Portal Orzeczeń Sądu Apelacyjnego w Poznaniu

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 24 stycznia 2025 r.

Sąd Apelacyjny w Poznaniu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: sędzia Wiesława Stachowiak

Protokolant: Beata Tonak

po rozpoznaniu w dniu 24 stycznia 2025 r. w Poznaniu na posiedzeniu niejawnym

sprawy A. C.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P.

o wszczęcie postępowania o ponowne rozpoznanie prawa do emerytury pomostowej

na skutek apelacji A. C.

od wyroku Sądu Okręgowego w Koninie

z dnia 5 grudnia 2023 r. sygn. akt III U 392/23

1.  oddala apelację;

2.  zasądza od odwołującego A. C. na rzecz pozwanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. kwotę 240,00 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) wraz z ustawowymi odsetkami, o których mowa w art. 98 § 1 ¹ k.p.c. tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

Wiesława Stachowiak

UZASADNIENIE

Decyzją z 16 czerwca 2023r. (znak (...)) Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P., po rozpoznaniu wniosku z 24 maja 2023r., odmówił A. C. wszczęcia postępowania o ponowne rozpoznanie prawa do emerytury pomostowej, ponieważ nie przedłożył on nowych dowodów ani też nie zostały ujawnione nowe okoliczności zaistniałe przed wydaniem decyzji, które miałyby wpływ na nabycie prawa do świadczenia.

Decyzją z dnia 3 sierpnia 2023r. pozwany odmówił A. C. prawa do emerytury pomostowej, ponieważ po 31.12.2008r. nie wykonywał prac w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust.1 i 3 ustawy pomostowej. Ponadto zdaniem organu wnioskodawca na dzień 01.01.2009r. nie udowodnił pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze w rozumieniu art.3 ust.1 i 3 ustawy pomostowej, wynoszącego co najmniej 15 lat.

Odwołania od powyższych decyzji złożył A. C.. Wniósł o zmianę zaskarżonych decyzji i przyznanie prawa do emerytury pomostowej, podnosząc, że pracował w warunkach szczególnych. Wnioskodawca twierdzi, że przedłożył świadectwa pracy, które potwierdzają jego pracę w warunkach szczególnych.

Wyrokiem z dnia 5 grudnia 2023r., w sprawie o sygn. akt III U 392/23, Sąd Okręgowy w Koninie: oddalił odwołania (pkt I) i zasądził od odwołującego na rzecz pozwanego kwotę 180 zł - tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wraz z ustawowymi odsetkami od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty (pkt II).

Apelację od powyższego wyroku złożył odwołujący, w całości, zarzucając:

1. błąd w ustaleniach faktycznych poprzez uznanie, iż odwołujący nie spełnia warunków uprawniających do nabycia emerytury pomostowej, podczas gdy z zebranego materiału dowodowego wynika, iż spełnia wszelkie przesłanki,

2. naruszenie przepisów prawa procesowego tj.:

a) art. 327 ¹ k.p.c. poprzez sporządzenie uzasadnienia w sposób lakoniczny, bez wyjaśnienia podstawy prawnej oddalenia powództwa, bez odniesienia się do przedstawionych dowodów, a w szczególności ostatniej decyzji pozwanej z dnia 3 sierpnia 2023 r. oraz braku zastosowania art. 49 ustawy pomostowej, braku wskazania dowodów, na których sąd się oparł, i przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności, a także ze względu na fakt przytoczenia treści przepisów ustawy bez dokonania odniesień cytowanych regulacji do stanu faktycznego,

b) art. 233 § 1 k.p.c. poprzez:

i. zdyskredytowanie świadectw pracy, z których wynika, iż praca wykonywana przeze mnie była wykonywana w szczególnych warunkach,

ii. zdyskredytowanie decyzji pozwanego z dnia 3 sierpnia 2023 r. poprzez brak odniesienia się do tego dowodu, iż stanowi on dokument urzędowy w rozumieniu art. 244 k.p.c. i potwierdza on fakt pracy odwołującego się przez okres ponad 17 lat w szczególnych warunkach,

3. naruszenie przepisów prawa materialnego tj.:

a) art. 3 ust. 1 oraz ust. 4 poprzez wskazanie, że odwołujący nie wykonywał prac określonych w Załączniku nr 1 oraz 2 podczas gdy z decyzji z dnia 3 sierpnia 2023 r. organ wskazał, iż odwołujący wykonywał staż pracy w warunkach szczególnych określonych w art. 4, który zawiera odniesienia do w/w regulacji,

b) art. 3 ust. 7 ustawy pomostowej poprzez jego niezastosowanie pomimo faktu, iż przed wejściem w życie ustawy pomostowej, odwołujący pracował w warunkach szczególnych, co wynika z przedstawionych dokumentów i co winno być uwzględnione przez organ, a także Sąd I instancji,

c) art. 49 ustawy pomostowej poprzez brak odniesienia się Sądu I instancji do tej regulacji i brak jego zastosowania, pomimo, iż odwołujący spełnia warunki do zastosowania tego przepisu.

Wskazując na powyższe zarzuty apelujący wnosił o:

1. uchylenie zaskarżonego wyroku i poprzedzającej go decyzji ZUS w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania bezpośrednio organowi rentowemu,

2. ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.

3. ewentualnie o zmianę zaskarżonego wyroku w całości poprzez uwzględnienie odwołania i zmianę zaskarżonej decyzji ZUS oraz przyznanie emerytury pomostowej,

4. zasądzenie na rzecz odwołującego kosztów procesu wg norm przepisanych

W odpowiedzi na apelację pozwany w niósł o jej oddalenie i zasadzenie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za II instancję wg norm przepisanych.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja jest bezzasadna.

Z uwagi na złożenie apelacji po zmianie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego dokonanej ustawą z 4 lipca 2019 r. (Dz.U.2019.1469) uzasadnienie wyroku Sądu Apelacyjnego zostało sporządzone w sposób określony przepisem art. 387 § 2 ¹ k.p.c. w brzmieniu nadanym tą nowelizacją. Sąd Apelacyjny nie przeprowadził postępowania dowodowego i nie dokonał odmiennej oceny dowodów przeprowadzonych przed Sądem pierwszej instancji, a także nie zmienił i nie uzupełnił ustaleń Sądu pierwszej instancji. W tej sytuacji, zgodnie z art. 387 § 2 ¹ pkt 1 k.p.c., wystarczające jest wskazanie, że Sąd Apelacyjny przyjął co do zasady za własne ustalenia Sądu pierwszej instancji dokonane w sprawie.

Odnosząc się do wywiedzionych w apelacji zarzutów naruszenia przepisów prawa procesowego, Sąd Apelacyjny w pierwszej kolejności zwraca uwagę, że aby podstawa naruszenia prawa procesowego nadawała się do rozpoznania, skarżący powinien określić działanie (zaniechanie) sądu naruszające konkretny przepis postępowania i wskazywać - w nawiązaniu do hipotezy tego przepisu - na czym polegało jego naruszenie a także wpływ tego naruszenia na rozstrzygnięcie.

W ocenie Sądu Apelacyjnego, Sąd I instancji przeprowadził w niniejszej sprawie postępowanie dowodowe w sposób staranny, nieuchybiający zasadzie swobodnej oceny dowodów wyrażonej w art. 233 § 1 k.p.c. Zgromadzone w niniejszej sprawie dowody Sąd I instancji oceniał wszechstronnie, tj. wiarygodność i moc poszczególnych dowodów oceniona została w odniesieniu do całokształtu pozostałych dowodów. Sąd I instancji dokonał ustalenia wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia w sprawie i Sąd Apelacyjny podstawę faktyczną wyroku w pełni podziela. Sąd Apelacyjny zaaprobował ustalenia i ocenę prawną Sądu Okręgowego.

Przedmiotem niniejszego postępowania było prawo ubezpieczonego do emerytury pomostowej. Przy czym przedmiot sprawy wyznaczały dwie decyzje pozwanego: decyzja z 16 czerwca 2023r. na mocy której ZUS po rozpoznaniu wniosku z 24 maja 2023r., odmówił A. C. wszczęcia postępowania o ponowne rozpoznanie prawa do emerytury pomostowej, a także decyzja z dnia 3 sierpnia 2023r. odmawiająca wnioskodawcy prawa do emerytury pomostowej, ponieważ po 31.12.2008r. nie wykonywał prac w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust.1 i 3 ustawy pomostowej, a nadto na dzień 01.01.2009r. nie udowodnił pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust.1 i 3 ustawy pomostowej, wynoszącego co najmniej 15 lat.

Odwołujący wnosząc o przyznanie prawa do emerytury pomostowej powoływał się m.in. na świadectwo pracy wystawione: przez (...) S.A w K., z którego wynika, że wnioskodawca w okresie od 04.08.1981r do 18.02.2003r. wykonywał pracę w warunkach szczególnych na stanowisku: mechanik napraw pojazdów i sprzętu ciężkiego od 04.08.1981r. do 04.01.1994r.; obchodowy kotła w okresie od 05.01.1991r. do 31.07.1997r.; obchodowy podajników i dozowników od 01.08.1997r. do 30.06.2001r.; obchodowy urządzeń odpopielania i odżużlania od 01.07.2001r. do 18.02.2003r. Apelujący argumentował również, że w decyzji z dnia 3 sierpnia 2023r. pozwany stwierdził, że staż pracy w szczególnych warunkach z art. 4 wynosi 17 lat, a tym samym - zdaniem wnioskodawcy - spełnił on warunek uzyskania emerytury pomostowej.

Odnosząc się do powyższego wskazać należy, że pozwany ostatecznie uznał, że wnioskodawca wykonywał prace w warunkach szczególnych w rozumieniu art. 4 ustawy pomostowej w rozmiarze 17 lat 2 miesięcy i 5 dni i żadnego okresu pracy w warunkach szczególnych w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 2 ustawy o emeryturach pomostowych Po 2009 r. wnioskodawca nie został zgłoszony do ZUS jako pracownik zatrudniony w warunkach szczególnych. Do pracy w warunkach szczególnych w rozumieniu art. 4 w związku z art. 49 nie zostały zaliczone okresy: od 04.08.1981r. do 04.01.1994r.; od 05.01.1991r. do 31.07.1997r.; od 01.08.1997r. do 30.06.2001r.; od 01.07.2001r. do 18.02.2003r., ponieważ pracodawca nie potwierdził, że w ww. okresach wykonywał wnioskodawca pracę wymienioną w załączniku nr 1 i 2 ustawy o emeryturach pomostowych. Pozwany również ustalił, że wnioskodawca wykazał 25 lat i 27 dni okresów składkowych i nieskładkowych.

Przypomnieć na wstępie należy, że zgodnie z art. 4 ustawy o emeryturach pomostowych – w brzmieniu obowiązującym w dacie decyzji - prawo do emerytury pomostowej, z uwzględnieniem art. 5-12, przysługuje pracownikowi, który spełnia łącznie następujące warunki:

1) urodził się po 31.12.1948 r.;

2) ma okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wynoszący co najmniej 15 lat;

3) osiągnął wiek wynoszący co najmniej 55 lat dla kobiet i co najmniej 60 lat dla mężczyzn;

4) ma okres składkowy i nieskładkowy, ustalony na zasadach określonych w art. 5-9 i art. 11 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiet i co najmniej 25 lat dla mężczyzn;

5) przed 01.01.1999 r. wykonywał prace w szczególnych warunkach lub prace w szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy lub art. 32 i art. 33 ustawy o emeryturach i rentach z FUS;

6) po 31.12.2008 r. wykonywał pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3.

W myśl art. 3 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych prace w szczególnych warunkach to prace związane z czynnikami ryzyka, które z wiekiem mogą z dużym prawdopodobieństwem spowodować trwałe uszkodzenie zdrowia, wykonywane w szczególnych warunkach środowiska pracy, determinowanych siłami natury lub procesami technologicznymi, które mimo zastosowania środków profilaktyki technicznej, organizacyjnej i medycznej stawiają przed pracownikami wymagania przekraczające poziom ich możliwości, ograniczony w wyniku procesu starzenia się jeszcze przed osiągnięciem wieku emerytalnego, w stopniu utrudniającym ich pracę na dotychczasowym stanowisku; wykaz prac w szczególnych warunkach określa załącznik nr 1 do ustawy.

Art. 3 ust. 3 o emeryturach pomostowych prace o szczególnym charakterze to prace wymagające szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek

pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się; wykaz prac o szczególnym charakterze określa załącznik nr 2 do ustawy.

Natomiast przepisy art. 3 ust. 4 i 6 ustawy stanowią, że za pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze uważa się pracowników wykonujących po dniu wejścia w życie ustawy, w pełnym wymiarze czasu pracy, prace o których mowa w ust. 1 i 3. Wykaz prac w szczególnych warunkach określa załącznik nr 1 do ustawy.

Z kolei stosownie do art. 49 tej ustawy prawo do emerytury pomostowej przysługuje również osobie, która:

1) po 31.12.2008 r. nie wykonywała pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3;

2) spełnia warunki określone w art. 4 pkt 1-5 i 7 i art. 5-12;

3) w dniu wejścia w życie ustawy miała wymagany w przepisach, o których mowa w pkt 2, okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3.

Warunkiem skutecznego ubiegania się o emeryturę pomostową w świetle art. 4 i 49 ustawy, jest więc legitymowanie się określonym stażem pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze (w rozumieniu ustawy o emeryturach pomostowych lub dotychczasowych przepisów) oraz kontynuowanie pracy w tych warunkach po wejściu w życie ustawy, a więc po dniu 1 stycznia 2009 r. W przypadku kiedy osoba ubiegająca się o to świadczenie nie kontynuuje pracy w warunkach szczególnych lub szczególnym charakterze i legitymuje się w związku z tym jedynie stażem pracy „szczególnej” według poprzednio obowiązujących przepisów, może nabyć prawo do emerytury pomostowej jedynie wówczas, gdy dotychczasowy staż pracy (okres prac) można kwalifikować jako prace w warunkach szczególnych w rozumieniu dziś obowiązujących przepisów (art. 3 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych) lub o szczególnym charakterze (art. 3 ust. 3 ustawy o emeryturach pomostowych). Z art. 49 ustawy o emeryturach pomostowych, wynika zatem, że nie spełnia przesłanki określonej w art. 49 pkt 3 ubezpieczony, którego dotychczasowy okres pracy nie jest okresem pracy w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze w rozumieniu ustawy o emeryturach pomostowych.

Uwzględniając wyżej przytoczone regulacje prawne, Sąd Apelacyjny uznał, że odwołujący nie spełnił warunku wskazanego w art. 4 pkt 6 ustawy o emeryturach pomostowych (tj. po dniu 31 grudnia 2008 r. wykonywał pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3) oraz w art. 49 pkt 3 ww. ustawy (tj. w dniu wejścia w życie ustawy miał wymagany w przepisach, o których mowa w pkt 2, okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3).

Sąd Odwoławczy podzielił przy tym ustalenia Sądu Okręgowego, że wobec tego, iż odwołujący nie pracował w warunkach szczególnych po 1.01.2009r., dla uzyskania prawa do emerytury pomostowej był on zobowiązany do wykazania, że wykonywał taką pracę (tj. w warunkach szczególnych) w rozmiarze 15 lat wymienionej w ustawie o emeryturach pomostowych w załączniku nr 1 lub 2. Sąd Okręgowy trafnie ustalił, że wnioskodawca nie wykazał tej przesłanki i nie udowodnił, że praca jaką wykonywał w (...) była pracą bezpośrednio przy sterowaniu blokami energetycznymi wytwarzającymi energię elektryczną lub cieplną, jak również przy bezpośrednim sterowaniu procesami technologicznymi mogącymi stwarzać zagrożenie wystąpienia poważnej awarii przemysłowej ze skutkiem dla bezpieczeństwa publicznego, albo przy bezpośrednim sterowaniu procesami technicznymi mogącymi spowodować awarię techniczną z poważnymi skutkami dla bezpieczeństwa publicznego. Te czynności należały do dyżurnego operatora kotła. Odwołujący nie pracował również przy obsłudze wielkich pieców, pieców stalowych lub odlewniczych. Z poczynionych przez Sąd Okręgowy trafnych ustaleń faktycznych wynika bowiem, że odwołujący jako obchodowy kotła był odpowiedzialny za obserwację i utrzymywanie parametrów ruchowych wszystkich urządzeń objętych zakresem działania w tym młynów węglowych, palników mazutowych, wentylatorów, podgrzewaczy powietrza, wentylatorów ciągu oraz za reagowanie na wszelkie odchylenia parametrów, w tym zobowiązany był do szybkiego i sprawnego likwidowania zaistniałych awarii i zakłóceń ruchowych. Odwołujący miał obowiązek zgłaszania wszelkich zakłóceń dyżurnemu operatorowi kotła. Nie obsługiwał on urządzeń operujących tym kotłem, ponieważ te czynności należały do operatora kotła. Następnie jako dyżurny obchodowy podajników odwołujący podlegał nadal dyżurnemu operatorowi kotła, a do jego obowiązków należało dopilnowanie, aby były prawidłowe zsypy węgla z bunkra na dozownik, aby taśmy podajników, przekładnie pracowały prawidłowo. Odwołujący był również odpowiedzialny za systematyczne kontrolowanie sprawności urządzeń eksploatowanych i znajdujących się w rezerwie. W czasie postoju odwołujący miał ponadto obowiązek wykonania prac porządkowych na przydzielonym obiekcie. W ostatnim okresie zatrudnienia w (...) wnioskodawca otrzymał stanowisko obchodowego podajników i dozowników węglowych. Kontrolował pracę dozowników, podajników, bunkrów. Nadal nie zarządzał tymi urządzeniami, ale miał obowiązek informowania dyżurnego operatora kotła o wszelkich zakłóceniach. Rodzaj wykonywanej przez odwołującego pracy w okresie objętym sporem wskazuje zatem, że nie była to praca bezpośrednio przy sterowaniu blokami energetycznymi wytwarzającymi energię elektryczną lub cieplną, jak również przy bezpośrednim sterowaniu procesami technologicznymi mogącymi stwarzać zagrożenie wystąpienia poważnej awarii przemysłowej ze skutkiem dla bezpieczeństwa publicznego, albo przy bezpośrednim sterowaniu procesami technicznymi mogącymi spowodować awarię techniczną z poważnymi skutkami dla bezpieczeństwa publicznego.

Ponadto nie ma wątpliwości, że pracodawca nie wystawił odwołującemu zaświadczeń o okresach pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3, za okresy przypadające przed dniem 1 stycznia 2009 r. (zgodnie z art. 51 ustawy o emeryturach pomostowych).

Całość powyższych rozważań wskazuje, że trafne było ustalenie Sądu Okręgowego, że odwołujący nie spełnił przesłanek do nabycia prawa do emerytury pomostowej.

W konsekwencji Sąd Apelacyjny uznając zarzuty apelującego za nieuzasadnione, na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił jego apelację.

O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Apelacyjny orzekł zgodnie z ogólną zasadą odpowiedzialności za wynik postępowania na podstawie art. 98 § 1, 1 ¹ i 3 k.p.c. i art. 99 k.p.c. w zw. art. 108 § 1 k.p.c. i § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych zasądzając od odwołującego - jako strony przegrywającej - na rzecz pozwanego kwotę 240 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym wraz z ustawowymi odsetkami.

Wiesława Stachowiak