Portal Orzeczeń Sądu Apelacyjnego w Poznaniu

Formularz UK 2

Sygnatura akt

II AKa 246/25

Załącznik dołącza się w każdym przypadku. Podać liczbę załączników:

1.

1.  CZĘŚĆ WSTĘPNA

0.11.1. Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

wyrok Sądu Okręgowego w P. z dnia (...) roku w sprawie o sygn. akt (...);

0.11.2. Podmiot wnoszący apelację

☐ oskarżyciel publiczny albo prokurator w sprawie o wydanie wyroku łącznego

☐ oskarżyciel posiłkowy

☐ oskarżyciel prywatny

☐ obrońca

☐ oskarżony albo skazany w sprawie o wydanie wyroku łącznego

☒ inny

0.11.3. Granice zaskarżenia

0.11.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

☒ na korzyść

☐ na niekorzyść

☐ w całości

☒ w części

☐

co do winy

☐

co do kary

☒

co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

0.11.3.2. Podniesione zarzuty

Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

☐

art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

☒

art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany
w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

☒

art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

☒

art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,
jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

☐

art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

☐

art. 439 k.p.k.

☐

brak zarzutów

0.11.4. Wnioski

☒

uchylenie – ew.

☒

zmiana

2.  Ustalenie faktów w związku z dowodami przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy

0.12.1. Ustalenie faktów

0.12.1.1. Fakty uznane za udowodnione

Lp.

Oskarżony

Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

Dowód

Numer karty

0.12.1.2. Fakty uznane za nieudowodnione

Lp.

Oskarżony

Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

Dowód

Numer karty

0.12.2. Ocena dowodów

0.12.2.1. Dowody będące podstawą ustalenia faktów

Lp. faktu z pkt 2.1.1

Dowód

Zwięźle o powodach uznania dowodu

0.12.2.2. Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów
(dowody, które sąd uznał za niewiarygodne oraz niemające znaczenia dla ustalenia faktów)

Lp. faktu z pkt 2.1.1 albo 2.1.2

Dowód

Zwięźle o powodach nieuwzględnienia dowodu

.  STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków

Lp.

Zarzut

1.  zarzut obrazy prawa materialnego, a mianowicie art. 8 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 23.02.1991 roku o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (dalej w skrócie: ustawa lutowa) w zw. z art. 445 § 1 k.c. i art. 448 k.c. poprzez błędną ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, iż kwota 200.000 zł stanowi „odpowiednią” sumę tytułem zadośćuczynienia za doznaną przez wnioskodawcę krzywdę, podczas gdy kwota ta jest rażąco niska i nieadekwatna do rozmiaru i charakteru doznanych cierpień fizycznych i psychicznych, a tym samym nie spełnia swojej funkcji kompensacyjnej;

2.  zarzut obrazy przepisów postępowania, która mogła mieć wpływ na treść orzeczenia, a mianowicie art. 7 k.p.k. poprzez dokonanie dowolnej a nie swobodnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, w szczególności zeznań wnioskodawcy oraz dokumentacji dotyczącej warunków odbywania kary; naruszenie to polegało na tym, że Sąd I instancji, choć prawidłowo ustalił fakty dotyczące ekstremalnie trudnych warunków osadzenia, brutalności systemu, długotrwałych skutków zdrowotnych i psychicznych oraz młodego wieku represjonowanego, to jednak wyciągnął z tych ustaleń nielogiczne i sprzeczne z zasadami doświadczenia życiowego wnioski co do wysokości należnego zadośćuczynienia, minimalizując w swojej ocenie rzeczywisty wymiar krzywdy;

3.  zarzut błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, który miał wpływ na jego treść, polegający na bezzasadnym przyjęciu, ze przyznana kwota 200.000 zł w pełni zrekompensuje doznaną przez wnioskodawcę krzywdę; jest to ustalenie sprzeczne z całokształtem materiału dowodowego, z którego jednoznacznie wynika, iż skutki represji, w tym zniszczenie zdrowia i trauma psychiczna, miały charakter trwały i nieodwracalny, a ich skala ilokrotnie przewyższa przyznaną rekompensatę.

☐ zasadny

☐ częściowo zasadny

☒ niezasadny

☐ zasadny

☐ częściowo zasadny

☒ niezasadny

☐ zasadny

☐ częściowo zasadny

☒ niezasadny

Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny

Apelacja wniesiona przez pełnomocnika wnioskodawcy okazała się chybiona.

Przed przystąpieniem do oceny podniesionych przez skarżącego zarzutów nadmienić należy, iż bezspornym jest to, że na gruncie przepisu art. 8 ust. 4 w zw. z art. 8 ust. 1 i w zw. z art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 roku o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (Dz.U. z 2024 r., poz. 442 - t.j., zwanej dalej „ustawą lutową”) wnioskodawcy co do zasady przysługiwało od Skarbu Państwa zadośćuczynienie (uzupełniające) z tytułu represjonowania za działalność na rzecz niepodległego bytu Rzeczypospolitej Polskiej, tj. krzywdy wynikłej z wykonania wyroku skazującego Sądu Pomorskiego Okręgu Wojskowego w B. z dnia (...) oraz stosowanego w trakcie tego postępowania tymczasowego aresztowania.

W doktrynie i orzecznictwie zgodnie przyjmuje się, że z uwagi na cywilistyczny charakter zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę, w sytuacji gdy przepisy ustawy lutowej ani kodeksu postępowania karnego nie określają tych pojęć ani zakresu roszczeń, trzeba odwołać się do odpowiednich przepisów kodeksu cywilnego, a w szczególności art. 361 § 2 k.c. oraz art. 445, 446, 448 k.c . (por. wyrok SN z 2008-05-21, WA 20/08, OSNwSK 2008/1/1150). W świetle powyższego zadośćuczynienie za doznaną krzywdę to odszkodowanie za szkodę niematerialną. Chodzi tu o naruszenia dóbr osobistych, które nie wywołują skutków w majątku poszkodowanego, powodują natomiast cierpienia fizyczne i psychiczne wynikłe - in concreto z tymczasowego aresztowania A. K. i wykonania wyroku skazującego ww. na karę pozbawienia wolności za działalność niepodległościową w okresie stanu wojennego.

Zadośćuczynienie ma formę jednorazowego świadczenia pieniężnego, które pełni funkcję kompensacyjną. W art. 445 § 1 k.c. (analogicznie 448 k.c.) ustawodawca stanowi, że suma zadośćuczynienia powinna być „odpowiednia”, co oznacza, że powinna odzwierciedlać w pełni rozmiar doznanej krzywdy, tj. stopień cierpień fizycznych i psychicznych, ich intensywność, czas trwania, nieodwracalność następstw i inne okoliczności, których nie sposób wymienić wyczerpująco (por. m.in. wyroki SN: z 30 stycznia 2004 r., I CK 131/03, OSNC 2005, nr 2, poz. 40; z 27 lutego 2004 r., V CK 282/03, LEX nr 183777). W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, że wysokość zadośćuczynienia powinna być z jednej strony odczuwalna dla poszkodowanego i przynosić mu równowagę emocjonalną, naruszoną przez doznane cierpienia psychiczne, ale z drugiej strony - utrzymana w rozsądnych granicach, odpowiadających aktualnym warunkom i przeciętnej stopie życiowej społeczeństwa (por. wyrok SN z 14 lutego 2008 r., II CSK 536/07, LEX nr 461725, z glosą K. Ludwichowskiej, OSP 2010, z. 5, poz. 47, s. 339; wyrok SN z 26 lutego 1962 r., IV CR 902/61, OSNCP 1963, nr 5, poz. 107; wyrok SN z 24 czerwca 1965 r., I PR 203/65, OSPiKA 1966, z. 4, poz. 92; wyrok SN z 10 marca 2006 r., IV CSK 80/05, OSNC 2006, nr 10, poz. 175).

Indywidualny charakter zadośćuczynienia przesądza o tym, że ostateczne ustalenia, jaka konkretna kwota jest "odpowiednia" z istoty swej należy do sfery swobodnego uznania sędziowskiego, lecz nie może to być uznanie dowolne. Wysokość zadośćuczynienia za doznaną krzywdę wynikłą z represjonowania A. K. należy więc do sfery swobodnego uznania sędziowskiego, co implikuje stwierdzenie, że zarzut wadliwego określenia wysokości zadośćuczynienia może być uwzględniony jedynie w sytuacjach, w których przyznane zadośćuczynienie w sposób oczywisty nie odpowiada relewantnym okolicznościom, występującym w danej sprawie, jest niewspółmierne do stopnia i długotrwałości cierpień doznanych przez wnioskującego o zadośćuczynienie (por. III KK 275/12 postanowienie SN z 2012-12-18; LEX nr 1232288). Oznacza to, że sąd odwoławczy w oparciu o treść art. 438 pkt 3 k.p.k. może dokonać korekt zasądzonego przez sąd I instancji zadośćuczynienia tylko wtedy, gdy sąd ten nie uwzględnił wszystkich okoliczności i czynników uzasadniających wyższe świadczenie (błąd "braku") albo niewłaściwie ocenił całokształt tych, należycie ustalonych i istotnych okoliczności (błąd "dowolności") (por. wyrok SA w Lublinie z 2001-05-10, II AKa 81/01; OSA 2001/12/96 ).

O rażącym naruszeniu zasad ustalania "odpowiedniego" zadośćuczynienia mogłoby świadczyć przyznanie zadośćuczynienia wręcz symbolicznego, zamiast stanowiącego rekompensatę doznanej krzywdy, bądź też kwoty wygórowanej, prowadzącej do niestosownego wzbogacenia się tą drogą (por. wyrok SA w Katowicach z 2011-09-29, II AKa 362/11; LEX nr 1102921; wyrok S A w K. z dnia 14 lutego 2008 r.; II AKa 11/08 ).

W kontekście podniesionych przez apelującego zarzutów wypada najsamprzód zauważyć, że obraza materialnego (error iuris) może polegać na błędnej wykładni zastosowanego przepisu, zastosowaniu nieodpowiedniego przepisu, a także na niezastosowaniu określonego przepisu w sytuacji, gdy jego zastosowanie jest obowiązkowe. Obraza prawa materialnego może być przyczyną odwoławczą jedynie wtedy, gdy ma ona charakter samoistny. Orzecznictwo Sądu Najwyższego i doktryna słusznie bowiem podkreślają, że naruszenie prawa materialnego polega na jego wadliwym zastosowaniu (niezastosowaniu) w orzeczeniu, które oparte jest na trafnych i niekwestionowanych ustaleniach faktycznych. Nie można więc mówić o obrazie prawa materialnego w sytuacji, gdy wadliwość orzeczenia w tym zakresie jest wynikiem błędnych ustaleń faktycznych przyjętych za jego podstawę lub naruszenia przepisów procesowych (zob. np. wyr. SN z 23 VII 1974 r., V KR 212/74, OSNKW 1974, z. 12, poz. 233, z aprobującymi uwagami M. Cieślaka i Z. Dody, Pal. 1974, nr 12, s. 36, i W. Daszkiewicza, PiP 1975, nr 12, s. 130; wyr. SN z 21 VI 1978 r., I KR 124/78, OSNPG 1979, z. 3, poz. 51; wyr. SN z 9 X 1980 r., Rw 342/80, OSNPG 1981, z. 8-9, poz. 103; wyr. SN z 12 X 1983 r., V KRN 213/83, OSNPG 1984, z. 4, poz. 34). Tymczasem, w realiach rozpatrywanego przypadku, skarżący nie kwestionował zastosowanych przez sąd meriti przepisów prawnych czy sposobu ich wykładni, a podstawę faktyczną orzeczenia.

Analizując zatem apelację pełnomocnika wnioskodawcy przez pryzmat powyższych rozważań, stwierdzić należy, iż w gruncie rzeczy zarzucała ona wyrokowi sądu I instancji niedocenienie wszystkich istotnych okoliczności ujawnionych w toku przewodu sądowego (tzw. błąd "dowolności"), skutkujące zasądzeniem zadośćuczynienia, które nie jest „ odpowiednie” w rozumieniu art. 445 § 1 k.c., jak i art. 448 k.c. W tym miejscu wspomnieć wypada, że wedle treści art. 448 k.c. w razie naruszenia jakiegokolwiek dobra osobistego, sąd może przyznać odpowiednią sumę, tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę, natomiast art. 445 § 1 i 2 k.c. dotyczy możliwości zasądzenia zadośćuczynienia w razie naruszenia dóbr osobistych enumeratywnie w nim wymienionych, przez co zakres zastosowania normy art. 448 k.c. pozostaje w stosunku nadrzędności do zakresu zastosowania normy art. 445 k.c., a co za tym idzie, ta ostatnia ma charakter normy specjalnej i znajduje bezpośrednie zastosowanie w sprawach o naprawienie krzywdy wyrządzonej m.in. rozstrojem zdrowia oraz pozbawieniem wolności. Bez wątpienia jednak, w obu wskazanych przypadkach, ustawa posługuje się określeniem „odpowiedniej” sumy pieniężnej tytułem zadośćuczynienia, co ma znaczenie o tyle, o ile krzywda jest następstwem równocześnie, np. wywołania rozstroju zdrowia, jak i naruszenia dóbr osobistych o innym charakterze (w tym niezwiązanych z pozbawieniem wolności).

Przechodząc in concerto stwierdzić trzeba, iż Sąd Okręgowy nie tylko prawidłowo ustalił okoliczności relewantne dla rozmiaru krzywdy doznanej przez A. K. w następstwie zatrzymania i tymczasowego aresztowania, a w dalszej kolejności skazania na karę więzienia i osadzenia w aresztach i zakładach karnych na terenie kraju (B., I., K., W., P.), ale nadto - wbrew wywodom skarżącego - w należytym stopniu je uwzględnił, zasądzając dodatkowe (ponad sumę 2.000 zł zasądzoną w (...)roku na podstawie art. 487 d.k.p.k.) zadośćuczynienie w kwocie 200.000 zł. Jego wysokość, w ocenie Sądu Apelacyjnego, żadną miarą nie może być uznana za symboliczną i w należytym stopniu uwzględnia kompensacyjny charakter tego rodzaju świadczenia pieniężnego.

Przede wszystkim nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut, iż Sąd Okręgowy orzekł arbitralnie, z przekroczeniem granic uznania sędziowskiego, przez to, że uwzględnił wyłącznie krzywdę w sposób jakoby zobiektywizowany, tj. w oderwaniu od skali, natężenia i rodzaju cierpień psychicznych i fizycznych A. K., indywidualnych odczuć ww., w tym poczucia pokrzywdzenia, które wiązały się z jego aresztowaniem i skazaniem na karę więzienia z przyczyn „politycznych” oraz czasu ich trwania i skutków na przyszłość.

Wbrew twierdzeniom skarżącego, sąd I instancji, oprócz bowiem przesłanek obiektywnych, takich choćby jak długość i warunki okresu pozbawienia wolności A. K. (blisko osiem miesięcy), należycie uwzględnił także jego indywidualną sytuację, w tym poczucie bezradności i niesprawiedliwości wynikającego z uwiezienia i osadzenia za działalność niepodległościową w okresie stanu wojennego. Godzi się w tym miejscu podkreślić, że A. K., walcząc o wolną Polskę, mimo cierpień związanych z represjonowaniem, nie powinien mieć uczucia napiętnowania, jakie niewątpliwie towarzyszy osobom niesłusznie tymczasowo aresztowanym lub skazanym. W znakomitej większości społeczeństwa bowiem postawa A. K. budziła i budzi nadal akceptację, a nawet podziw, czego potwierdzeniem jest przyznanie wnioskodawcy statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych przez Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych oraz odznaki honorowej (vide k. 121-122). Nie chodzi tutaj oczywiście o deprecjonowanie działalności patriotycznej represjonowanego, ale o subiektywne poczucie jego pokrzywdzenia.

W tym miejscu zgodzić należy się ze stanowiskiem skarżącego, że krzywdy osób, które tak jak A. K., zostały represjonowane li „tylko” przez wzgląd na działalność antykomunistyczną, winny zostać wynagrodzone w sposób odpowiedni, z uwzględnieniem zasad aksjologii demokratycznego państwa prawnego, jednakże okoliczności te jako takie nie stanowią samoistnych przesłanek dla określenia rozmiaru konkretnej krzywdy mającej być rekompensowaną w ramach zadośćuczynienia pieniężnego, na podstawie art. 8 ust. 4 w zw. z art. 8 ust.1 i art. 11 ust. 1 ustawy lutowej. Racje tego rodzaju uwzględnił sam ustawodawca, wprowadzając do porządku prawnego rzeczoną ustawę. Do tego bowiem czasu osoby takie jak A. K. mogły dochodzić od Skarbu Państwa rekompensaty pieniężnej za represje z przyczyn politycznych jedynie na zasadach ogólnych, które nie uwzględniały jednak motywacji niepodległościowej represjonowanych.

W polu widzenia sądu meriti znajdowało się także poczucie niepewności A. K. co do swojego losu, a tym samym poczucie zagrożenia, izolacji i osamotnienia oraz wiązany z tym stres, wzmagane przez młody wiek wnioskodawcy (niespełna 19 lat), czas uwięzienia (blisko osiem miesięcy), trudne warunki bytowe, szykany psychiczne i fizyczne ze strony strażników więziennych oraz śmierć bliskiej osoby (babci), w której pogrzebie ww. nie mógł wziąć udziału.

Niewątpliwie bowiem represjonowany przebywał w złych warunkach egzystencjonalnych, urągających jego godności, był także źle traktowany w warunkach izolacji więziennej, gdzie nie zapewniono mu m.in. odpowiedniej ilości i jakości pożywienia, odzienia, czy opieki medycznej, jednakże i te okoliczności miał na względzie sąd orzekający i nadał im właściwą wagę przy ustalaniu rozmiarów cierpienia wnioskodawcy, w związku z czym zarzuty skarżącego w tym zakresie nie mogły być skuteczne.

Zgodzić należy się z apelującym, że czas i warunki pobytu A. K. w aresztach i zakładach karnych na terenie kraju w tak młodym wieku musiały wywołać niekorzystane skutki dla jego zdrowia tak psychicznego jak i fizycznego. Sąd odwoławczy podziela jednak pogląd Sądu Okręgowego, że nie były one na tyle głębokie, aby z ich powodu podnosić kwotę zasądzonego zadośćuczynienia ponad ustaloną sumę 200.000 zł. Zauważyć w pierwszym rzędzie trzeba, iż te ujemne dla zdrowia represjonowanego skutki zostały przez Sąd Okręgowy dostrzeżone i uwzględnione, aczkolwiek nie w stopniu oczekiwanym przez apelującego, co jeszcze nie przesądzało o trafności odnośnego zarzutu.

Przede wszystkim podkreślić wypada, że jakkolwiek wnioskodawca w czasie osadzenia nabawił się grzybicy oraz przeziębił się z powodu złych warunków sanitarnych oraz chłodu i wilgoci panujących w zakładach karnych to nie wykazał, iżby ten uszczerbek na zdrowiu był trwały i wykraczał poza okres pozbawienia wolności. Jak słusznie stwierdził bowiem sąd meriti, wnioskodawca w żaden sposób nie udowodnił, że zwapnienie płuc czy nawracająca grzybica były efektem jego represjonowania. Twierdzenia wnioskodawcy w tym zakresie pozostały bez pokrycia.

Tymczasem, jak trafnie zauważa się w orzecznictwie (np. uchwała 7 sędziów SN z dnia 28 października 1993 r., I KZP 21/93, OSNKW 1993, z. 11-12, poz. 67 oraz postanowienie SN z dnia 15 października 2002 r., I KKN 218/01, OSNKW 2003, z. 1-2, poz. 21) w postępowaniu o odszkodowanie prowadzonym na podstawie przepisów rozdziału 58 Kodeksu postepowania karnego (art. 558 k.p.k. w zw. z art. 8 ust. 3 ustawy lutowej) mamy do czynienia z tzw. rozłożeniem ciężaru dowodu pomiędzy wnioskodawcą (poszkodowanym) a prokuratorem i organem sądowym. Odszkodowanie ma bowiem charakter cywilnoprawny, a zatem stosuje się wprost art. 6 k.c., wedle którego "ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne" (np. wyrok SN z dnia 4 listopada 2004 r., WK 19/04, OSNwSK 2004, z. 1, poz. 2011; wyrok SN z dnia 2 marca 2010 r., III KK 317/09, Lex nr 577206; wyrok SA w Warszawie z dnia 14 czerwca 2013 r., II AKa 165/13, Lex nr 1344259). Pogląd ten, prócz wyrazu materialnoprawnego, ma także swoje implikacje procesowe - wnioskodawca obowiązany jest do wskazania dowodów dla stwierdzenia faktów, z których wywodzi skutki prawne, co podlega kontroli sądu na podstawie art. 2 § 2 k.p.k. (wyrok SN z 4 listopada 2004 r.,OSNwSK 2004/1/2011, LEX nr 163193; P. C., Odpowiedzialność Skarbu Państwa za błędy wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych po 1 lipca 2015 r., (...) 2015, z. 2, s. 59-60; wyrok SA w Gdańsku z 25.08.2015 r., II AKa 251/15, LEX nr 1923903).

W związku z tym, na tle regulacji wyrażonej w art. 6 k.c., poszkodowany powinien udowodnić podstawę, jak i wysokość zgłoszonego roszczenia. Z kolei sąd rozpoznający wniosek o odszkodowanie, zgodnie z treścią art. 2 § 2 k.p.k., powinien w procedowaniu dążyć do tego, ażeby podstawę rozstrzygnięcia stanowiły prawdziwe ustalenia faktyczne. Skoro więc ciężar udowodnienia faktu spoczywał na osobie, która z faktu tego wywodziła skutki prawne (art. 6 k.c.), to wnioskodawca winien w postępowaniu o odszkodowanie wykazać podstawę faktyczną swojego żądania, w tym okoliczność, że zwapnienie płuc oraz grzybicę, na które cierpiał po opuszczeniu zakładu karnego pozostawały w związku przyczynowo - skutkowym z pozbawieniem wolności w okresie od (...) roku. Jakkolwiek bowiem ustawodawca przyznał w ustawie lutowej osobom represjonowanym z przyczyn politycznych prawo do dochodzenia do Skarbu Państwa zadośćuczynienia i odszkodowania za krzywdę i szkodę wynikłe z wydania lub wykonania orzeczenia lub decyzji o pozbawieniu wolności (art. 8 ust. 1 ustawy lutowej), to fakt ten, choć czyni co do zasady uprawnionym zgłoszone w niniejszym postępowaniu żądanie wniosku nie przesądza jednak a priori o istnieniu samej krzywdy ani tym bardziej o jej wysokości czy wreszcie o adekwatnym związku przyczynowym pomiędzy krzywdą a zdarzeniem szkodzącym (represjonowaniem). Ciężar udowodnienia tych okoliczności spoczywa na wnioskodawcy. Ustawodawca w żadnym razie nie odwrócił reguły rozkładu ciężaru dowodu pomiędzy wnioskodawcą a prokuratorem i organem sądowym.

Ciężarowi temu wnioskodawca nie podołał, stąd nie sposób zarzucić sądowi a quo błędu dowolności czy będącego jego pochodną błędu w ustaleniach faktycznych.

Jakkolwiek skutkiem tymczasowego aresztowania i skazania A. K. za działalność niepodległościową było przerwanie studiów na Akademii Rolniczej w S. i podjęcie ich na nowej uczelni - uniwersytecie im. A. M. w P., to zgodzić należało się z Sądem Okręgowym, że skutki tego dla represjonowanego nie były aż tak negatywne. Nie sposób bowiem uznać, iżby na skutek represjonowania załamała się dotychczasowa linia życiowa A. K., który wszak zdobył wykształcenie i zawód, podjął pracę i założył rodzinę. Mało tego, już w 1984 roku uzyskał paszport, co umożliwiło mu wyjazdy zagraniczne.

Mimo trudnych doświadczeń wczesnej dorosłości, wnioskodawca de facto dalej prowadził aktywne życie. W świetle powyższego nie sposób uznać, że warunki i skutki represjonowania A. K. Sąd Okręgowy ocenił dowolnie. Naturalnie wnioskodawca musiał borykać się z następstwami represjonowania, które rzutowały na stan jego zdrowia psychicznego i fizycznego, obniżając komfort jego życia, jednakże nie w stopniu prezentowanym przez apelującego przez co nie sposób uznać, że rozmiar doznanej przez represjonowanego szkody niematerialnej z tego tytułu wykraczał poza wysokość zasądzonego zadośćuczynienia, a już tym bardziej w postulowanym przez autora apelacji zakresie.

Reasumując – stwierdzić należy, iż argumenty przedstawione w apelacji miały charakter polemiczny i nie podważały trafności ustalenia przez Sąd Okręgowy odpowiedniej sumy zadośćuczynienia, która uwzględnia wszystkich relewantne okoliczności oraz stopień ich natężenia, mające wpływ na określenie jego wysokości. Wysokość zasądzonej kwoty zadośćuczynienia w istocie oddaje okoliczności podniesione w apelacji, w szczególności czasokres faktycznego pozbawienia wolności (relatywnie niedługi), warunki uwięzienia, a także ujemne przeżycia (strach, rozłąkę, niepewność, ból fizyczny, głód, zimno, które nie wiązały się ze szczególnym udręczeniem wnioskodawcy, nawet biorąc pod uwagę jego konstrukcje psychiczną i indywidualne położenie) oraz negatywne skutki ogólne dla zdrowia psychicznego i fizycznego represjonowanego oraz jego drogi zawodowej i życiowej.

Krzywda, jak była o tym mowa na wstępie, ma charakter niemajątkowy i dotyczy w szczególności sfery psychiki danej osoby oraz jej przeżyć wewnętrznych. Nie może jednak służyć do jej ustalenia skrajny subiektywizm stopnia pokrzywdzenia, który zaprezentował skarżący. Taka metoda ważenia krzywdy nie wynika ani z art. 445 § 1 i 2 k.c., ani z art. 448 k.p.c. Z uwagi na niemierzalny charakter zadośćuczynienia jego wysokość zależy od uznania sędziowskiego i o ile nie jest rażąco zawyżona lub zaniżona, to co do zasady nie powinna być przedmiotem ingerencji w postępowaniu odwoławczym.

W ocenie Sądu Apelacyjnego określona przez Sąd Okręgowy kwota 200.000 zł zadośćuczynienia jest proporcjonalna do doznanej krzywdy, uwzględnia właściwie całokształt okoliczności mających wpływ na jej rozmiar i stanowi rzeczywistą jej rekompensatę. Kwota ta odpowiada kryteriom zadośćuczynienia słusznego, a zarazem nienadmiernego, utrzymanego w rozsądnych granicach, co bynajmniej nie podważa jego funkcji kompensacyjnej – są to bowiem jedynie kryteria pomocnicze. To zaś nie mogło prowadzić do postulowanej w apelacji zmiany.

Wniosek o:

2.  zmianę wyroku w zaskarżonej części poprzez zasądzenie na rzecz wnioskodawców dalszej kwoty 600.000 zł, tytułem zadośćuczynienia wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty;

3.  ewentualnie uchylenie zaskarżonego co do punktu 2. wyroku i przekazanie sprawy w tym zakresie sądowi I instancji do ponownego rozpoznania;

☐ zasadny

☐ częściowo zasadny

☒ niezasadny

☐ zasadny

☐ częściowo zasadny

☐ niezasadny

Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny.

Brak było podstaw do uwzględnienia wniosku głównego apelacji z powodu niezasadności zarzutów apelacyjnych, co zostało wyżej szeroko wyeksplikowane.

W tych okolicznościach wniosek ewentualny był bezprzedmiotowy – warunki z art. 437 § 2 k.p.k. zd. drugie nie zachodziły.



OKOLICZNOŚCI PODLEGAJĄCE UWZGLĘDNIENIU Z URZĘDU

Zwięźle o powodach uwzględnienia okoliczności



ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU ODWOŁAWCZEGO

0.15.1. Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji

0.1Pkt I.

Przedmiot utrzymania w mocy

0.1 Rozstrzygnięcie o oddaleniu żądania wniosku w punkcie 2., tj. ponad kwotę zadośćuczynienia zasądzoną w punkcie 1. skarżonego wyroku.

Zwięźle o powodach utrzymania w mocy

Uwzględniając przedstawione wyżej okoliczności, uznać należało, że rozstrzygnięcie sądu I instancji w tym zakresie było prawidłowe, czego apelujący nie zdołał skutecznie podważyć, a co przesądziło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej części wyroku.

0.15.2. Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji

Przedmiot i zakres zmiany

Zwięźle o powodach zmiany

0.15.3. Uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji

0.15.3.1. Przyczyna, zakres i podstawa prawna uchylenia

1.1.

☐ art. 439 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia

2.1.

Konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości

☐ art. 437 § 2 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia

3.1.

Konieczność umorzenia postępowania

☐ art. 437 § 2 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia i umorzenia ze wskazaniem szczególnej podstawy prawnej umorzenia

4.1.

☐ art. 454 § 1 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia

0.15.3.2. Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania

0.15.4. Inne rozstrzygnięcia zawarte w wyroku

Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

Przytoczyć okoliczności

6.  Koszty Procesu

Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

Przytoczyć okoliczności

Pkt II. i III.

Uwzględniając dyspozycję art. 13 ustawy lutowej w zw. z art. 634 k.p.k. kosztami procesu za postępowanie odwoławcze obciążono Skarb Państwa, w tym - z uwagi na fakt korzystania przez wnioskodawcę w postępowaniu odwoławczym z pomocy prawnej pełnomocnika ustanowionego z wyboru (art. 616 § 1 pkt 2 k.p.k.) - na podstawie przepisów § 1, § 11 ust. 6, § 15 ust. 1 i 3, § 16 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1935), zasądzono na rzecz wnioskodawcy zwrot kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym w kwocie 240 zł, jako adekwatnej na nakładu pracy pełnomocnika, który uznano za standardowy.

7.  PODPIS

I. Ś. P. M. I. P.