. do 1.05.2016 r. tj. za 921 dni wynoszą kwotę 1.152,76 zł. W związku z powyższym wpłaty dokonane przez spółkę (...) w okresie od 2.05.2016 r. do 12.07,2016 r. w łącznej kwocie 4.694,39 zł powód zaliczył w całości na odsetki ustawowe w kwocie 1.152,76 zł oraz na spłatę w/w faktury w kwocie 3.514,24 zł . Z uwagi na powyższe, faktura nr (...)SP została spłacona w całości. Pozostałą kwotę 27,39 zł { 4694,39 zł - ( 1152,76 zł + (...),24 ) } powód zaliczył na poczet kolejnej najdawniej wymagalnej faktury.

Kolejną najdawniej wymagalną fakturą jest faktura z dnia 2.10.2013 r, nr (...)SP na kwotę 55,44 zł z terminem zapłaty do dnia 24.10.2013 r. Na poczet w/w faktury powód zaliczył następujące wpłaty:

–

w dniu 12.07.2016 r. kwotę 782,40 zł (w części dotyczącej kwoty 27,39 zł),

–

w dniu 01.08,2016 r. kwotę 782,40 zł.

Aby uprościć obliczenia powód przyjął, że wszystkie w/w wpłaty były dokonane tego samego dnia tj. 12.07.2016 r. w łącznej kwocie 809,79 zł, co jest korzystne dla dłużnika.. Odsetki ustawowe od kwoty 55,44 zł za okres od 23,10,2013 r. do 11.07.2016 r. tj., za 99 i dni wynoszą kwotę 19,56 zł. W związku z powyższym wpłaty dokonane przez spółkę (...) w okresie od 12.07.2016 r, (w części dotyczącej kwoty 27,39 zł) do 1.08.2016 r. w łącznej kwocie 809,79 zł powód zaliczył w całości na odsetki ustawowe w kwocie 19,56, zł oraz na spłatę w/w faktury w kwocie 55,44 zł. Z uwagi na powyższe faktura nr (...)SP została spłacona w całości. Pozostałą kwotę 734,79 zł {809,79 zł - (19,56 zł + 55,44)} powód zaliczył na poczet kolejnej najdawniej wymagalnej faktury.

Następną najdawniej wymagalną fakturą jest faktura z dnia 3.10.2013 r. nr (...) SP na kwotę 508,02 zł z terminem zapłaty do dnia 24.10.2013 r. Na poczet w/w faktury powód zaliczył wpłatę z dnia 01.08.2016 r. w kwocie 782,40 zł (w części dotyczącej kwoty 734,79 zł. Odsetki ustawowe od kwoty 508,02 zł za okres od 25.10.2013 r., do 31.07.2016 r. tj. za 1010 dni wynoszą kwotę 182,74 zł. W związku z powyższym wpłata dokonana przez spółkę (...) w dniu 1.08.2016 r. w kwocie 782,40 zł (w części dotyczącej kwoty 734,79 zł) została zaliczona przez powoda w całości na odsetki ustawowe w kwocie 182,74, zł oraz na spłatę w/w faktury w kwocie 508,02 zł. Z uwagi na powyższe faktura nr (...) została spłacona w całości. Pozostałą kwotę 44,03 zł {734,79 zł - ( 182,74 zł + 508,02 )} powód zaliczył na poczet kolejnej najdawniej wymagalnej faktury.

Kolejną najdawniej wymagalną fakturą jest faktura z dnia 3.10.2013 r. nr (...)SP na kwotę 4.462,76 zł z terminem zapłaty do dnia 25.10.2013 r. Na poczet w/w faktury powód zaliczył następujące wpłaty:

–

w dniu 01.08.2016 r. kwotę 782,40 zł (w części dotyczącej kwoty 44,03 zł),

–

w dniu 08.08.2016 r. kwotę 782,40 zł,

–

w dniu 31.08.2016 r. kwotę 782,40 zł,

-w dniu 03.10.2016 r. kwotę 782,40 zł,

–

w dniu 02.11.2016 r. kwotę 782,40 zł,

Aby uprościć obliczenia powód przyjął, że wszystkie w/w wpłaty były dokonane tego samego dnia tj. 1.08.2016 r. w łącznej kwocie 3.173,63 zł. Odsetki ustawowe od kwoty 4.462,76 zł za okres od 25.10.2013 r. do 31.07.2016 r. tj. za 1010 dni wynoszą kwotę 1.605,37 zł. W związku z powyższym dokonane wpłaty powód zaliczył w pierwszej kolejności na należne odsetki ustawowe a o pozostałą kwotę 1.568,26 (3.173,63 zł - 1.605,37 zł) umniejszyła dochodzone pozwem roszczenie za tę fakturę do kwoty 2.894,50 zł (4.462,76 zł - 1.568,26 zł) i zapłaty tej kwoty powód dochodzi z odsetkami od dnia 2.08.2016 r. do dnia zapłaty.

Sąd Apelacyjny zważył co następuje.

W pierwszej kolejności odnieść należało się do zarzutów postawionych w apelacji. Ich uwzględnienie, według wniosków zawartych w tym środku zaskarżenia, prowadzić miało do wydania wyroku reformatoryjnego i oddalenia powództwa. Dlatego dopiero w dalszej części uzasadnienia dokonana zostanie ocena sytuacji prawnej pozwanych będąca następstwem zatwierdzenia przez sąd układu zawartego wierzycielami przez (...) J. (...) spółka jawna z siedzibą we W. oraz wykonywania przez tę spółkę układu, w szczególności wpłat dokonywanych przez spółkę na rzecz powoda.

Sąd Apelacyjny stwierdza, że ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd Okręgowy są prawidłowe, kompletne i wynikają z oceny materiału dowodowego dokonanej przez pryzmat dyrektyw płynących z treści art. 233 § 1 k.p.c. W istocie ustalenia poczynione zostały przede wszystkim w oparciu o dokumenty urzędowe - wyrok wydany przez Sąd Okręgowy w Poznaniu w sprawie IX GC 131/14 oraz wypisy z KRS, z których wynika, że pozwani w dniu powstania wierzytelności zasądzonej w sprawie IX GC 131/14 byli wspólnikami pozwanej spółki jawnej w wymienionej sprawie. Poczynione w taki sposób ustalenia Sąd Apelacyjny akceptuje w całości i przyjmuje za własne.

Pozwani w apelacji stawiają zarzut wadliwej oceny przeprowadzonych w sprawie dowodów, który to zarzut wiążą z naruszeniem także art. 787 k.p.c. i twierdzą, że powód nie ma interesu prawnego w wytoczeniu powództwa przeciwko wspólnikom spółki jawnej, przeciwko której uzyskał on już tytuł wykonawczy.

Postawiony w ten sposób zarzut naruszenia art. 233 k.p.c. nie jest zrozumiały i w żadnym wypadku nie może stanowić uzasadnionej podstawy do uwzględnienia apelacji. Pozwani bowiem w uzasadnieniu środka zaskarżenia nie wskazują, który z przeprowadzonych w sprawie dowodów został przez Sąd Okręgowy niewłaściwie oceniony. Tym samym w istocie nie podważają poczynionych przez Sąd Okręgowy ustaleń faktycznych, a temu winien służyć zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. W szczególności nie kwestionują faktu wydania w sprawie IX GC 131/14 prawomocnego wyroku przeciwko spółce jawnej (...). J. B. oraz tego, że w dniu powstania wierzytelności objętej tym wyrokiem byli oni wspólnikami tej spółki.

Za bezprzedmiotowy, bo nie mający znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy uznać natomiast należało zarzut naruszenia przepisu art. 787 k.p.c. Dotyczy on możliwości nadania klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika i nie znajdował on zastosowania w okolicznościach sprawy. Zagadnienie dopuszczalności nadania klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika może być rozważane w innym postępowaniu, jeżeli w oparciu o tytuł egzekucyjny wydany w rozpoznawanej sprawie powód wystąpi ze stosownym

wnioskiem o nadanie klauzuli wykonalności. Istotnym jedynie pozostawało, czy w oparciu o obowiązujące przepisy, powód może wystąpić przeciwko pozwanym, jako wspólnikom (...) J. (...) spółka jawna o zasądzenie kwot objętych wyrokiem wydanym przeciwko tej spółce w sprawie IX GC 131/14. Zgodzić się należy z Sądem Okręgowym, który także z odwołaniem do poglądów judykatury uznał, że takie powództwo jest dopuszczalne.

Zgodnie z art. 31 § 1 (...) wierzyciel spółki może prowadzić egzekucję z majątku wspólnika w przypadku, gdy egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna (subsydiama odpowiedzialność wspólnika). Co istotne, według § 2 tego przepisu - § 1 nie stanowi przeszkody do wniesienia powództwa przeciwko wspólnikowi, zanim egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna. Jest to stanowisko prezentowane w najnowszym orzecznictwie sądów powszechnych, m.in. w wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 28 marca 2014 r., sygn. akt I ACA 752/13 oraz w wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 27 marca 2012 r., sygn. akt I ACa 964/11. Według tego ostatniego orzeczenia - zasada subsydiamej odpowiedzialności wspólników spółki jawnej nie ogranicza wierzyciela w możliwości kierowania powództwa przeciwko wspólnikom, co wprost wynika z analizy art. 31 § 1 i 2 k.s.h. w powiązaniu z art. 22 § 2 k.s.h.

Sąd Apelacyjny w całości podzielając powyższe poglądy stwierdza, że w oparciu o zarzuty sformułowane w apelacji nie było dopuszczalne jej uwzględnienie, choćby w części. Rozważając natomiast sytuację prawną pozwanych w związku z zatwierdzeniem i wykonywaniem układu przez (...) J. (...) spółka jawna z siedzibą we W., stwierdzić należy, że zgodnie z art. 449 ustawy z dnia 15 maja 2015 roku - Prawo restrukturyzacyjne (DZ. U z 2015 r., poz. 978 ze zm.) - którą zmieniono także przepisy ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze, w sprawach, w których przed dniem wejścia w życie ustawy wpłynął wniosek o ogłoszenie upadłości, stosuje się przepisu dotychczasowe. Skoro postępowanie upadłościowe w sprawie spółki jawnej (...) J. B. zostało wszczęte w roku 2014 ( o czym świadczy sygnatura akt sprawy, pod którą było prowadzone), w sprawie znajdują zastosowanie przepisy ustawy z dnia 28 lutego 2003 roku Prawo upadłościowe i naprawcze.

Zgodnie z art. 291 p.u.n. układ nie narusza praw wierzyciela wobec poręczyciela upadłego oraz współdłużnika upadłego, ani praw wynikających z hipoteki, zastawu, zastawu rejestrowego i hipoteki morskiej, jeżeli były one ustanowione na mieniu osoby trzeciej.

Układ dotyczący spółki jawnej, partnerskiej, komandytowej, komandytowo- akcyjnej nie ma wpływu na prawa wierzyciela w stosunku do wspólnika, ponieważ postępowanie obejmuje tylko majątek spółki, a odpowiedzialność wspólnika za zobowiązania spółki pozostaje bez zmiany. Przemawiają za tym reguły wykładni systemowej i funkcjonalnej. W tej drugiej płaszczyźnie trzeba wskazać, że więź prawna istniejąca pomiędzy spółką osobową a wspólnikiem jest bardziej intensywna, aniżeli więź między dłużnikiem głównym a poręczycielem, odpowiedzialność zatem wspólnika za zobowiązania spółki nie może być łagodniejsza, niż odpowiedzialność poręczyciela za dłużnika głównego (S. Gugrul - Komentarz do art. 291 Prawa upadłościowego i naprawczego, Wyd. CH Beck 2013).

W orzecznictwie, także na gruncie art. 68 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 roku - Prawo o postępowaniu układowym, który był odpowiednikiem art. 291 p.u.n. wielokrotnie wyrażany był pogląd, że w wypadku zredukowania w drodze układu zobowiązań dłużnika głównego wierzyciel może zaspokoić się w całej wysokości z majątku poręczyciela, w granicach udzielonego mu poręczenia. W tym sensie układ, który stanowi rezygnację wierzyciela jedynie z uprawnień w stosunku do dłużnika głównego, nie ma wpływu na zakres zobowiązania poręczyciela. Mimo akcesoryjności poręczenia poręczyciel nie może więc podnieść zarzutu zredukowania jego długu na podstawie układu zawartego przez wierzyciela z dłużnikiem głównym (wyrok Sądu Najwyższego z 17 września 2009 roku, IV CSK 120/09, opubl. L. i powołane tam orzeczenia Sądu Najwyższego). Podzielając powyższe poglądy Sąd Apelacyjny stwierdza zatem, że zawarcie i wykonywanie przez (...) J. (...) spółka jawna z siedzibą we W. układu nie ma wpływu na zasadę i zakres odpowiedzialności pozwanych jako jej wspólników, wynikające z art. 22§ 2 oraz art. 31 § 2 k.s.h.

Powód przyznał, że (...) J. (...) spółka jawna wywiązuje się postanowień układu i jego ramach dokonała wpłat, szczegółowo opisanych i rozliczonych w piśmie z dnia 9 listopada 2016 roku. Sąd Apelacyjny podziela taki sposób rozliczenia wpłat uznając za powodem, że do tego rozliczenia znajduje zastosowanie przepis art. 451 § 3 k.c. Spółka (...) wykonując układ nie mogła wskazać, które należności wobec wierzycieli, w tym powoda realizuje, więc w tym zakresie winny znaleźć zastosowanie ogólne reguły określone w art. 451 § 3 k.c. Skoro zakres odpowiedzialności pozwanych, pomimo zatwierdzenia układu, nie uległ zmianie Sąd Apelacyjny uznał, że pozwani mają obowiązek uiszczenia odsetek według tych samych zasad jak spółka (...).

Pozwani nie zakwestionowali dokonanego przez powoda rozliczenia wpłat, nie zgłosili bowiem do niego konkretnych zarzutów.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. orzeczono jak w punkcie I. Ponad kwoty zasądzone w punkcie I powód cofnął pozew, zatem, w tym zakresie na podstawie art. 386 § 3 k.p.c. Sąd Apelacyjny orzekł jak w punkcie II.

W pozostałym zakresie apelacja podlegała oddaleniu na podstawie art. 385 k.p.c. (pkt III).

O kosztach postępowania apelacyjnego rozstrzygnięto w punkcie IV na podstawie 98 § 1 i 3 k.p.c. Pozwanych uznać należało za przegrywających sprawę w całości, gdyż wydanie orzeczenia zmniejszającego zakres ich zobowiązania było skutkiem zawarcia i wykonania układu przez (...) J. (...) spółka jawna oraz - w konsekwencji - cofnięcia pozwu, a nie skutkiem zasadności podniesionych zarzutów apelacyjnych.

Wysokość kosztów zastępstwa procesowego powoda określono na podstawie § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust.l pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawce opłaty za czynności adwokackie (DZ. U z 2015r., poz. 1800).

Mikołaj Tomaszewski Roman Stachowiak Karol Ratajczak