Portal Orzeczeń Sądu Apelacyjnego w Poznaniu

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 4 marca 2015r.

Sąd Apelacyjny w Poznaniu I Wydział Cywilny w składzie:

Przewodniczący SSA Małgorzata Mazurkiewicz - Talaga

Sędziowie SSA Hanna Małaniuk (spr.)

SSO del. Maciej Rozpędowski

Protokolant st. protok. sąd.A. P.

po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2015r. w Poznaniu

sprawy z powództwa (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w P.

przeciwko M. B. (1), Skarbowi Państwa – (...) (...) (...) Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w P.

o zapłatę

na skutek apelacji powoda

od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 7 lipca 2014 r. , sygn. akt IX GC 1157/13

I.  zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że:

1.  w punkcie I zasądza od pozwanych solidarnie na rzecz powoda kwotę 701.100 zł (siedemset jeden tysięcy sto złotych) z ustawowymi odsetkami od dnia 8 października 2013r. do dnia zapłaty,

2.  w punkcie II zasądza od pozwanych solidarnie na rzecz powoda kwotę 42.272 zł tytułem zwrotu kosztów procesu,

I.  zasądza od pozwanych solidarnie na rzecz powoda kwotę 40.455 zł tytułem zwrotu kosztów

procesu w instancji apelacyjnej.

SSA H. Małaniuk SSA M. Mazurkiewicz-Talaga SSO M. Rozpędowski

UZASADNIENIE

Powód (...) Spółka z o.o. w P., wniósł o zasądzenie od pozwanych M. B. (1) i Skarbu Państwa – (...) solidarnie kwoty 701.100 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 08 października 2013r. do dnia zapłaty oraz o zasądzenie od pozwanych solidarnie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu pozwu powód wyjaśnił, że w sierpniu 2010 r. pozwany M. B. (1) zwrócił się do niego o przedstawienie oferty na dostawę separatora, w związku z realizacją zadania publicznego rozbudowy oczyszczalni wody opadowej na lotnisku P.-K., zleconego przez pozwanego (...) Ostatecznie zawarli umowę, na podstawie której powód zobowiązał się dostarczyć separator. Termin zapłaty ceny ustalony w umowie został na „30 dni od dostawy, po uruchomieniu podczyszczalni”. Powód ustalił z pozwanym, że stroną umowy będzie również inwestor – Skarb Państwa – (...) jednak podmiot ten nie podpisał umowy. Powód dostarczył separator i następnie w 30 dni po jego przekazaniu obciążył pozwanego M. B. (1) fakturą na kwotę 701.100 zł - cenę separatora. Pozwani nie uregulowali należności, w tym także po wezwaniu ich do zapłaty w grudniu 2012 r. Powód wskazał, że opiera swoje roszczenia na odpowiedzialności deliktowej pozwanego M. B. (1) oraz odpowiedzialności osoby trzeciej, która świadomie czerpie korzyść z tego deliktu, w odniesieniu do pozwanego Skarbu Państwa – (...). Wskazana odpowiedzialność zgodnie z art. 369 k.c. w zw. z art. 441 k.c. ma charakter solidarny i odnosi się do całej wysokości szkody, jaka spowodowana została przez sprawcę deliktu.

Pismem z dnia 25 października 2013 r. powód złożył wniosek o wezwanie na zasadzie art. 194 § 3 k.p.c. (...) Spółki z o.o. w P. do udziału w sprawie w charakterze pozwanej obok dotychczasowych pozwanych.

Pozwani (...) Spółka z o.o. wnieśli o oddalenie powództwa wobec nich oraz obciążenia powoda kosztami postępowania podnosząc, że powód nie poniósł żadnej szkody bowiem jego roszczenie o zapłatę kwoty 701.000 zł na dzień wytoczenia powództwa było jeszcze niewymagalne.

Pozwany Skarb Państwa – (...)wniósł o oddalenie powództwa wobec niego i zasądzenie od powoda na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania.

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy oddalił powództwo i orzekł o kosztach postępowania. Podstawą powyższego rozstrzygnięcia były następujące ustalenia.

Pozwany M. B. (1) w dniu 28 września 2010 r. zawarł z pozwanym Skarbem Państwa – (...)umowę o roboty budowlane, na podstawie której zobowiązał się wykonać prace budowlane polegające na rozbudowie oczyszczalni wód opadowych oraz montażu stacji transformatorowej wraz z przebudową układu sieciowego. W celu wykonania wyżej wskazanej umowy M. B. (1) jako zamawiający zawarł w dniu 12 września 2011r. z powodem – (...) Spółką z o.o. jako dostawcą, umowę, którą strony nazwały umową dostawy. Na podstawie tej umowy powód zobowiązał się dostarczyć pozwanemu M. B. (1) separator (...) (...) (...)0, (...). Za wykonanie swojego zobowiązania powód winien otrzymać wynagrodzenie w kwocie 570.000 zł netto, powiększonej o podatek VAT zgodnie z obowiązującymi przepisami. Strony uzgodniły w jej § 2 ust. 3, że M. B. (1) dokona cesji płatności z zawartej w dniu 28 września 2010r. umowy poprzez wskazanie w fakturze obciążającej pozwanego Skarb Państwa – (...) numeru konta bankowego powoda z informacją o płatności za dostawę separatora. Zapłata wynagrodzenia miała nastąpić na podstawie sporządzonego pozytywnego protokołu odbiorczego podpisanego w dniu odbioru separatora, po uruchomieniu podczyszczalni w terminie nie dłuższym niż 30 dni od daty jego podpisania .

W § 3 ust. 1 umowy powód ustalił z pozwanym M. B. (1), że dostawa separatora nastąpi do 25 października 2011r., pod warunkiem, że pozwany w ciągu trzech dni uzupełni umowę o załączniki 1 i 2. Termin dostawy mógł ulec zmianie w sytuacji, gdyby pozwany dostarczył brakujące załączniki w innym terminie. Odbiór separatora, w tym odbiór techniczny, miał odbyć się w dniu dostawy w K. i miał zostać potwierdzony protokołem zdawczo-odbiorczym. Pozwany M. B. (1) nie dochował terminu dostarczenia powodowi załączników wskazanych w § 3 ust. 1 umowy.

W dniu 18 listopada 2011r. powód dostarczył pozwanemu M. B. (1) separator zgodnie z umową z dnia 12 września 2011r. S. był zgodny z dokumentacją i nie wykazywał zewnętrznych uszkodzeń.

W dniu 23 listopada 2011r. powód obciążył pozwanego M. B. (1) fakturą VAT nr (...) obejmującą kwotę 701.100 zł z tytułu dostawy separatora. W jej treści wskazał termin płatności na dzień 23 grudnia 2011r. Pozwany M. B. (1) nie uregulował należności we wskazanym terminie, więc powód pismem doręczonym pozwanemu w dniu 20 lutego 2012 r. wezwał go do zapłaty kwoty 701.100 zł w terminie trzech dni od daty otrzymania wezwania.

Jeśli chodzi o separator S., to firma (...) dostarczyła taki separator na lotnisko wiosną 2011r., ale inspektor nadzoru inwestorskiego J. A. stwierdził, że jest to urządzenie niezgodne z projektem. Zgodnie z projektem miał być dostarczony separator (...) (...)identyczny jak już istniejący na tej oczyszczalni, ale został dostarczony inny separator. Producentem separatora (...) (...) był S. (...), a ten dostarczony wiosną 2011r. był firmy (...), innego producenta. Różnił się też znacznie masą (ciężarem), co było ważne, gdyż fundamenty pod separator były obliczone pod separator cięższy, stalowy, taki, jakim był (...) (...)

Pozwany ad. 2 pisał pisma do firmy (...), były też wpisy w dzienniku budowy w celu wyjaśnienia tego problemu. Ostatecznie separator S. uległ zniszczeniu w lipcu 2011r. Został zamontowany prawdopodobnie bez wypełnienia go wodą przez firmę (...) na tych fundamentach, które istniały. Pod wpływem deszczu wykop wypełnił się wodą i separator uniósł się i został zmiażdżony przez trzymające go pasy.

Pozwany ad. 2 odstąpił od umowy z E. dopiero po zamontowaniu właściwego separatora, czyli w 2012 r. Dostawcą tego właściwego separatora na zlecenie E. była firma (...). Ten separator został dostarczony jesienią 2011r. i to był separator (...) (...)

Przedmiotowy obiekt był w tym roku poprawiany, ponieważ ten właściwy separator, który został dostarczony na budowę, był posadowiony na złej rzędnej wysokościowej. Został on źle osadzony, woda nie chciała płynąć pod górę, było to poprawiane przez inną firmę, wybraną w przetargu – (...) S.A. W tej chwili trwa odbiór końcowy inwestycji.

Pierwszy, zniszczony separator firma (...) zabrała z budowy i za ten separator firma ta nie żądała zapłaty. Nie został on rozliczony. Ten drugi separator, dostarczony jesienią 2011r., (...) (...) jest nierozliczony pomiędzy inwestorem a E., jest on bowiem przedmiotem innego sporu sądowego, który jest w toku. Umowa pomiędzy (...) a M. B. (1) nie została zakończona bowiem (...) odstąpiło od niej w części dotyczącej rozbudowy oczyszczalni.

Od początku współpraca (...)Zarządu(...) z E. nie przebiegała dobrze.

Budowa była wcześniej poddana kontroli Wojewódzkiego(...) i nakazano dokonanie ekspertyzy , która wykazała, że oczyszczalnia wybudowana jest nieprawidłowo. Decyzja Inspektora była taka, że nakazał rozbiórkę osadnika..

Obecnie separator jest zamontowany, ale trwa procedura odbioru końcowego całej rozbudowy oczyszczalni. Nie jest dopuszczona do użytkowania. Na dzień 30 czerwca 2014r. wyznaczony został termin kontroli Wojewódzkiego(...)przed wydaniem pozwolenia na użytkowanie.

Powód złożył w Sądzie Rejonowym Poznań – Stare Miasto w P. wniosek o zawezwanie do próby ugodowej pozwanego M. B. (1) i pozwanego Skarbu Państwa – (...), w sprawie ich solidarnej zapłaty kwoty 701.100 zł, ewentualnie o wydanie separatora.

Z powodu braku uregulowania powyższej należności powód wystąpił ze swoim roszczeniem na drogę sądową, składając pozew w niniejszej sprawie.

Wobec powyższych ustaleń Sąd Okręgowy powództwo oddalił. Wskazał, że zgodnie z § 2 ust. 4 umowy z dnia 12 września 2011 r., zapłata wynagrodzenia przez M. B. (1) na rzecz (...) Spółka z o.o. jako dostawcy miała nastąpić na podstawie sporządzonego pozytywnego protokołu odbiorczego podpisanego w dniu odbioru separatora, po uruchomieniu podczyszczalni w terminie nie dłuższym niż 30 dni od daty jego podpisania. Tymczasem na dzień orzekania podczyszczalnia nie została uruchomiona, a czynności odbiorowe są w toku. Powyższe skutkuje, że roszczenie powoda o zapłatę należności za dostarczony separator wobec pozwanego M. B. (1) nie stało się wymagalne w świetle postanowień umowy, co skutkuje przyjęciem, że powództwo przeciwko temu pozwanemu podlegało oddaleniu jako przedwczesne. W ocenie Sądu I instancji umowa z dnia 12 września 2011r. łącząca powoda z pozwanym M. B. (1) była w istocie umową o dzieło o jakiej mowa w art. 627 k.c., a nie umową dostawy (art. 605 k.c.), zgodnie z nazwą nadaną jej przez strony. Przez umowę dostawy dostawca zobowiązuje się bowiem do wytworzenia rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku oraz do ich dostarczenia częściami albo periodycznie, a odbiorca zobowiązuje się do odebrania tych rzeczy i do zapłacenia ceny, tymczasem przedmiotem umowy z dnia 12 września 2011 r. było wytworzenie i dostarczenie S. (...) (...)0, (...), szczegółowo opisanego w załączniku nr (...)do umowy, a zatem urządzenia oznaczonego co do tożsamości z jednorazowym wytworzeniem i dostarczeniem.

Sąd I instancji wskazał, że poza sporem było, iż powód wykonał i dostarczył pozwanemu M. S. (...) (...)0, (...). Na dzień orzekania nie spełniły się jednak przesłanki do uiszczenia wynagrodzenia za wykonane przez powoda dzieło. Sąd Okręgowy wskazał, że choć powód w pozwie jako podstawę prawną roszczenia o zapłatę przeciwko pozwanemu ad. 1 M. B. (1) wskazywał odpowiedzialność deliktową, a wobec pozwanego ad. 2 Skarbu Państwa (...) ostatecznie wskazał bezpodstawne wzbogacenie, to Sąd I instancji stwierdził, że w sprawie występuje prymat odpowiedzialności kontraktowej pozwanego ad. 1 wobec powoda na podstawie art. 627 kc o zapłatę wynagrodzenia za wykonane dzieło, które jest jeszcze niewymagalne. W tej sytuacji sięganie do art. 443 kc uznał za przedwczesne. W związku z dostarczeniem przez powoda separatora nie powstała bowiem w jego majątku szkoda. Dostarczenie tego separatora stanowiło wykonanie umowy z dnia 12 września 2011r. W zamian za spełnienie tego świadczenia powód nabył względem pozwanego M. B. (1) roszczenie o zapłatę wynagrodzenia w wysokości 700.100 zł. W tej sytuacji brak jest podstaw do przyjęcia, że w majątku powoda powstał jakikolwiek uszczerbek związany z wykonaniem umowy. W tym stanie rzeczy Sąd Okręgowy za niezasadne uznał w konsekwencji odwoływanie się przez powoda do przepisu art. 422 k.c. w odniesieniu do pozwanego ad. 2.

W ocenie Sądu Okręgowego w sprawie nie mógł znaleźć zastosowania również art. 405 kc, powód bowiem dostarczył urządzenie w ramach łączącej go z pozwanym ad. 1 umowy, a pozwany ad. 2 wszedł w posiadanie tego urządzenia na podstawie umowy łączącej go z pozwanym ad. 1. Strony nie są jeszcze rozliczone z tych kontraktów z uwagi na występujące różnego rodzaju perturbacje związane z uruchomieniem obiektu. Niemniej jednak nie można mówić o nienależnym świadczeniu (art. 410 kc), gdyż zgodnie z § 2 tego przepisu świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia, a taka sytuacja w niniejszej sprawie nie wystąpiła.

Sąd Okręgowy wskazał, że przytoczona powyżej argumentacja odnosi również do żądania skierowanego przez powoda przeciwko pozwanemu (...) Sp. z o.o. Choć powód pozywając tego pozwanego odwołał się do art. 584 ¹³ ksh, to nie miało to znaczenia z uwagi na stwierdzenie braku podstaw odpowiedzialności pozwanego M. B. (1).

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 98 i nast. k.p.c.

W apelacji od powyższego wyroku powód zaskarżył go w całości i wniósł o jego zmianę poprzez zasądzenie solidarnie od pozwanych na jego rzecz kwoty 701.100 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 8 października 2013 r. do dnia zapłaty oraz kosztów postępowania przed Sądem I-instancji, a ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Ponadto domagał się zasądzenia solidarnie od pozwanych na jego rzecz kosztów postępowania odwoławczego. Apelujący wniósł także, na podstawie art. 380 k.p.c. o rozpoznanie i zmianę postanowień Sądu Okręgowego o oddaleniu wskazanych przez niego wniosków dowodowych oraz wniósł o przeprowadzenie określonych dowodów w toku postępowania odwoławczego. Wyrokowi Sądu Okręgowego powód zarzucił:

- art. 227 k.p.c. w zw. z art. 217 § 1 k.p.c., w zw. z art. 258 k.p.c., art. 248 § 1 k.p.c. i art. 299 k.p.c. poprzez oddalenie jako nieistotnych dla rozstrzygnięcia sprawy wniosków dowodowych wskazanych w apelacji,

- art. 212 § 1 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. w zw. z art. 258 k.p.c. poprzez nieprawidłowe ustalenie, przez Sąd Okręgowy, które okoliczności sprawy są między stronami sporne i nieprzeprowadzenie dowodów mogących wyjaśnić te okoliczności, a w konsekwencji nierozpoznanie istoty sprawy,

- art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. w zw. z art. 258 k.p.c. poprzez błędną ocenę zeznań świadka J. B.

- art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 244 § 1 k.p.c. oraz art. 245 k.p.c. poprzez ustalenie błędnego stanu faktycznego i na tej podstawie przyjęcie całkowicie błędnych podstaw prawnych rozstrzygnięcia,

- art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 244 § 1 k.p.c. poprzez dokonanie niezgodnej z prawem i nielogicznej oceny dowodu zawartego na karcie 46 oraz 45 (suplementarnie) i nieprawidłowe przyjęcie możliwości dochodzenia przez powoda roszczenia, stwierdzonego tym dokumentem,

- art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. poprzez brak wskazania w uzasadnieniu skarżonego wyroku wyjaśnienia na jakiej podstawie Sąd Okręgowy ustalił, że oddalone wnioski dowodowe, są „zbędne, nieprzydatne dla rozstrzygnięcia, wykraczające poza konieczny zakres dowodzenia”,

- art. 328 § 2 k.p.c. poprzez nie odniesienie się w uzasadnieniu wyroku do dokumentów i twierdzeń powoda odnośnie określenia wysokości szkody,

- art. 228 § 2 k.p.c. poprzez nie wzięcie przez Sąd Okręgowy pod uwagę okoliczności sporu między pozwanym 1), a pozwanym 2),

- art. 102 k.p.c. w zw. z art. 100 k.p.c. poprzez błędne zastosowanie,

- art. 387 § 2 k.c. w zw. z art. 441 § 1 k.c. oraz art. 387 § 1 k.c. poprzez ich niezastosowanie w sytuacji, gdy z materiału dowodowego jednoznacznie wynikało, że już w sierpniu 2013 r. pozwany 1) i pozwany 2) mieli świadomość tego, że warunek zawieszający zawarty w negocjowanej umowie powoda z pozwanym 1) w sensie obiektywnym nie będzie możliwy do realizacji w terminie 30 dni,

- art. 94 k.c. w zw. z art. 415 k.c. w zw. z art. 441 k.c. poprzez ich niezastosowanie w przypadku uznania, że świadczenie było możliwe, w sytuacji gdy z materiału dowodowego w sprawie wynikało, że warunek zawieszający (§ 2 ust. 4 umowy) był niemożliwy do realizacji w terminie zakreślonym umową,

- art. 415 k.c. w zw. z art. 65 § 2 k.c. oraz art. 422 k.c. poprzez ich niezastosowanie w sytuacji gdy odstąpienie od umowy z dnia 28 września 2010 r. z pozwanym 1) przez pozwanego 2), spowodowało odpadnięcie przyczyny zawarcia umowy dostawy, a w konsekwencji umowa ta stała się nieważna z winy pozwanego 1),

- art. 493 § 1 k.c. w zw. z art. 410 § 2 i § 1 k.c. w zw. z art. 405 k.c., w zw. z art. 65 § 2 k.c. - poprzez ich niezastosowanie na skutek przyjęcia, że umowa obowiązywała,

- art. 443 k.c. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i przyjęcie prymatu odpowiedzialności kontraktowej,

- art. 93 § 1 k.c. w zw. z art. 415 k.c. poprzez błędne niezastosowanie w sytuacji przyjęcia, że nie zachodzą żadne okoliczności powodujące nieważność umowy dostawy, ani niemożliwość świadczeń,

- art. 584 ¹³ k.s.h. poprzez nieprzyjęcie odpowiedzialności pozwanego 3),

- art. 5 k.c. w zw. z art. art. 387 k.c., art. 94 k.c., art. 415 k.c., art. 422 k.c., art. 410 k.c., art. 405 k.c., art. 493 k.c., art. 443 k.c., art. 93 k.c., art. 65 k.c. poprzez niezastosowanie, w sytuacji w której powód w trakcie całego przedsięwzięcia gospodarczego działał w dobrej wierze, rzetelnie i z należytą starannością, podczas gdy działanie pozwanych 1) i 2) nacechowane było w znacznym stopniu nieprawidłowościami, a nawet deliktami.

Wszyscy pozwani wnieśli o oddalenie apelacji powoda i o zasądzenie na ich rzecz koszów postępowania odwoławczego.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.

Apelacja zasługiwała na uwzględnienie choć nie wszystkie zarzuty podniesione w niej przez powoda były skuteczne. Rozpoczynając rozważania od omówienia zarzutów natury procesowej odrzucić trzeba te które oparte zostały na treści art. 212,217, 227, 244,245,258, 328§ 2 kpc podnosząc niezasadność pominięcia dowodów wnioskowanych przez powoda i niewystarczający zakres materiału dowodowego. Sąd Okręgowy trafnie oddalił wnioski o przeprowadzenie dowodów z zeznań licznych świadków, zobowiązanie do dostarczenia przez pozwanych dodatkowych dokumentów bowiem wystarczającym do poczynienia ustaleń przez Sąd I instancji jak i nowych ustaleń przez Sąd II instancji było przeprowadzenie dowodów z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy ,co uczynił Sąd Okręgowy w toku postępowania dowodowego. Brak też takich niedostatków w uzasadnieniu wyroku, które uniemożliwiłyby kontrolę instancyjną orzeczenia, przeciwnie uzasadnienie wyroku jest wyczerpujące i staranne ,choć nie z wszystkimi jego tezami zgadza się Sąd Apelacyjny .W kwestii naruszenia art.233§ 1 kpc zarzut częściowo jest skuteczny bowiem tylko niektóre z ustalonych faktów nie mają potwierdzenia w materiale dowodowym sprawy o czym będzie mowa poniżej. Wbrew opinii skarżącego Sąd Okręgowy prawidłowo ustalił,że źródłem odpowiedzialności pozwanych jest stosunek obligacyjny –umowa z dnia 12 września 2011 roku a pośrednio umowa z 28 września 2010 roku , przy czym pierwsza ma charakter umowy o dzieło a druga o roboty budowlane. Umowa o dzieło zawarta między powodem a pozwanym M. B. jest ważna i stanowi podstawę roszczenia powoda. Błędem Sądu Okręgowego było niedostrzeżenie wadliwej treści § 2ust 4 tej umowy ,na co zwracał uwagę powód w toku postępowania, choć jego argumenty stanowiące podstawę do uznania nieważności całej umowy nie były zasadne. Treść tego postanowienia umowy wskazuje ,że zapłatę wynagrodzenia za wykonane dzieło i co za tym idzie wymagalność roszczenia z tego tytułu odsunięto do chwili końcowego odbioru całej inwestycji między inwestorem a wykonawcą. Termin odbioru inwestycji ,w którym nie uczestniczy wykonawca dzieła jest od niego niezależny i odsuwa termin uzyskania przez niego wynagrodzenia za wykonanie umowy w nieokresloną przyszłość. Mieć też trzeba na uwadze ,że powód był zobowiązany jedynie do wytworzenia określonego urządzenia – separatora- i przekazania go zamawiającemu – pozwanemu ad.1. Nie był zobowiązany ani uprawniony do jego montażu i nie uczestniczył w żadnej czynności mającej doprowadzić do uruchomienia separatora ani całego obiektu oczyszczalni. Kłóci się z istotą umowy o dzieło której istotnym elementem jest odpłatność i to w momencie oddania wykonanego dzieła zamawiającemu, uzależnienie terminu zapłaty od zdarzenia nieokreślonego w czasie na którego zaistnienie wykonawca nie może wpłynąć. Taką sytuację uznać należy za sprzeczną z istotą i naturą umowy o dzieło i zasadą ekwiwalentności świadczeń. Treść §2 ust.3 umowy wskazuje ponadto ,że zamawiający uzależnił zapłatę wynagrodzenia powodowi jako wykonawcy od otrzymania środków od osoby trzeciej – inwestora. Nie można tez zgodzić się ze stanowiskiem prezentowanym w sporze przez wszystkich pozwanych , że określenie terminu płatności na rzecz powoda było precyzyjnie wskazane w umowie skoro na jej podstawie nie można było nawet w przybliżeniu podać daty zapłaty. Powód tę wadę umowy odnosi do art. 65 i 94 kc- instytucji warunku zawieszającego i wywodzi z niej niemożliwość świadczenia i nieważność całej umowy . Takie stanowisko – zdaniem Sądu Apelacyjnego –nie jest prawidłowe bowiem ustawodawca w art. 94 kc posłużył się terminem nie na oznaczenie postanowienia / składnika/ czynności prawnej lecz zdarzenia od którego została uzależniona skuteczność czynności prawnej. W sprawie niniejszej nie o takie zdarzenie chodzi a jedynie o określenie składnika umowy jakim jest termin zapłaty wynagrodzenia.

Skoro ten fragment umowy który dotyczy zapłaty wynagrodzenia a zwłaszcza terminu jego wymagalności jest sprzeczny z istotą umowy o dzieło przyjąc trzeba ,że z mocy art. 58§ 3 kc jest on nieważny, a w jego miejsce stosować należy zasady zapłaty wynagrodzenia ,określone w art. 647 i 654 kc, zgodnie z którymi wynagrodzenie należy się wykonawcy w chwili oddania dzieła. Określenie w umowie terminu zapłaty wynagrodzenia należnego wykonawcy jest równoznaczne z określeniem wymagalności roszczenia wykonawcy o jego zaplatę.Termin zaplaty jest poddany swobodzie kontraktowania ale zgodnie z art.353 ¹ kc nie może być ustalony sprzecznie z naturą stosunku prawnego, ustawą lub zasadami współżycia społecznego . Przyjęcie w rozpoznawanej sprawie stanowiska prezentowanego przez pozwanych mogłoby prowadzić do sytuacji gdy wierzytelność powoda nigdy by nie powstała , co jest oczywiste w sytuacji odstąpienia przez inwestora –pozwanego ad.2 od umowy z wykonawcą- pozwanym ad1. Zauwazyć należy że na tę sytuację powód nie miał żadnego wpływu. Wymagalność roszczenia o zapłatę wynagrodzenia może być umową stron odsunięta w czasie, ale musi być zdarzeniem pewnym, czego nie można powiedzieć o regulacji zawartej w § 2 ust4 umowy powoda z pozwanym ad.1.

Reasumując sporne postanowienie można potraktować jako sprzeczne z naturą stosunku prawnego łączącego strony umowy i uznać je na podstawie art. 58§ 3 kc za nieważne.

W tej sytuacji roszczenie powoda o zapłatę wynagrodzenia stało się wymagalne w chwili oddania dzieła, co wynika z treści art. 642 §1 kc: w braku odmiennej umowy przyjmującemu zamówienie należy się wynagrodzenie w chwili oddania dzieła .Błędne jest stanowisko pozwanych ,akceptowane przez sąd o przedwczesności powództwa.

Sąd Okręgowy prawidłowo ustalił, że dnia 18 listopada 2011 roku powód dostarczył pozwanemu M. B. (1) separator zgodnie z umową z dnia 12 września 2011 roku i dokumentacją i pozwani tego nie kwestionują. S. został przekazany w obecności komisji odbiorowej w której uczestniczyli przedstawiciele inwestora (...) i projektant i nie stwierdzono jego uszkodzeń/ protokół odbioru i protokół przekazania – k.54 i 55/ .W dniu 23 listopada powód obciążył pozwanego M. B. fakturą VAT na kwotę 701.100 zł z tytułu dostawy separatora i wyznaczył termin zapłaty na dzień 23 grudnia 2011 roku / k.56/. Ponieważ pozwany nie uregulował należności był ponownie wzywany do zapłaty, w tym ostatecznym wezwaniem z dnia 15 grudnia 2012 roku /k. 57/. Ustalenia Sądu Okręgowego Sąd Apelacyjny przyjmuje za własne z wyjątkiem stwierdzenia o braku wymagalności roszczenia powoda.

W tej sytuacji żądanie powoda skierowane do pozwanego ad1. uzasadnione treścią art. 627 i 642 kc jest zasadne wraz z odsetkami ustawowymi ,których domaga się od października 2013 roku/ art. 481 kc/. Żądanie to uwzględnił Sąd II instancji zmieniając zaskarżone orzeczenie, na podstawie art. 386§ 1 kpc.

Wraz z pozwanym M. B. (1) zobowiązanym do zapłaty należności jest (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedziba w P. z mocy art. 584 ¹³ ksh. Zgodnie z tym przepisem osoba fizyczna o której mowa w art. 551§ 5 ksh ,odpowiada solidarnie ze spółką przekształconą za zobowiązania przedsiębiorcy przekształconego związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, powstałe przed dniem przekształcenia, przez okres 3 lat licząc od dnia przekształcenia. Oświadczenie przedsiębiorcy M. B. (1) o przekształceniu złożone zostało dnia 28.II.2013 r ./ por. infor. KRS , k.115 i 781/.

Obowiązek zapłaty wynagrodzenia na rzecz powoda ciąży również na pozwanym Skarbie Państwa reprezentowanym przez (...)na podstawie art. 647 ¹§ 5 kc. Według cytowanego przepisu zawierający umowę z podwykonawcą oraz inwestor i wykonawca ponoszą solidarną odpowiedzialność za zapłatę wynagrodzenia za roboty budowlane wykonane przez podwykonawcę.§ 2 cytowanego przepisu stanowi, że do zawarcia przez wykonawcę umowy z podwykonawcą wymagana jest zgoda inwestora. Brak sprzeciwu lub zastrzeżeń inwestora co do treści przedstawionej mu umowy z podwykonawcą lub jej projektu, uważany jest za wyrażenie zgody. Różne są rodzaje robót podwykonawczych. Według niekwestionowanego orzecznictwa i piśmiennictwa wynikającą z art. 647 ¹§ 5 kc ochroną objęci są zarówno podwykonawcy spełniający swe usługi na podstawie umowy o roboty budowlane jak i podwykonawcy spełniający swoje usługi na podstawie umowy o dzieło. Odpowiedzialność inwestora występuje tylko wtedy gdy rezultat świadczenia podwykonawcy wchodzi w skład obiektu stanowiącego przedmiot świadczenia wykonawcy w ramach umowy o roboty budowlane. Okolicznością usprawiedliwiającą nałożenie tego obowiązku jest zrealizowanie części świadczenia wykonawcy na rzecz inwestora kosztem podwykonawcy, tj bez otrzymania za to należnego wynagrodzenia od wykonawcy/ por. wyrok SN z dnia 17X.2008r,ICSK 106/08,Lex nr479313; P. B. : Umowa o roboty budowlane w prawie zamówień publicznych/. Wobec niekwestionowanego spełnienia tej przesłanki / braku wynagrodzenia powoda/dokonać trzeba analizy materiału dowodowego w aspekcie istnienia pozostałych przesłanek odpowiedzialności pozwanego (...) względem powoda.

Rozbudowa infrastruktury lotniska K. wymagała rozbudowy systemu oczyszczania wód opadowych i zainstalowania drugiego separatora substancji ropopochodnych (...) (...)wraz z osadnikiem. Projekt wykonawczy rozbudowy oczyszczalni wód opadowych przewidywał użycie separatora produkowanego przez powodową spółkę, której wcześniejszy produkt sprawdzony został w dotychczasowej oczyszczalni wód opadowych na lotnisku. (...) zainteresowane było wytworzeniem i wykorzystaniem separatora produkcji powoda, toteż bezspornym jest ,że zamówiony przez pozwanego M. B. i wyprodukowany ściśle na potrzeby lotniska separator wchodzi w skład obiektu stanowiącego przedmiot umowy o roboty budowlane zawartej między inwestorem – pozwanym ad.2 i wykonawcą – pozwanym ad.1/ dowód umowa z dnia 28.IX.2010r wraz z załącznikami – k. 166-183, projekt wykonawczy –k.186-200/. Pozwany ad.2 stanowczo sprzeciwiał się próbom instalacji przez pozwanego B. innego separatora firmy (...) ,a gdy ten mimo to zamontował nieprzewidziany projektem separator nakazał usunięcie tego urządzenia i zamówienie separatora u powoda/dowód pismo (...) do pozwanego ad.1 a dnia 20.VII.2011-k.84/.Na wyraźne żądanie (...) pozwany B. zamówił u powoda opisany w projekcie separator celem wykonania umowy łączącej go z inwestorem/ dowód korespondencja między stronami : pismo M. B. do (...) z 18.VII.2011-k. 83, pismo M. B. do powoda – zamówienie separatora z dnia 18.V.2011-k.36,85 ; korespondencja powoda z(...) (...) co do zabezpieczenia płatności wynagrodzenia przez inwestora. Również korespondencję między powodem a pozwanym M. B. pozwany otrzymywał w kopii. Treść tych dokumentów wskazuje jednoznacznie na wiedzę pozwanego ad.1 co do wykonania inwestycji przy pomocy urządzenia wytworzonego przez powoda i akceptowanie tego podwykonawcy. Pozwany ad.2 znał postanowienia umowy zawieranej między powodem a pozwanym B. i jego podpis na umowie miał świadczyć o akceptacji warunków umowy/ dowód umowa z dnia 12.IX.2011 r –k.40-44/. Zaniechanie podpisania umowy przez (...) zostało uzasadnione w jego piśmie z dnia 23.VIII.2011– k.91 .Wynikało z błędnego stanowiska Skarbu Państwa iż charakter umowy określonej jako umowa dostawy, zwalnia go z obowiązku zapłaty wynagrodzenia podwykonawcy. Jak wyżej omówiono zarówno dostawa jak i umowa o dzieło mieści się w kategoriach umów podwykonawczych i objęta jest ochroną wynikającą z art. 647 ¹ § 5 kc. Pozwany ten jednocześnie uznawał swój obowiązek zapłaty wynagrodzenia na rzecz powoda co wynika jednoznacznie z treści jego pisma dnia 23.VIII.2011 r. kierowanego do pozwanego M. B. co do umieszczenia numeru rachunku bankowego powoda jako wystarczającego warunku do dokonania płatności na jego rzecz/ dowód k. 91/. Kolejnym argumentem potwierdzającym zobowiązanie pozwanego (...) do zapłaty wynagrodzenia na rzecz podwykonawcy- powoda jest treść deklaracji wekslowej do weksla wystawionego przez M. B. na rzecz inwestora na zabezpieczenie płatności wynikających z umowy nr (...). Zaznaczono w deklaracji ,że umowa ta jest umową podwykonawczą i chodzi o umowę zawartą miedzy powodem a M. B./ dowód: deklaracja wekslowa k. 45,46/ . Wskazać również należy ,że umowa miedzy inwestorem a wykonawcą przewidywała możliwość zlecania robót podwykonawcom ,co wynika z treści jej §9 ust.6/ por.k.170/. Jest to o tyle istotne ,że przyjmuje się ,że powierzenie wykonania robót podwykonawcom powinno być zastrzeżone w umowie wykonawcy z inwestorem/por. P.Banasik Umowa o roboty budowlane w Prawie zamówień publicznych/.Umowa miedzy powodem a pozwanym ad.1 została zawarta po zawarciu umowy o roboty budowlane i dotyczyła wykonania tej umowy . Data zawarcia umowy podwykonawczej decyduje o solidarnej odpowiedzialności inwestora i wykonawcy wobec podwykonawcy. Kolejnym elementem jest wyrażenie zgody przez inwestora na treść umowy wykonawcy z podwykonawcą/art. 647 ¹§ 2 kc/. Zgoda może zostać wyrażona w sposób bierny bądź czynny. Wyrażenie zgody w sposób bierny objawia się brakiem sprzeciwu lub zastrzeżeń inwestora po przedstawieniu mu umowy bądź jej projektu wraz z częścią dokumentacji. Treść pertraktacji między stronami umowy o dzieło była dobrze znana inwestorowi - (...) , który wręcz domagał się zainstalowania separatora pochodzącego od powodowej spółki (...). Brak wiec podstaw do uznania sprzeciwu pozwanego ad. 2 w stosunku do zawartej umowy podwykonawczej . Czynny sposób wyrażenia zgody przez inwestora może przybrać formę wyraźnego oświadczenia pisemnego lub ustnego albo innego zachowania się. Z takim czynnym wyrażeniem zgody przez inwestora mamy do czynienia w niniejszej sprawie kiedy to w różnych pismach pozwany ten domagał się użycia separatora wytworzonego przez powoda przy wykonywaniu robót budowlanych oczyszczalni wód opadowych na lotnisku. Dowody na to zostały powołane powyżej przy wskazaniu konkretnych pism kierowanych do uczestników inwestycji. Wskazuje na to jednoznacznie treść deklaracji wekslowej, opisującej umowę powoda z pozwanym ad.1 jako umowę podwykonawczą, ustanawiającej zabezpieczenie płatności (...) na rzecz powoda. W orzecznictwie dominuje pogląd, że dostatecznym zabezpieczeniem interesów inwestora jest jego wiedza o przedmiocie i potrzebach realizacyjnych inwestycji. Pozwany ad.2 te wiedzę posiadał a także informacje o treści umowy i osobie wykonawcy separatora/ uchw.7 sędziów SN z dnia 29.IV.2008 r.,IIICZP 6/08,wyrok SN z dnia11.XII.2008, (...);5.IX.2012r. (...) 91/12/.

Powyższych ustaleń Sąd Apelacyjny dokonał na podstawie dokumentów prywatnych , wyżej opisanych ,których wiarygodność nie była kwestionowana i przedstawiają one rzeczywistą wolę uczestników procesu inwestycyjnego i ich uzgodnienia dokonywane podczas robót .

Przyjąć zatem trzeba ,że spełnione zostały wszystkie przesłanki świadczące o ponoszeniu przez inwestora solidarnej odpowiedzialności wraz z wykonawcą za zapłatę wynagrodzenia należnego podwykonawcy – powodowi. Wynika ona z bezwzględnego przepisu ustawy/art.647 ¹§ 5 kc/ i dla jej przedmiotu oraz granic pozbawione znaczenia są stosunki wewnętrzne między inwestorem a wykonawcą. Rozwiązanie tej umowy nie zwalnia wykonawcy od obowiązków wypływających z umowy o podwykonawstwo. Analogicznie ocenić trzeba skutki odstąpienia inwestora od umowy z wykonawcą. Ta czynność inwestora nie uchyla obowiązku rozliczenia się pomiędzy wykonawcą a podwykonawcą a w konsekwencji nie może prowadzić do wyłączenia jego własnej odpowiedzialności za wynagrodzenie należne podwykonawcy/ por. wyrok SN z dnia 16.IV.2014 r. ,VCSK 296/13,Lex nr 148194 . Zatem odstąpienie pozwanego ad.2 od umowy z pozwanym ad.1, co nastąpiło jego pismem z dnia 16.IV.2012 r. nie niweczy odpowiedzialności pozwanego (...) względem powoda. Zasadne było więc skierowanie żądania o zapłatę wynagrodzenia również przeciw pozwanemu inwestorowi. Żądanie to Sąd Apelacyjny uwzględnił na podstawie wyżej cytowanego przepisu, zmieniając wyrok Sądu I instancji zgodnie z art.386§ 1 kpc. Wobec powyższych rozważań zbędne stało się odniesienie do zarzucanego w apelacji niezastosowania przez Sąd I instancji przepisów prawa materialnego : art.5,65, 405,410, 422 443 kc.

Toczące się przed sądem Okręgowym w Poznaniu postępowanie z powództwa (...) sp.z o.o. przeciwko Skarbowi Państwa (...) sygn.IXGC 877/12 o zapłatę nie ma wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy. Jej przedmiotem są należności wynikające z umowy o roboty budowlane z dnia 28.IX.2010 r., której stroną nie był powód. Uwzględnienie żądania powoda w tamtym procesie a pozwanego ad.3 w rozpoznawanej sprawie, nie odniesie bezpośredniego skutku wobec powoda separator (...) ,który nie uczestniczy w tamtym postępowaniu i nie uzyska tytułu do zapłaty przysługującej mu należności.

O kosztach postępowania Sąd Apelacyjny orzekł na podstawie art. 98 kpc oraz rozp.Min.Sprawiedliwości z 28.IX.2002 r w sprawie opłat za czynności adwokackie… .

Mazurkiewicz- Talaga Małaniuk Rozpędowski