Portal Orzeczeń Sądu Apelacyjnego w Poznaniu

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 8 stycznia 2020 r.

Sąd Apelacyjny w Poznaniu I Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący – Sędzia: Małgorzata Kaźmierczak

Sędziowie: Piotr Górecki (spr.)

Ryszard Marchwicki

Protokolant: starszy sekretarz sądowy Sylwia Woźniak

po rozpoznaniu w dniu 8 stycznia 2020 r. w Poznaniu

na rozprawie

sprawy z powództwa Spółdzielni Mieszkaniowej w N.

przeciwko (...) spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w P.

o zapłatę

na skutek apelacji pozwanej

od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu

z dnia 23 lipca 2018 r. sygn. akt XII C 328/13

1.  oddala apelację;

2.  zasądza od pozwanej na rzecz powoda 4.050 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

Piotr Górecki Małgorzata Kaźmierczak Ryszard Marchwicki

Sygn. akt IACa 1099/18

UZASADNIENIE

Powódka Spółdzielnia Mieszkaniowa w N. wniosła przeciwko pozwanej (...) spółki z o.o. w P. o zasądzenie kwoty 2.188.755,84 zł wraz z ustawowymi odsetkami od kwoty 2.000.000 zł od 12 grudnia 2011 r. do dnia zapłaty i od kwoty 188.755,84 zł od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty oraz zasądzenie od pozwanej na rzecz powódki kosztów procesu według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego w kwocie 14.400 zł.

Pismem z dnia 2 grudnia 2013 r. powódka sprecyzowała swoje żądanie, wnosząc o zasądzenie od pozwanej na swoją rzecz kwotę 2.188.755,86 zł wraz z ustawowymi odsetkami od kwoty 1.428.524,18 od dnia 12 grudnia 2011 r. do dnia zapłaty, a od kwoty 760.231,68 zł od dnia złożenia pozwu do dnia zapłaty. W pozostałym zakresie podtrzymała swoje powództwo.

Z uzasadnienia pozwu wynikało, że przedmiotem roszczenia jest wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości, bowiem pozwana w okresie od 12 grudnia 2008 r. do 31 grudnia 2012 r. korzystała nieruchomości powódki, na których znajdowały się sieci energetyczne stanowiące wówczas własność pozwanej.

Pozwana wniosła o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powódki na rzecz pozwanej kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu podniosła, że nie wszystkie urządzenia energetyczne znajdujące się na nieruchomościach Spółdzielni należą do niej. W jej ocenie, wysokość dochodzonej przez powódkę kwoty oparta została na nieudokumentowanych, swobodnych założeniach.

Wyrokiem z dnia 23 lipca 2018 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu:

1)  zasądził od pozwanej na rzecz powódki kwotę 68.103 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 6 lutego 2013 r. do dnia zapłaty;

2)  w pozostałym zakresie powództwo oddalił;

3)  kosztami procesu w całości obciąża powoda, szczegółowe rozliczenie pozostawiając referendarzowi sądowemu, przy ustaleniu wynagrodzenia dla pełnomocnika pozwanego w wysokości stawki minimalnej (sygn. akt XIIC 328/13).

Powyższy wyrok został wydany w oparciu o następujące ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Okręgowy.

Powódka wybudowała na terenie N., P., O. i B. szereg domów wielomieszkaniowych wraz z towarzyszącą im infrastrukturą osiedlową. Teren, na którym są wybudowane budynki mieszkalne przez powódkę stanowi własność strony powodowej bądź pozostaje w jej użytkowaniu wieczystym. Na nieruchomościach tych znajdują się sieci energetyczne, których właścicielem jest pozwana. L. energetyczne przebiegające przez tereny powódki to między innymi linie wysokiego, średniego i niskiego napięcia o charakterystyce sieci kablowych. Sieci napowietrzne nie zostały wykazane na wyżej wymienionych terenach. Budynki wielomieszkaniowe powódki zostały pobudowane mniej więcej w latach 70. i kolejnych, powstawały stopniowo, pierwsze budynki zostały oddane na ternie os. (...) w N.. Sieć energetyczna znajdująca się na terenie powódki to sieć dystrybucyjna wykorzystywana na potrzeby budynków spółdzielni mieszkaniowej.

Pozwana w okresie od 12 grudnia 2008 r. do 31 grudnia 2012 r. korzystała z powyższych nieruchomości, na których znajdowały się sieci energetyczne stanowiące wówczas jej własność. Strona pozwana nie posiadała w tym okresie tytułu prawnego do korzystania z nieruchomości stanowiących własność powódki bądź będących w jej użytkowaniu wieczystym. Za powyższy okres pozwana nie uiściła na rzecz powódki żadnych opłat. Pozwana w powyższym okresie eksploatowała ww. urządzenia, a także pobierała od indywidualnych odbiorców opłaty za dostarczany za pomocą tych urządzeń prąd.

Łączna powierzchnia nieruchomości, zajmowanych przez sieci energetyczne pozwanej w okresie od 12.12.2008 r. do 31.12.2012 r. wynosiła 26.456 m ², przyjmując pomiar strefy odziaływania od środka kabla, odpowiednio 0,5 metra w przypadku linii niskiego napięcia (łącznie 1 m), oraz 1 m w przypadku linii wysokiego napięcia (łącznie 2 m), biorąc pod uwagę, zarówno powierzchnie kabli energetycznych, stanowiących wewnętrzne zasilanie budynków lub oświetlenia poszczególnych jednostek mieszkaniowych oraz stanowiących zewnętrzne zasilanie i wiążące poszczególne stacje transformatorowe (bezsporne). Wartość bezumownego korzystania z nieruchomości powódki za okres od 12.12.2008 r. do 31.12.2012 r, wynosił łącznie 366.930 zł.

Powódka pismem z dnia 12 grudnia 2011 r., skierowanym do Sądu Rejonowego (...) w P. wezwała pozwaną do próby ugodowej, natomiast pismem z dnia 10 stycznia 2013r., doręczonym pozwanej 11 stycznia 2018 r., wezwała pozwaną do zapłaty kwoty 2.188.755,84 zł tytułem wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości za okres objęty pozwem.

Sąd Okręgowy w Poznaniu ostatecznie zasądził na rzecz powódki wynagrodzenie za bezumowne korzystanie przez pozwaną z nieruchomości stanowiących własność powódki bądź będących w jej użytkowaniu wieczystym w zakresie odpowiadającym służebności przesyłu w wysokości ustalonej przez biegłego rzeczoznawcę majątkowego J. A.. Konsekwencją powyższego było zasądzenie ustawowych odsetek za opóźnienie od należności głównej od 6 lutego 2013 r., tj. od daty wniesienia pozwu. Jak wynikało bowiem z oświadczenia powódki złożonego na rozprawie w dniu 13 lutego 2014 r., strona powodowa żądała w niniejszym postępowaniu odsetek ustawowych od wynagrodzenia za bezumowne korzystanie za okres od 12.12. (...). do 21.12.2012 r. od dnia wytoczenia powództwa. W pozostałym zakresie Sąd Okręgowy oddalił powództwo uznając je za niezasadne, albowiem dotyczyło ono kwoty przewyższającej wartość należnego powódce wynagrodzenia, jak również okresu, w którym pozwana pozostawała w dobrej wierze. O kosztach. O kosztach procesu Sąd ten orzekł na zasadzie wynikającej z art. 98 k.p.c.

Apelację od powyższego rozstrzygnięcia w pkt 1 i 3 wniosła pozwana podnosząc następujące zarzuty odwoławcze:

1)  naruszenie art. 352 k.c., 49 k.c., art. 224 k.c. i art. 225 k.c. w zw. z art. 6 k.c. „poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że pozwana jest właścicielem wszystkich urządzeń objętych pozwem (…)”,

2)  naruszenie art. 233 § 1 k.p.c., 231 k.p.c., 230 k.p.c. w zw. z art. 217 i 227 k.p.c. „poprzez brak wszechstronnego rozważania zebranego materiału dowodowego (…) i uznanie, że pozwana jest właścicielem wszystkich urządzeń przesyłowych na nieruchomości powódki (…)”.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca spółka wniosła o:

1)  uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania z uwagi „na nierozpoznanie istoty sprawy”,

2)  zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości i obciążenie powódki kosztami postepowania,

3)  zasądzenie od powódki na rzecz pozwanej kosztów postępowania odwoławczego.

Powódka wniosła o oddalenie apelacji i zasądzenie od pozwanej na rzecz powódki kosztów procesu za postepowania przed sądem drugiej instancji, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Sąd Apelacyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Apelacja nie zasługiwała na uwzględnienie. Sąd odwoławczy podziela ustalenia faktyczne sądu I instancji jak oraz wywody prawne tego sądu i tym samym przyjmuje je za własne. Wypada zatem w tym miejscu odnieść się do zarzutów apelacyjnych.

Przede wszystkim trzeba zauważyć, że wprawdzie autor apelacji podniósł zarzuty naruszenia szeregu przepisów prawa materialnego jak i prawa procesowego to jednak zarzutów tych nie omówił. Z czterozdaniowego uzasadnienia odwołania nie wynika w czym upatruje naruszenie wszystkich zacytowanych przepisów. Nie sposób więc szerzej odnieść się do apelacji. Niemniej jednak sąd drugiej instancji nie dostrzegł naruszeń przepisów wymienionych w apealcji.

Z uzasadnienie odwołania wynika jedynie, że w ocenie skarżącej sąd I instancji nie zbadał czy „wszystkie urządzenia energetyczne znajdujące się na nieruchomościach powoda należą do pozwanej”. Do tego też zarzutu wypada się odnieść szerzej.

Jak stwierdził Sąd Najwyższy przedsiębiorstwo energetyczne, które nie legitymuje się uprawnieniem do ingerowania w sferę cudzej własności nieruchomości dla bieżącego utrzymania urządzeń przesyłowych, korzysta z tej nieruchomości w złej wierze i zobowiązane jest do świadczenia wynagrodzenia na podstawie art. 225 k.c. (Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2009 r., sygn. II CSK 594/08). Roszczenie o wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy przysługujące właścicielowi wobec posiadacza samoistnego (art. 224 § 2 i art. 225 k.c.) lub wobec posiadacza zależnego (art. 230 k.c.) należy do tzw. roszczeń uzupełniających roszczenie właściciela o wydanie rzeczy (uzupełniających roszczenie windykacyjne). Gdyby więc posiadacz nieruchomości wykazał w procesie wytoczonym o wynagrodzenie bezumownego korzystania z rzeczy, że rzeczą w ogóle faktycznie nie włada, wówczas uzasadnione byłoby oddalenie z tej przyczyny wytoczonego przeciwko niemu powództwa. Tymczasem pozwana zarówno w odpowiedzi na pozew jak i w apelacji podniosła jedynie, że „nie wszystkie urządzenia energetyczne” znajdujące się na nieruchomości powodowej spółdzielni „należą do pozwanej”. Na rozprawie apelacyjnej pełnomocnik pozwanej przyznał nadto, że siecią energetyczną przechodzącą przez nieruchomości powódki dostarczana jest energia elektryczna do mieszkań spółdzielców. Korzystanie przez pozwana z urządzeń energetycznych znajdujących się na nieruchomości powódki wynikało też z opinii biegłego.

Przyjąć trzeba, że pozwana korzystała i korzysta z urządzeń energetycznych znajdujących się na nieruchomościach powodowej spółdzielni. Strony nie zawarły przy tym umowy o służebność przesyłu o której mowa w art. 305 ¹ k.c. i następne. W orzecznictwie przyjmuje się, że przez połączenie z siecią urządzenia te stają się składnikiem przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 55 ¹ k.c.. Nie oznacza to jednak, że właścicielowi przedsiębiorstwa musi przysługiwać względem przyłączonych urządzeń prawo własności. Decydujące znaczenie dla określenia statusu prawnego omawianych urządzeń ma stopień ich fizycznego i funkcjonalnego powiązania z siecią należącą do przedsiębiorstwa. Urządzenia, które zostają tak dalece związane z instalacją należącą do sieci, że spełniają określone w art. 47 § 2 k.c. warunki do uznania ich za część składową, uzyskują status części składowej tej instalacji, skutkiem czego dotychczasowy właściciel traci ich własność na rzecz przedsiębiorcy sieciowego. Jeżeli natomiast nie dochodzi do tak ścisłego związania z instalacją, że przyłączane urządzenia uzyskują przymiot części składowej, wówczas - mimo połączenia z siecią należącą do przedsiębiorstwa - pozostają one własnością dotychczasowego właściciela. O tym, jaki tytuł prawny do przyłączonych urządzeń przysługuje w takim wypadku przedsiębiorcy sieciowemu, decyduje umowa stron, a jeżeli do jej zawarcia nie doszło, właściciel przedsiębiorstwa sieciowego będzie jedynie posiadaczem przyłączonych urządzeń (por. uzasadnienie postanowienia z dnia 6 listopada 2014 r. Sądu Najwyższego, II CSK 101/14). Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że powodowa spółdzielnia wykazała, że pozwana spółka energetyczna jest co najmniej posiadaczem urządzeń energetycznych przebiegających przez jej nieruchomości. Tak więc ogólnikowy zarzut, jakoby „nie wszystkie urządzenia energetyczne” należały do pozwanej był gołosłowny i nie mógł odnieść zamierzonego skutku prawnego.

Z tych więc względów apelacja jako bezzasadna podlega la oddaleniu (art. 385 k.c.). W pkt 2 wyroku Sąd Apelacyjny w Poznaniu zasądził od pozwanej na rzecz powódki 4.050 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowania apelacyjnym (art. 98 k.p.c. i § 2 pkt 6 oraz § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych).

Piotr Górecki Małgorzata Kaźmierczak Ryszard Marchwicki