Portal Orzeczeń Sądu Apelacyjnego w Poznaniu

UZASADNIENIE

Wyrokiem Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 18 czerwca 2018 r., sygn. akt XVI K 57/18, A. F. został uznany za winnego tego, że w dniu 3 lipca 2017 r. w P., zadając kilkanaście ciosów nożem w okolicę głowy, działając w zamiarze ewentualnym, usiłował dokonać zabójstwa M. I., lecz zamierzonego skutku jednakże nie osiągnął z uwagi na charakter obrażeń, które nie doprowadziły do zgonu, powodując u pokrzywdzonego ranę tłuczoną okolicy czołowej przechodzącą na okolicę szczytową czaszki, ranę ciętą okolicy skroniowo-jarzmowej prawej, ranę na szczycie czaszki, ranę Y-kształtną na szczycie czaszki, dwie linijne rany cięte okolicy potylicznej, ranę ciętą okolicy potylicznej, linijne powierzchowne otarcie naskórka na tylnej powierzchni szyjnej, ranę nad górną wargą, ranę szarpaną kciuka lewego, które to obrażenia naruszyły czynności narządów ciała na czas dłuższy aniżeli 7 dni, tj. przestępstwa z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 148 § 1 k.k. i art. 157 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i za to na podstawie art. 14 § 1 k.k. w zw. z art. 148 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k. wymierzono mu karę 4 lat pozbawienia wolności.

Nadto Sąd Okręgowy podjął również następujące rozstrzygnięcia:

- na podstawie art. 46 § 1 k.k. zasądził od oskarżonego na rzecz pokrzywdzonego M. I. nawiązkę w kwocie 2 000 złotych tytułem zadośćuczynienia,

- na podstawie art. 63 § 1 k.k. zaliczył na poczet kary pozbawienia wolności wymierzonej A. F. okres jego tymczasowego aresztowania w sprawie od dnia 3 lipca 2017 r., godz. 3.00.

Apelacje od powyższego wyroku wnieśli prokurator oraz obrońca.

Prokurator podniósł następujące zarzuty:

- obrazę prawa materialnego poprzez zastosowanie art. 60 § 2 k.k., mimo że nie zachodził szczególnie uzasadniony wypadek,

- rażącą niewspółmierność kary i nawiązki polegającą na wymierzeniu oskarżonemu kary 4 lat pozbawienia wolności przez co kara nie uwzględnia w sposób wystarczający stopnia winy, stopnia społecznej szkodliwości czynu oraz nie realizuje celów kary w zakresie kształtowania świadomości prawnej społeczeństwa z jednoczesnym uwzględnieniem celów zapobiegawczych i wychowawczych, jakie ma ona osiągnąć w stosunku do oskarżonego oraz orzeczeniu nawiązki na rzecz pokrzywdzonego o rażąco niskiej wartości, to jest w kwocie 2 000 złotych, która nie pozwoli skompensować krzywd,

- obrazę przepisów postępowania, która mogła mieć wpływ na treść orzeczenia, to jest art. 624 § 1 k.p.k. poprzez zwolnienie oskarżonego w całości od zapłaty na rzecz Skarbu Państwa kosztów sądowych, a to w sytuacji, gdzie nie istnieją podstawy do uznania, że uiszczenie ich byłoby dla oskarżonego zbyt uciążliwe ze względu na sytuację rodzinną, majątkową i wysokość dochodów, jak również nie przemawiały za tym względy słuszności.

W konkluzji prokurator wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez:

- wymierzenie oskarżonemu kary 10 lat pozbawienia wolności oraz nawiązki w wysokości 15 000 złotych – na podstawie art. 46 § 2 k.k. (w wyroku wskazano błędnie art. 46 § 1 k.k.),

- obciążenie oskarżonego kosztami sądowymi, w tym wymierzenie mu stosownej opłaty.

Obrońca podniósł zarzut rażącej surowości kary w sytuacji, gdy prawidłowe rozważenie wszystkich okoliczności obciążających i łagodzących powinno skutkować wymierzeniem oskarżonemu łagodniejszej kary pozbawienia wolności i o taką właśnie zmianę zaskarżonego wyroku wniósł.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.

Apelacja obrońcy nie zasługiwała na uwzględnienie, natomiast apelacja prokuratora okazała się częściowo zasadna.

W pierwszej kolejności Sąd Apelacyjny odniesie się do zarzutów obrazy art. 60 § 2 k.k. i rażącej niewspółmierności nawiązki zawartych w apelacji oskarżyciela publicznego, następnie do zarzutów rażącej niewspółmierności kary podniesionych w obu apelacjach, choć idących w zgoła przeciwnych kierunkach, a na koniec do zarzutu obrazy art. 624 § 1 k.p.k.

Nietrafny okazał się zarzut obrazy art. 60 § 2 k.k. Analiza uzasadnienia apelacji prokuratora prowadzi do wniosku, że niejako łącznie umotywował on zarzuty obrazy wymienionego przepisu oraz rażącej niewspółmierności kary. Nie da się logicznie oddzielić argumentacji odnoszącej się do tych zarzutów. Pamiętać należy, że art. 60 § 2 k.k. zawiera fakultatywną podstawę do nadzwyczajnego złagodzenia kary. O obrazie zaś prawa materialnego można mówić tylko wtedy, gdy przepis ma charakter „bezwzględny”, co oznacza, iż w danych, ustalonych prawidłowo okolicznościach istnieje obowiązek jego zastosowania lub zakaz jego stosowania. Wprawdzie możliwe jest np. podniesienie zarzutu obrazy art. 60 § 2 k.k. poprzez błędne uznanie danego „wypadku” za „szczególnie uzasadniony wypadek”, ale uzasadnienie przedmiotowego zarzutu nie wskazuje na taki sposób rozumowania oskarżyciela. De facto skupił się on na wykazywaniu rażącej niewspółmierności kary, o czym będzie mowa później.

Odrywając się jednak od rozdźwięku pomiędzy samym zarzutem obrazy art. 60 § 2 k.k., a jego uzasadnieniem, stwierdzić trzeba, że Sąd Okręgowy słusznie uznał, iż zaistniał „szczególnie uzasadniony przypadek” w rozumieniu przedmiotowego przepisu, który dawał podstawy do zastosowania nadzwyczajnego złagodzeni kary. Wbrew sugestiom prokuratora, w zaskarżonym wyroku nie przyjęto, jako podstawy nadzwyczajnego złagodzenia kary, żadnego z trzech punktów, który zawiera § 2 art. 60 k.k. Co jednak istotne, punkty te zawierają jedynie przykładowe sytuacje, w których możliwe jest zastosowanie tego przepisu. Nie jest to katalog zamknięty na co wskazuje sformułowanie „w szczególności”. Możliwe jest zatem zastosowanie art. 60 § 2 k.k. również w innych przypadkach, w których nawet najniższa kara przewidziana za przestępstwo byłaby niewspółmiernie surowa. Wskazując na „pojednanie” oskarżonego z pokrzywdzonym Sąd Okręgowy nie odwoływał się zatem konkretnie do punktu 1 § 2 art. 60 k.k., w którym jest też mowa o „naprawieniu szkody” oraz „o uzgodnieniu naprawienia szkody”. Sąd I instancji powoła się wyłącznie na samo „pojednanie”, do czego miał pełne prawo, jako sytuacji, w której oskarżony przeprosił pokrzywdzonego, a ten te przeprosiny przyjął. Sama ta okoliczność określa przecież postawę oskarżonego, która może być argumentem przemawiającym za zastosowaniem art. 60 § 2 k.k. Nadto Sąd Okręgowy przytoczył także inne okoliczności, które w rozważanej kwestii miały znaczenie. Chodzi mianowicie o uprzednią niekaralność A. F., jego młody wiek, nieznacznie ograniczoną zdolność pokierowania swoim postępowaniem, jak też zawód uczuciowy, związany z emocjami, które pchnęły go do usiłowania pozbawienia życia M. I.. Okoliczności te, oceniane we wzajemnym połączeniu, dawały podstawy do przyjęcia, że zachodzi „szczególnie uzasadniony wypadek, kiedy nawet najniższa kara przewidziana za przestępstwo [tu 8 lat pozbawienie wolności – przyp. Sądu Apelacyjnego] byłaby niewspółmiernie surowa”. Tak więc decyzja Sądu Okręgowego o nadzwyczajnym złagodzeniu kary była prawidłowa.

Trafny jest zarzut rażącej łagodności orzeczonej nawiązki. Choć oskarżony dotknięty jest niepełnosprawnością, to jednak, jak wynika z opinii biegłych, przedstawia siebie jako osobę bardziej chorą, cierpiącą i gorzej przystosowaną niż w rzeczywistości. Poza tym możliwości zarobkowe sprawcy nie mogą mieć pierwszoplanowego znaczenia w kwestii środka kompensacyjnego, jakim jest nawiązka orzekana zamiast zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. Najistotniejszy jest rozmiar krzywdy doznanej przez pokrzywdzonego. Z tego punktu widzenia wyeksponować trzeba sposób działania oskarżonego, który zadał M. I. kilkanaście ciosów nożem w okolicę głowy, co musiało łączyć się z bardzo dużym stresem oraz skutki, czyli cierpienie wywołane spowodowanymi obrażeniami, naruszającymi prawidłowe działanie narządów ciała pokrzywdzonego na okres powyżej siedmiu dni. Dlatego też Sąd Apelacyjny uznał, że odpowiednią wysokością nawiązki będzie kwota 10 000 złotych.

Trafnie również prokurator zwrócił uwagę, że prawidłową podstawę prawną orzeczonej nawiązki winien stanowić § 2 a nie § 1 art. 46 k.k.

Jeżeli chodzi o zarzuty rażącej niewspółmierności kary, to niezasadny okazał się zarzut obrońcy, natomiast zarzut prokuratora zasługiwał na uwzględnienie. Otóż, wszystkie okoliczności, na które powołał się obrońca zostały dostrzeżone przez Sąd Okręgowy. Z jednej strony zdecydowały one o zastosowaniu instytucji z art. 60 § 2 k.k., a z drugiej strony uwzględniono je na etapie kształtowania rozmiaru kary już w ramach samego nadzwyczajnego jej złagodzenia. Chodzi tu o przyznanie się do winy, wyrażenie skruchy, przeproszenie pokrzywdzonego i fakt, że przeprosiny zostały przyjęte, dotychczasową niekaralność A. F., jego młody wiek, nieznacznie ograniczoną zdolność pokierowania postępowaniem i przeżyty przez niego zawód miłosny. Wbrew stanowisku obrońcy, okoliczności te nie mogą jednak doprowadzić do jeszcze dalej idącego obniżenia kary wymierzonej oskarżonemu, a to z tego powodu, że w przekonaniu Sądu Apelacyjnego ma rację prokurator, iż orzeczona przez Sąd Okręgowy kara pozbawienia wolności razi swą łagodnością, a nie surowością. Podzielając pogląd Sądu I instancji o zaistnieniu podstaw do zastosowania art. 60 § 2 k.k., zgodzić należy się z oskarżycielem publicznym, że już na etapie kształtowania rozmiaru kary w sposób niedostateczny uwzględniono okoliczności obciążające A. F.. Zwraca przede wszystkim uwagę sposób działania oskarżonego i zaciekłość z jaką atakował M. I.. Jak już to wcześniej podkreślono, A. F. zadał pokrzywdzonemu kilkanaście ciosów nożem w okolicę głowy. Kontynuował swoje działania, mimo próśb M. I. o zaprzestanie, jak też mimo interwencji M. K., która próbowała go odciągnąć od pokrzywdzonego. Nadto A. F. wyczerpał swoim zachowaniem nie tyko znamiona art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 148 § 1 k.k., ale też znamiona przestępstwa z art. 157 § 1 k.k., co skutkowało przyjęciem kumulatywnej kwalifikacji. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, Sąd I instancji przywiązał do tych okoliczności zbyt małą wagę i w efekcie orzeczona kara 4 lat pozbawienia wolności rysuje się, jako kara rażąco łagodna, niespełniająca celów kary, o których mowa w art. 53 k.k. W konsekwencji Sąd Apelacyjny podwyższył wymierzoną oskarżonemu karę do 6 lat pozbawienia wolności uznając, że ta kara jest adekwatna do stopnia zawinienia A. F. oraz do stopnia społecznej szkodliwości popełnionego przez niego przestępstwa, jak też zapewnia prawidłowe oddziaływanie wychowawcze i zapobiegawcze wobec niego. Realizuje także potrzeby w zakresie kształtowania świadomości prawnej społeczeństwa.

Niezasadny okazał się podniesiony przez prokuratora zarzut obrazy art. 624 § 1 k.p.k. Sąd Okręgowy należycie umotywował decyzje o zwolnieniu oskarżonego od ponoszenia kosztów sądowych, w tym od uiszczenia opłaty. A. F. nie posiada majątku, ma do uiszczenia nawiązkę na rzecz pokrzywdzonego (czemu trzeba dać pierwszeństwo przed należnościami przysługującymi Skarbowi Państwa) i będzie odbywał długoterminową karę pozbawienia wolności. W rezultacie uiszczenie przedmiotowych kosztów byłoby zbyt uciążliwe ze względu na sytuację majątkową oskarżonego i wysokość osiąganych przez niego dochodów.

Mając powyższe na uwadze Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że:

- podwyższył wymierzoną oskarżonemu karę pozbawienia wolności do 6 lat,

- za podstawę prawna orzeczonej w punkcie 2 nawiązki przyjął art. 46 § 2 k.k. i jednocześnie wysokość tej nawiązki podwyższył do kwoty 10 000 złotych.

W pozostałym zakresie Sąd Apelacyjny utrzymał w mocy zaskarżony wyrok.

Sąd Apelacyjny zasądził też od Skarbu Państwa na rzecz adwokata K. M. kwotę 738 złotych, w tym VAT, tytułem kosztów nieopłaconej obrony z urzędu w postępowaniu odwoławczym.

Kierując się tym, że oskarżony nie ma majątku, będzie odbywał długoterminową karę pozbawienia wolności i jest zobowiązany do zapłaty na rzecz pokrzywdzonego nawiązki w wysokości 10 000 złotych, Sąd Apelacyjny zwolnił go od ponoszenia kosztów sądowych za postępowanie odwoławcze, w tym od uiszczenia opłaty za obie instancje. Takie rozstrzygnięcie znajduje swoje oparcie w art. 624 § 1 k.p.k. i art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 23 czerwca 1973 r. o opłatach w sprawach karnych.

Krzysztof Lewandowski Grzegorz Nowak Henryk Komisarski