Portal Orzeczeń Sądu Apelacyjnego w Poznaniu

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 2 czerwca 2015r.

Sąd Apelacyjny w Poznaniu I Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący: SSA Małgorzata Kaźmierczak

Sędziowie: SSA Piotr Górecki (spr.)

SSA Małgorzata Gulczyńska

Protokolant: st.sekr.sąd. Sylwia Woźniak

po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2015 r. w Poznaniu

na rozprawie

sprawy z powództwa P. J.

przeciwko (...) Spółce Akcyjnej z siedzibą w L.

o zapłatę

na skutek apelacji pozwanej

od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu

z dnia 12 czerwca 2014 r. sygn. akt IX GC 544/13

I.  zmienia zaskarżony wyrok w punkcie 1 w ten sposób, że:

1.  powództwo oddala,

2.  zasądza od powoda na rzecz pozwanej kwotę 3.617 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego,

I.  w pozostałym zakresie apelację oddala,

II.  zasądza od powoda na rzecz pozwanej 6.583 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania

apelacyjnego.

SSA P. Górecki SSA M. Kaźmierczak SSA M. Gulczyńska

Sygn. akt IA Ca 1183/14

UZASADNIENIE

Powód P. J. prowadzący działalność gospodarczą pod firmą (...) w G. S. wniósł przeciwko pozwanej (...) S.A. w P. o zasądzenie kwoty 130.503,23 zl wraz z ustawowymi odsetkami od następujących kwot i dat:

- 16.937,44 zl od dnia 29 lipca 2012 r.,

- 47.435,98 zł od dnia 12 sierpnia 2012 r.,

- 13.866,97 zł od dnia 12 sierpnia 2012 r.,

-14.174,11 zł od dnia 20 sierpnia 2012 r.,

- 2.889,38 zl od dnia 20 sierpnia 2012 r.,

- 18.440,15 zł od dnia 20 sierpnia 2012 r,,

- 2.836,36 zł od dnia 15 października 2012 r.,

- 7.594,24 zł od dnia 15 października 2012 r.,

- 2.578,70 zł od dnia 30 października 2012 r.,

- 3.749,90 zł od dnia 30 października 2012 r. do dnia zapłaty wraz z kosztami procesu, w tym kosztami zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.

W uzasadnieniu wskazał, że na podstawie zawartych z pozwaną umów ramowych o współpracy o nr (...) z dnia (...) i nr (...) z dnia(...)pozwana zlecała powodowi do wykonania usługi polegające na budowie przyłączy światłowodowych i teletechnicznych wraz z usługami towarzyszącymi, a także polegające na przebudowie i naprawie istniejących sieci teletechnicznych wraz z usługami towarzyszącymi. Wykonanie powyższych zleceń zostało potwierdzone w protokołach odbioru robót. W związku z bezusterkowym odbiorem wykonanych robót powód wystawił faktury VAT. Pomimo upływu terminów płatności należności objętych fakturami z tytułu wykonanych przez niego usług, faktury te nie zostały przez pozwaną zapłacone.

Pozwana spółka wniosła o oddalenia powództwa w całości oraz zasądzenie od powoda na jej rzecz zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z kwotą 17 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.

Pozwana wskazała, że nie kwestionuje co do zasady faktu udzielenia powodowi zamówień na realizację prac wskazanych w pozwie, ich wykonania przez powoda oraz otrzymania wymienionych w pozwie faktur VAT, jednakże z uwagi na wypracowaną przez strony praktykę płatności zaliczkowych praz podpisywania protokołów częściowych, sam fakt przedłożenia przez powoda dokumentu protokołu odbioru prac nie przesądza o fakcie ich faktycznego i należytego wykonania w terminie oraz braku zastrzeżeń pozwanego co do sposobu i terminu realizacji zadań.

Pismem z dnia 18 września 2013 r. pozwana wniosła powództwo wzajemne domagając się zasądzenia od powoda - pozwanego wzajemnego - kwoty 533.553,15 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 13 sierpnia 2013 r. do dnia zapłaty oraz zasądzenia zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego wraz z kwotą 17 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.

W uzasadnieniu wskazano, że w ramach zawartej z powodem - pozwanym wzajemnym

- umowy ramowej zamówieniem jednostkowym z dnia (...) nr (...) B. (...) – (...) (...) Gmina N. - (...) (...)  (...) zleciła mu zaprojektowanie, wykonanie robót budowlanych dla tematu pn. (...) B. (...) - (...) - Gmina N.”, które obejmowały zaprojektowanie i budowę 9 węzłów telekomunikacyjnych oraz wykonanie dla nich inwentaryzacji powykonawczej. Pozwany wzajemny zobowiązał się wykonać prace w terminie do dnia 21 grudnia 2011 r., jednakże prace te nie zostały zrealizowane w ustalonym terminie, a ponadto zrealizowane zostały jedynie w nieznacznej części, pozwany wzajemny zrealizował bowiem i to również nie w pełni 2 z 9 węzłów telekomunikacyjnych objętych zamówieniem. Powód wzajemny wskazał, że z tytułu realizacji przez pozwanego wzajemnego prac w ramach zamówienia jednostkowego (...) zapłacił na jego rzecz wynagrodzenie w łącznej kwocie 1.714.121,39 zł netto, podczas gdy za prace te powinien otrzymać wynagrodzenie w wysokości 1.280.342,07 zł netto. Wysokość nadpłaty na rzecz pozwanego wzajemnego z tytułu realizacji przedmiotowego zamówienia w gminie N. wynosi zatem kwotę 433.779,31 zł netto (533.553,15 zł brutto) i zwrotu tej nadpłaty powód wzajemny domaga się pozwem wzajemnym (k. 160-168 akt).

Pozwany wzajemny wniósł odpowiedź na pozew wzajemny, domagając się oddalenia powództwa wzajemnego w całości oraz zasądzenia zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Wyrokiem z dnia 12 czerwca 2014 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu zasądził od pozwanej na rzecz powoda kwotę 130.503,23 zł wraz z ustawowymi odsetkami od kwot wskazanych w pozwie oraz orzekł o kosztach procesu. Nadto Sąd Okręgowy w Poznaniu oddalił powództwo wzajemne i orzekł o kosztach zastępstwa procesowego zasądzając (sygn. akt IXGC 544/13).

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i rozważania sądu I instancji.

W dniu 7 stycznia 2010 r, strony zawarły na czas nieokreślony umowę ramową o współpracy o nr (...). W umowie tej strony ustaliły warunki współpracy między zamawiającym (pozwanym), a wykonawcą (powodem) oraz wzajemne zobowiązania i uprawnienia w zakresie wykonywania przez wykonawcę usług. Usługi te obejmowały: a) pełną obsługę ofertową i przetargową zamawiającego przez wykonawcę dla inwestora, b) pełną obsługę formalno-prawną realizowanych zadań projektowych i budowlanych przez wykonawcę, c) umocowanie prawne reprezentacji zamawiającego przed inwestorem, d) prace projektowe, e) roboty budowlano-montażowe z usługami towarzyszącymi. W § 1 pkt 1.3 umowy strony ustaliły także przedmiot zamówień jednostkowych wskazując, że ich przedmiotem będą usługi powoda w zakresie: a) budowy, instalacji, modernizacji, remontu, demontażu, inwentaryzacji i obsługi geodezyjnej sieci telekomunikacji miedzianej oraz światłowodowej wraz z kanalizacją i podbudową teletechniczną, b) adaptacji budowlano- montażowych, prac stacyjnych i elektrycznych, c) wykonania dokumentacji projektowo- kosztorysowej, d) wszystkie inne usługi związane z procesem inwestycyjnym, a nie ujęte w punktach powyżej.

Z kolei w pkt 1.4 strony wskazały, że warunki realizacji usług określające ich wartość i terminy dostarczenia, będą każdorazowo zdefiniowane przez zamawiającego w odrębnym zamówieniu jednostkowym. W imieniu zamawiającego, zamówienia jednostkowe miały być składane przez koordynatora umowy, w ramach posiadanego przez niego pełnomocnictwa (§ 1 ust. 1.6.). W punkcie 1.9 omawianego paragrafu umowy strony ustaliły, że dla zamówień jednostkowych stosowane będzie rozliczenie powykonawcze lub ryczałtowe z zastrzeżeniem nie przekroczenia ustalonej wartości zamówienia. Wzór zamówienia jednostkowego określała procedura nr 3. Strony uzgodniły, iż zamówienia jednostkowe będą składać w formie pisemnej lub faksem lub w formie elektroniczne (pkt 1.10). Ponadto strony wskazały koordynatorów

umowy którymi z ramienia zamawiającego został P. P. (1), a z ramienia wykonawcy P. J. (pkt 1.12).

W § 2 powyższej umowy strony wskazały, że wykonawca każdorazowo zgłaszać miał pisemnie zakończenie prac inwestorowi i zamawiającemu oraz informować o gotowości do przeprowadzenia odbioru końcowego. Odbiory miały być dokonywane przy udziale przedstawiciela wykonawcy z uwzględnieniem inwestora i przy udziale osób odpowiedzialnych za realizację zamówienia jednostkowego zgodnie z prawem budowlanym, a potwierdzeniem skutecznego dokonania odbioru prac projektowych i robót budowlanych będzie stanowić protokół odbioru końcowego. W przypadku stwierdzenia wad w wykonaniu przedmiotu zamówienia lub innych prawidłowości odbiór końcowy nie miał zostać dokonany, a wykonawca miał usunąć nieprawidłowości i dokonać ponownego zgłoszenia gotowości odbioru.

W §3 przedmiotowej umowy strony określiły warunki finansowania i rozliczeń. Podstawą do wystawienia faktury i rozliczenia zamówienia jednostkowego miało być:

a) bezusterkowe podpisanie protokołu odbioru końcowego lub częściowego przez zamawiającego, zgodnie z procedurą nr (...)„uzgodnienia i odbiory”,

b) skompletowanie dokumentacji procesu produkcyjnego w teczce budowy i w (...) według wytycznych w procedurze nr (...) (...).

Ponadto w punkcie (...)strony uzgodniły, że braki w dokumentacji procesu produkcyjnego miały skutkować nie przyjęciem faktury od wykonawcy. Do wynagrodzenia dla wykonawcy doliczony miał zostać podatek od towarów i usług (...), zgodnie z przepisami obowiązującymi w dniu wystawienia faktury Vat (pkt 3.10). W punkcie 3.11 strony wskazały, że za wykonane i odebrane zamówienia jednostkowe wykonawca będzie wystawiał jedną zbiorczą fakturę raz w tygodniu w środę oraz w 3 dzień roboczy kolejnego miesiąca, z zachowaniem okresu 7 dni od daty obustronnego podpisania protokołu odbioru końcowego. Faktury miały być płacone przez zamawiającego w terminie 30 dni od daty zarejestrowanego wpływu prawidłowo wystawionej faktury Vat u zamawiającego, ale nie wcześniej niż należna kwota została zapłacona zamawiającemu przez inwestora. Płatności miały być dokonywane przez zamawiającego na rachunek bankowy wykonawcy, wskazany każdorazowo w fakturze Vat. Za datę dokonania płatności strony uznały dzień złożenia przez zamawiającego dyspozycji przelewu (pkt 3.14 i 3.15). W punkcie 3.19 strony wskazały, że w przypadku wstrzymania płatności zamawiającemu przez inwestora z winy wykonawcy, zamawiający zastrzega sobie możliwość wstrzymania płatności faktury VAT wykonawcy. Z kolei w pkt 3.23 opisywanego paragrafu strony ustaliły, że zamawiający dopuszcza wcześniejszą płatność faktury VAT przy udzieleniu skonta przez wykonawcę, czyli procentowego zmniejszenia sumy należności stwierdzonej fakturą VAT. Skonto zostanie udzielone w wysokości równej wskaźnikowi(...)z dnia poprzedzającego dokonanie wcześniejszej spłaty, przy uwzględnieniu liczby dni od dnia wcześniejszej spłaty do dnia ustalonego terminu zapłaty faktury VAT.

W dniu 29 października 2010 r. strony zawarły umowę ramową nr (...) o współpracy. Umowa ta w sposób tożsamy, jak wcześniejsza umowa ( (...)) regulowała warunki ogólne warunki finansowania między stronami. W sposób odmienny strony ustaliły przeliczniki liczenia wynagrodzenia przysługującego wykonawcy za wykonanie robót.

Na podstawie powyższych umów pozwany zlecił powodowi wykonanie następujących usług: uruchomienie usług dla(...) w miejscowości S. (...)w gminie B. - wykonanie tych prac zostało potwierdzone protokołem częściowym odbioru wykonanych robót

z dnia 20 lipca 2012 r., a także protokołem końcowym z dnia 31 sierpnia 2012 r.; likwidacja skutków powodzi w miejscowości S. (...) - wykonanie powyższych prac zostało potwierdzone protokołem częściowym odbioru wykonanych robót z dnia 20 lipca 2012 i\; (...) Budownictwo - (...) - wykonanie tych prac zostało potwierdzono protokołem końcowym odbioru wykonanych robót z dnia (...). oraz z dnia(...)budowę sieci w celu dostarczenia usług dla Służby (...) w K. - wykonanie tych robót zostało potwierdzone protokołem końcowym odbioru z dnia (...).; przyłączenie firmy (...) w S. - wykonanie tych robót zostało potwierdzone protokołem z dnia(...) przebudowę odcinka sieci w miejscowości O. - wykonanie tych prac zostało potwierdzone protokołem końcowym wykonania robót z dnia (...)przyłączenie(...)abonentów n węzeł (...) K. - wykonanie tych prac zostało potwierdzone protokołem końcowym odbioru z dnia (...)likwidację szafy H. - R. cukrownia - wykonanie tych prac potwierdzone zostało protokołem częściowym odbioru wykonanych robót z dnia (...)

Wykonanie wszystkich wymienionych wyżej robót w protokołach odbioru robót potwierdził upoważniony pracownik pozwanego P. P. (2), który zgodnie z opisanymi wyżej umowami pełnił funkcję Koordynatora umowy z ramienia (...) (pozwanego).

Z tytułu swoich prac powód wystawił pozwanej następujące faktury o nr: (...) z dnia 20 lipca 2012 r. na kwotę 2.889,38 zł z terminem płatności wyznaczonym na dzień 19 sierpnia 2012 r., nr (...) z dnia 20 lipca 2012 r. na kwotę 18.440,15 zł z terminem płatności wyznaczonym na dzień 19 sierpnia 2012 r., nr (...) z dnia 14 września 2012 r. na kwotę 2.836,36 zł z terminem płatności wyznaczonym na dzień 14 października 2012 r., nr (...) z dnia 14 września 2012 r. na kwotę 7.594,24 zł z terminem płatności wyznaczonym na dzień 14 października 2012 r., nr (...) z dnia 29 września 2012 r. na kwotę 2.578,70 zł z terminem płatności wyznaczonym na dzień 29 października 2012 r. nr (...) z dnia 29 września 2012 r. na kwotę 3.749,90 zł z terminem płatności wyznaczonym na dzień 29 października 2012 r., nr (...) z dnia 28 czerwca 2012 r. na kwotę 16.937,44 zł z terminem płatności wyznaczonym na dzień 28 lipca 2012 r., nr (...) z dnia 12 lipca 2012 r. na kwotę 47.435,98 zł z terminem płatności wyznaczonym na dzień 11 sierpnia 2012 r., nr (...) z dnia 12 lipca 2012 r. na kwotę 15.008,95 zł z terminem płatności wyznaczonym na dzień 11 sierpnia 2012 r. oraz fakturę korygującą nr (...) z dnia 14 września 2012 r. do faktury nr (...) na kwotę 11.273,96 zł z terminem płatności wyznaczonym na dzień 14 października 2012 r. oraz fakturę VAT nr (...) z dnia 20 lipca 2012 r. na kwotę 14.174,11 zł z terminem płatności wyznaczonym na dzień 19 sierpnia 2012 r.

Zamówieniem jednostkowym nr (...) z dnia 9 kwietnia 2010 r. pozwana zleciła powodowi usługę pod nazwą (...) B. (...) - (...) (...) - Gmina N. (...) (...) (...). Powyższą usługę powódka była zobowiązana wykonać do 30 grudnia 2011 r. Jako formę rozliczenia strony wskazały rozliczenie powykonawcze z zastrzeżeniem nie przekroczenia ustalonej wartości zamówienia jednostkowego. Wartość prac netto strony ustaliły na kwotę 6.566.229,96 zł netto. Osobą do kontaktu ze strony inwestora został wskazany Z. L. a ze strony powoda - P. J., zaś ze strony pozwanego - P. P. (1).

Wykonanie prac w ramach powyższego zamówienia powód powierzył spółce (...) spółka z o.o. w R., aktualnie z siedziba w W. jako swojemu podwykonawcy. F. me wykonywał osobiście żadnych prac objętych tym zamówieniem. 

W ramach postępu tych prac pozwana reprezentowana zgodnie z umową przez P. P. (1) dokonywała częściowych odbiorów prac. Następnie powód wystawiał faktury VAT, na podstawie których pozwana płaciła mu wynagrodzenie. Po odbiorze prac dokonanych przez pozwaną, powód dokonywał odbioru tych prac od swojego podwykonawcy tj. (...), podpisując protokół analogiczny do tego otrzymanego od pozwanej. Na podstawie podpisanego przez powoda protokołu odbioru podwykonawca wystawiał faktury Vat, za które powód płacił po otrzymaniu środków od pozwanej zatrzymując 1% wartości otrzymanego wynagrodzenia.

W dniu(...)powód wystawił na rzecz pozwanej fakturę VAT o nr (...) z numerem tematu (...). Temat (...) (...) (...) na kwotę 640.000 zl netto z terminem płatności na dzień (...)W mailu z dnia (...) skierowanym do powoda Dyrektor (...) pozwanej spółki (...) oświadczył, że nie jest możliwa akceptacja opisanej wyżej faktury i zażądał przesłania zgłoszenia do odbioru potwierdzającego gotowość powoda do przeprowadzenia prac komisji odbiorowej. W piśmie powoda z dnia 26 marca 2011 r. zwracał się on do pozwanej o wcześniejszą płatność faktury VAT o nr (...) z dnia (...)W uzasadnieniu wskazał, ze zafakturowanie dotyczy etapu zadania (...) 50 - (...) budowa kabla światłowodowego w relacji N.-S. -S.”, które zostało wykonane w 100% i jest zgodne z podanym harmonogramem terminowo-rzeczowym ustalonym z inwestorem., jak również realizacji kolejnych etapów prac projektowych (pozyskanie map do celów projektowych, decyzji lokalizacyjnych i zbieranie zgód) wraz z przygotowaniem projektów wykonawczych. Wobec powyższego koniecznym było dalsze angażowanie przez powoda środków własnych.

W dniu (...)strony sporządziły kosztorys częściowy na sumę 640.000zł podpisany przez powoda i przedstawiciela pozwanej - P. P. (1).

Z kolei w dniu (...)r. strony zawarły porozumienie w którym powód wskazał, że w wyniku realizacji umowy ramowej o nr (...) i zleconych mu przez pozwaną zadań o numerach (...) na kwotę 8.195 zł, (...) na kwotę 54.324,32 zł, (...) na kwotę 6.410 zł i (...) na kwotę 386.339,74 zł z własnej winy nie zakończył prac lub nie dostarczył inwentaryzacji geodezyjnej. Wobec powyższego pozwana nie otrzymała od inwestora zapłaty łącznej kwoty 455.269,06 zł. W celu naprawienia szkód powód zobowiązał się do dostarczenia brakujących elementów i należytego zakończenia prac oraz wyraził zgodę na potrącenie z przysługującego mu wynagrodzenia za pozostałe wykonane na rzecz pozowanego zlecenia o wartości 455.269,06 zł na zasadach kaucji, do momentu zapłaty przez inwestora należnej pozwanemu kwoty. Powód zaakceptował potrącanie kaucji z wszystkich wymagalnych faktur o wartości powyżej 50.000 zł brutto w wysokości 20%. Pozwana zobowiązała się, że po otrzymaniu przelewu od inwestora za opisane wyżej zadania, zwolni powodowi kaucję, jednocześnie podkreślając, iż suma kaucji nie może być niższa niż suma niezapłaconych przez inwestora faktur.

Pismami z dnia 4 czerwca i 28 czerwca 2012 r. pozwana wezwała powoda do niezwłocznego zaprzestania naruszeń obowiązków umownych i rozliczenia oraz zwrotu materiałów budowlanych pobranych do realizacji robót budowlanych w ramach zamówienia jednostkowego nr (...), dotyczącego zadania (...) B. (...)- Gmina N. oraz do uzupełnienia braków zadań B. (...)- Gmina (...)na (...)' (...).324,32 zł i 6,410 zł oraz

budowy kabla światłowodowego w relacji Ł.-S. na kwotę 39.420 zł. Pozwana z kolei zapłaciła powodowi należności z wystawionych przez niego faktur o nr: (...) z dnia (...)Vat (...) z dnia (...)Vat (...) z dnia (...)., Vat (...) z dnia 31 grudnia 2010 r., Vat (...) z dnia (...), Vat (...) z dnia (...)Vat (...) z dnia (...)i Vat (...) z dnia (...)

E-mailem z dnia (...) Inwestor ( (...) SA) w związku z zakończeniem realizacji programu B. (...)oraz opóźnieniem w przedmiocie realizacji zlecenia powyżej 30 dni wypowiedział pozwanemu w trybie natychmiastowym zamówienie nr (...)/5 (...) z dnia(...)

r. pn. (...) (...) Uzasadniając wypowiedzenie inwestor wskazał, że jego przyczyną jest narastające opóźnienie w oddawaniu prac projektowych i robot dla elementów wyszczególnionych w harmonogramie, trwający od ponad roku impas w realizacji prac oraz uwikłanie w spory sądowe z podwykonawcami. Z kolei pismem z dnia 16 stycznia 2014 r. pozwana wypowiedziała powodowi w trybie natychmiastowym zamówienie jednostkowe o nr (...) z dnia 9 kwietnia 2010 r. (...) (...) - (...). Wskazując przyczynę opóźnienia, pozwana praktycznie powtórzyła argumentację zawartą w mailu inwestora z dnia 19 grudnia 2014 r. podnosząc ponadto, że prace stwierdzone protokołem nie zostały faktycznie wykonane w zakresie. Przedmiot zamówienia jest nadto obciążony wadami polegającymi na nieuzyskaniu przez powoda od jego podwykonawcy pełni praw do prac wykonanych przez podwykonawców ramach realizacji przedmiotu zamówienia, w tym w szczególności na nieuzyskaniu i w konsekwencji nie przeniesieniu przez powoda na pozwaną praw autorskich do dokumentacji projektowej, a wynagrodzenie na podstawie faktury jest świadczeniem nienależnym. Wobec powyższego pozwana spółka zażądała w związku z stwierdzeniem wad oraz wypowiedzeniem przez inwestora udzielonego zamówienia zwrotu w terminie 2 dni kwoty 433.924,95 zł netto niezasadnie przez niego zapłaconej.

W ocenie Sądu Okręgowego strony zawarły w istocie umowę o dzieło. Odbiór dzieła z kolei stanowi pokwitowanie a zarazem aprobatę spełnienia świadczenia przez wykonawcę, przy czym czynność ta stwarza domniemanie faktyczne, że dzieło zostało wykonane zgodnie z umową. To z kolei czyniło roszczenia powoda zasadnym.

Z kolei jeżeli chodzi o żądanie pozwu wzajemnego to z samych dokumentów dołączonych do odpowiedzi na pozew przez powoda wzajemnego wynikało - jak podniósł Sąd Okręgowy - że pozwany wzajemny wykonał w całości prace objęte fakturami VAT o nr: (...) z dnia (...) (...) z dnia (...)i (...) z dnia (...)Świadczą o tym podpisy przedstawiciela powoda wzajemnego P. P. (1) pod oświadczeniami pozwanego wzajemnego złożonymi na kosztorysach, z których wynika, że zakresy prac ujęte w niniejszych kosztorysach częściowych zostały wykonane (k.225-227, 229-234 akt). Powód wzajemny zapłacił pozwanemu wzajemnemu wynagrodzenie z tytułu opisanych faktur nie wskazując, że zapłaty dokonuje tytułem zaliczki bądź, że płaci te kwoty jako świadczenie nienależne z zastrzeżeniem zwrotu. Należy podkreślić, ze powód wzajemny dokonywał zapłaty tytułem wynagrodzenia za wykonane, konkretne prace pozwanego wzajemnego. Na pozwanym - zgodnie z art. 6 k.c. - spoczywał ciężar wykazania, że dzieło nie zostało wykonane w pełni przez pozwanego wzajemnego. Powód wzajemny nie obalił twierdzeń, że opisywane wyżej prace pozwany wzajemny faktycznie wykonał i nie wykazał - zgodnie z art. 6 k.c. - że zaliczkował wykonanie tych robót. Nie można było zatem - zdaniem Sądu Okręgowego - podzielić twierdzeń powoda wzajemnego, że dokonywał on zapłaty zaliczkowo tytułem prac, które pozwany wzajemny miał wykonać w przyszłości. Gdyby nawet podzielić stanowisko powoda wzajemnego, że zaliczkował wykonanie prac przez powoda wzajemnego to powództwo wzajemne i tak było nieuzasadnione ze względu na treść art. 411 pkt 1 k.p.c. Powód wzajemny wiedział bowiem, że nie był do świadczenia zobowiązany, ponieważ nie znajdowało to umocowania w treści umów stron a nie może żądać zwrotu świadczenia, skoro świadczenie to nie nastąpiło z zastrzeżeniem zwrotu albo w celu uniknięcia przymusu lub w wykonaniu nieważnej czynności prawnej. Nie mógł więc skutecznie domagać się zwrotu wpłaconej kwoty. Z tego też względu powództwo wzajemne podlegało oddaleniu.

Apelację od powyższego rozstrzygnięcia wniosła spółka (...) SA, która podniosła następujące zarzuty:

1) „naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną interpretację oraz niewłaściwe zastosowanie art. 627, 642,643 k.c. dotyczących umowy o dzieło oraz brak zastosowania art. 647 k.c. i in, regulujących umowę o roboty budowlane poprzez uznanie, że strony na podstawie Umowy ramowej o współpracy(...) J./20i0 oraz generowanych w jej ramach zleceń łączyła umowa o dzieło (...)”

2) „błąd w ustaleniach faktycznych stanowiących podstawę rozstrzygnięcia polegający na bezpodstawnym przyjęciu przez Sąd Okręgowy, iż strony w § 2 Umowy ramowej o współpracy nr (...) nie uzależniły odbioru prac wykonanych przez powoda od potwierdzenia ich wykonania przez inwestora, podczas gdy przeczy temu wprost treść § 2 ust. 2.3 tejże Umowy, który stanowi, że „Potwierdzenie skutecznego dokonania odbioru prac projektowych i robót budowlanych będzie stanowić protokół odbioru końcowego zatwierdzony przez Komisję Odbioru powołaną przez Inwestora”, a kolejne ustępy tego paragrafu opisują zasady odbioru przez inwestora”,

3) „błąd w ustaleniach faktycznych stanowiących podstawę rozstrzygnięcia polegający na bezpodstawnym przyjęciu, iż pomiędzy stronami doszło do odbioru kwestionowanych przez pozwanego prac objętych pozwem oraz pozwem wzajemnym, podczas gdy do odbioru takiego nie doszło z uwagi na to, że zgodnie z procedurą opisaną w § 2 ust. 2.3. i n. Umowy ramowej o współpracy nr (...) do skutecznego odbioru prac pomiędzy stronami wymagany był bezusterkowy odbiór inwestora - (...) S.A. (uprzednio (...) S.A.), co nigdy odnośnie spornych prac nie nastąpiło,”

4) „naruszenie art. 6 k.c., poprzez uznanie, iż pozwany zobowiązany był do wykazania twierdzeń negatywnych, tj. wykazanie nieistnienia prac niewykonanych przez powoda

5) „naruszenie art. 233 § 1, art. 328 § 2 k.p.c., poprzez dowolną a nie swobodną ocenę dowodów w zakresie odbiorów i braku wykonania przez powoda prac objętych pozwem wzajemnym oraz zapłaty za nie przez pozwanego nienależnego wynagrodzenia, w szczególności poprzez pominięcie treści § 2 ust. 2,3. i n. Umowy ramowej o współpracy nr (...), odmówienie wiary w całości zeznaniom świadka P. P. (1) oraz P. F. jako Prezesa Zarządu pozwanego, a także uznanie za w pełni wiarygodnych zeznań powoda P. J. (...)”,

6) „błąd w ustaleniach faktycznych stanowiących podstawę rozstrzygnięcia

polegający na bezpodstawnym przyjęciu, iż powód wykonał prace objęte pozwem

w pkt. 4 i 6 o wartości odpowiednio 14.174,11 zl i 18.440,15 zł podczas gdy w rzeczywistości wykonał je pozwany we własnym zakresie, tj. za pomocą innego podwykonawcy, co wykazał stosownymi dokumentami”,

7) „naruszenie art. 233 § 1, art. 328 § 2 k.p.c. , poprzez dowolną a nie swobodną ocenę dowodów i pominięcie dowodów z dokumentów potwierdzających brak wykonania przez powoda prac objętych pozwem w pkt. 4 i 6 o wartości odpowiednio 14.174,11 zł i 18.440,15 zł oraz wykonanie ich przez pozwanego we własnym zakresie, tj. za pomocą innego podwykonawcy”,

8) „naruszenie art. 58 § 3 k.c. poprzez jego błędną interpretację oraz niewłaściwe zastosowanie skutkujące uznaniem, iż w ramach umowy o roboty budowlane generalny wykonawca oraz jego bezpośredni podwykonawca nie mogą uzależnić wstrzymania płatności za prace od wstrzymania płatności za prace budowlane przez inwestora z powodu braków i usterek, do czasu ich usunięcia, gdyż jest to sprzeczne z ustawą”,

9) „(...) naruszenie art. 328 § 2 k.p.c. , poprzez wewnętrznie sprzeczne ustalenia Sądu w zakresie oceny charakteru działań pozwanego, którym Sąd odmówił charakteru zaliczkowego wynagradzania powoda, a na potrzeby oddalenia powództwa na podstawie art. 410 i art. 411 k.c., powoływanego przez pozwanego jako podstawa ewentualna zwrotu przez powoda wynagrodzenia za prace, których faktycznie nie wykonał (...) uznał, iż taka zaliczkowa płatność miała miejsce i brak było zastrzeżenia zwrotu nienależnie zapłaconego wynagrodzenia.”

Opierając się na powyższych zarzutach pozwana wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa powoda P. J. w całości oraz uwzględnienie powództwa wzajemnego pozwanego (...) S.A. w całości i orzeczenie o kosztach procesu wg norm przepisanych, w tym zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów postępowania oraz zastępstwa procesowego za obie instancje, ewentualnie - uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

Powód wniósł o oddalenie apelacji i zasądzenie na jego rzecz od pozwanej zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

Sąd Apelacyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Apelacja okazała się częściowo zasadna. Sąd odwoławczy podziela ustalenia faktyczne sądu I instancji i tym samym przyjmuje je za własne. Odmiennie jednak Sąd Apelacyjny dokonał oceny tego stanu faktycznego w zakresie powództwa głównego. Koniecznym zatem jest odniesienie się w tym miejscu do podniesionych zarzutów odwoławczych.

Co do powództwa głównego. Podzielić należało zarzut pierwszy odnoszący się do charakteru prawnego zwartych przez strony umów ramowych o współpracy ( (...) i (...)). Podzielić trzeba pogląd skarżącej, że przedmiotem tych umów były roboty budowlane a to z uwagi na rozmiar przedsięwzięcia, jak i istnienie dokumentacji projektowej. Przyjmuje się, że zasadniczym kryterium rozróżnienia umowy o dzieło i umowy o roboty budowlane jest ocena realizowanej inwestycji stosownie do wymagać Prawa budowlanego (por. m. in.: wyrok SN z 25 marca 1998 i\, II CKN 653/97, OSN 1998/12/207). Niemniej jednak kwestia ta nie miała decydującego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Marginalnie tylko można zasygnalizować, że umowa o podwykonawstwo zawarta w trybie art. 647 § 5 k.c. może obejmować roboty budowlane jak i stanowić umowę o dzieło.

Nie bez racji autor apelacji kwestionował w ramach zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c.

jak i błędnych ustaleń Faktycznych^ ze „pomiędzy stronami doszło do odbioru 

kwestionowanych przez pozwanego prac objętych pozwem” oraz że strony umowy ramowej o współpracy „nie uzależniły odbioru prac wykonanych przez powoda od potwierdzenia ich wykonania przez inwestora.” Z § 2 umowy ramowej (...) J. (...) wynikało, że wykonawca każdorazowo miał obowiązek zgłoszenia pisemnego zakończenia prac inwestorowi i zamawiającemu oraz informacje o gotowości do przeprowadzenia odbioru końcowego - zgodnie z procedurą nr (...) „Uzgodnienia i odbiór”. Potwierdzeniem skutecznego dokonania odbioru prac miał stanowić protokół „odbioru końcowego zgodny z procedurą nr (...) „Uzgodnienia i odbiory”. Z kolei warunki finansowania zostały uregulowane w § 3 umowy. W paragrafie tym w pkt (...)uzgodniono, że podstawą do wystawienia faktury i rozliczenia zamówienia jednostkowego będzie „bezusterkowe podpisanie protokołu odbioru końcowego lub częściowego przez zamawiającego, zgodnie z procedurą nr (...)Uzgodnienia i odbiory.” Powód dochodząc swojego roszczenia winien zatem wykazać (art. 6 k.c.), że wykonał bezusterkowo i terminowo swój zakres robót oraz że zostały one odebrane w sposób jaki przewidywała umowa ramowa. Zauważyć jednak trzeba, że powód oprócz dwóch umów ramowych, nie załączył tzw. procedury nr (...) „Uzgodnienia i odbiory” o której mowa jest zarówno w § 2.1 umowy ramowej jak i w jej § 3. la. Identyczne w zasadzie były postanowienia umowne zawarte w umowie ramowej (...) (k. 40) z tym, że zamiast procedury nr (...), strony przywoływały instrukcję 1-48 „Uzgodnienia i odbiory” (§2.1, § 3.1 umowy - k. 42). Wymienionej instrukcji 1-48 powód także nie zaoferował.

Pozwana spółka wskazywała na to, że zapłata podwykonawcy za wykonane roboty miała nastąpić dopiero po odbiorze końcowym tych prac przez inwestora, co wynikać miało z owej procedury nr (...)Z treści § 2 ust. 2.3 umowy ramowej wynikało wprost, że „Potwierdzenie skutecznego dokonania odbioru prac projektowych i robót budowlanych będzie stanowić protokół odbioru końcowego, zgodny z procedurą (...) „Uzgodnienia i odbiory” zatwierdzony przez Komisję Odbioru powołaną przez Inwestora”. Wynika zatem z tego to, że strony umowy ramowej uzgodniły, że zapłata wynagrodzenia będzie konsekwencją odbioru końcowego dokonanego zgodnie z przywołaną już kilkakrotnie procedurą (...)Tej jednak powód nie zaprezentował a to pozwalało przyjąć, iż swojego roszczenia nie wykazał. Dodać trzeba, że taka tez procedura odbiorów robót jak i zapłaty za nie wynikała wprost z zeznań świadka P. P. (1). Zeznał on, że w istocie były dwa odbiory robót. Jeden to odbiór niejako wewnętrzny odbywający się między wykonawcą a podwykonawcą a drugi to odbiór techniczny pomiędzy wykonawcą a inwestorem. Ten ostatni stanowił „podstawę do fakturowania i kompletności wykonania zadania jednostkowego” (k. 408). Tak więc odbiór końcowy przez inwestora powodował zapłatę na rzecz wykonawcy a ten z kolei płacił podwykonawcom.

Tymczasem powód wystawił 10 faktur na łączną kwotę 130.504 zł dochodzoną pozwem przyjmując, że ma prawo do zapłaty za te faktury, bowiem zakres prac objętych tymi fakturami został potwierdzony protokołami częściowymi załączonymi do każdej z nich. Analizując treść umowy ramowej trzeba przyjąć, że protokoły te miały charakter odbiorów wewnętrznych, skoro zostały podpisane przez przedstawiciela pozwanej spółki (...). Skoro zatem powód nie zaprezentował w toku procesu „procedury (...) która mogłaby potwierdzać jego wersję rozliczeń, nie sposób było przyjąć, że na podstawie odbiorów wewnętrznych - miał prawo domagania się zapłaty za wystawione faktury.

Nie można też podzielić zapatrywania sądu I instancji, jakoby taka umowa była nieważna na podstawie art. 58 § 3 k.c. Pogląd taki sąd I instancji wyraził odnosząc się do § 3.19 umowy ramowej (...) z którego wynikało, że w wypadkach wstrzymania płatności zamawiającemu (pozwana spółka) przez inwestora z winy wykonawcy (powoda), ten pierwszy zastrzega sobie możliwość wstrzymania płatności faktury VAT wykonawcy.

Odnieść się trzeba także do porozumienia zawartego między stronami w dniu (...) Wynikało z niego, że powód przyznał, iż „z własnej winy nie wykonał należycie” prac w ramach umowy ramowej (...) i „na skutek niezakończonych” przez niego prac, nie otrzymał zapłaty o łącznej wartości 455.269,06 zł. W celu „naprawienia szkód” powód zobowiązał się do dostarczenia brakujących dokumentów i należytego zakończenia prac zleconych przez (...) SA a jednoczenie „wyraża zgodę na potrącenie z przysługującego” mu wynagrodzenia za pozostałe wykonane prace na zasadach kaucji. Powód zaakceptował zarazem potrącanie kaucji do ww. wartości „z wszystkich wymagalnych faktur o wartości powyżej 50.000 zł brutto w wysokości 20%” (k. 110). Wszystkie wystawione faktury w oparciu o które powód sformułował swoje roszczenie w niniejszej sprawie, zostały wystawione po dacie porozumienia, przy czym kwoty w tych fakturach są każdorazowo niższe od kwoty 50.000 zł. Z treści porozumienia wynika zatem, że w istocie pewne roboty powód nie wykonał a przy tym zgodził się z tego tytułu na potrącanie mu 20% wartości danej faktury o ile nie jest ona niższa od kwoty 50.000 zł. Porozumienie to wskazuje dodatkowo na bezzasadność roszczenia.

W tych okolicznościach, wobec nie wykazania zasadności roszczeń wynikających z załączonych do pozwu faktur, powództwo podlegało oddaleniu. Uznając więc zasadność podniesionych zarzutów, Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok częściowo i powództwo oddalił (art. 386 § 1 k.p.c.).

Jednocześnie sąd odwoławczy w pkt 12 zasądził od powoda na rzecz pozwanej kwotę 3.617 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (art. 98 k.p.c. i § 6 pkt rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego działającego z urzędu (Dz. U. z 2002 r. Nr 163, poz. 1349 z późn. zm.).

Co do powództwa wzajemnego. W pozwie wzajemnym (k. 160-168) pozwana - powódka wzajemna wniosła o zasądzenie od powoda - pozwanego wzajemnego kwoty 533.553,15 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 13 sierpnia 2013 r. do dnia zapłaty. W uzasadnieniu wskazał, że w ramach zawartej miedzy stronami umowy ramowej zamówieniem jednostkowym z dnia (...). nr (...) B. (...) - (...) (...) N. (...) (...) (...) zlecił mu zaprojektowanie, wykonanie robót budowlanych dla tematu pn. (...) B. (...) (...) (...) N.”, które obejmowały zaprojektowanie i budowę 9 węzłów telekomunikacyjnych oraz wykonanie dla nich inwentaryzacji powykonawczej. Pozwany wzajemny zobowiązał się wykonać prace w terminie do dnia 21 grudnia 2011 r. Prace te nie zostały przez pozwanego wzajemnego zrealizowane w ustalonym terminie, a ponadto zrealizowane zostały jedynie w nieznacznej części, pozwany wzajemny zrealizował bowiem i to również nie w pełni 2 z 9 węzłów telekomunikacyjnych objętych zamówieniem, tj. węzły o nazwie S. i S. oraz fragment światłowodu w ramach węzła P. oraz w ramach węzła N. (G.). Pozostałych prac pozwany wzajemny w ogóle nie zrealizował. Powód wzajemny podniósł, że w praktyce rozliczenia między stronami w trakcie realizacji wymienionego wyżej zlecenia wyglądały w ten sposób, iż powódka wzajemna płaciła pozwanemu wzajemnemu wynagrodzenie zaliczkowo finansując z góry budowę węzłów telekomunikacyjnych, sama zaś otrzymywała swoje wynagrodzenie od inwestora (...) S.A. w W. dopiero po dokonaniu przez niego bezusterkowego odbioru poszczególnych zakresów prac.

Podzielając pogląd Sądu Okręgowego należało przyjąć, że powódka wzajemna nie wykazała, aby zaliczkowała wykonanie robót przez pozwanego wzajemnego. Powódka wzajemna płaciła wynagrodzenie pozwanemu wzajemnemu na podstawie wystawionych przez tego ostatniego faktur, z których w sposób jednoznaczny wynikało jakie prace zostały nimi objęte, a więc Nr tematu: (...). Temat: (...) (...) (...) (faktura o nr (...) z dnia 17 (...)Nr tematu: (...). Temat: (...) 50 - (...) (...)(faktura o nr (...) z dnia 25 lutego 201lr - k. 228 akt), Nr tematu: (...). Temat: (...) (...) - (...) (...), Nr tematu: (...). nr budowy: (...) Budowa kabla światłowodowego w relacji Ł. - S. i Nr tematu: (...). (...) (...) Budowa kabla światłowodowego w relacji M. - W. (...) (k. 235 akt). Dokonując zapłaty również wskazywał konkretne faktury. Nie można zatem podzielić twierdzeń powódki wzajemnej, że wykazała ona, iż dokonywała zapłaty zaliczkowo tytułem prac, które pozwany wzajemny miał wykonać dopiero w przyszłości.

Jeżeli przyjąć nawet pogląd powódki wzajemnej, że zapłata na rzecz pozwanego wzajemnego została dokonana zaliczkowo za prace które nie były wykonane w dniu zapłaty to z uwagi na treść art. 411 pkt 1 k.c. zwrot tak zapłaconych kwot nie mógł nastąpić. Nie można bowiem żądać zwrotu świadczenia, jeżeli spełniający świadczenie wiedział, że nie był do świadczenia zobowiązany, chyba że spełnienie świadczenia nastąpiło z zastrzeżeniem zwrotu albo w celu uniknięcia przymusu lub w wykonaniu nieważnej czynności prawnej. Ostatnich trzech wymienionych przesłanek, powód wzajemny nie wykazał. Zauważyć dodatkowo wypada, że żadna z obu umów ramowych o współpracę nie przewidywała dokonywania zaliczek. Z tych więc względów zarzut naruszenia art. 410 k.c. i art. 411 k.c. nie był zasadny.

Nie był również trafny zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. Zarzut naruszenia tego przepisu może być usprawiedliwiony tylko w tych wyjątkowych okolicznościach, w których treść uzasadnienia orzeczenia sądu drugiej instancji uniemożliwia całkowicie dokonanie oceny toku wywodu, który doprowadził do wydania orzeczenia. Niewątpliwie sytuacja taka w przedmiotowej sprawie nie zachodziła.

Mając na uwadze powyższe rozważania, apelacja w pozostałym zakresie jako niezasadna podlegała oddaleniu (art. 385 k.p.c.).

W pkt III wyroku Sąd Apelacyjny zasądził od powoda na rzecz pozwanej - po wzajemnych rozliczeniach - kwotę 6.583 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego (art. 100 k.p.c.). Pozwana spółka wygrała postępowanie apelacyjne w zakresie roszczenia głównego, przegrywając je w zakresie powództwa wzajemnego. Na koszty te składa się opłata apelacyjna od powództwa głównego co do którego pozwana spółka wygrała oraz różnica w kosztach zastępstwa procesowego obu stron ustalonego stosownie do przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu.

P. Górecki M. Kaźmierczak M. Gulczyńska