Portal Orzeczeń Sądu Apelacyjnego w Poznaniu

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 24 lutego 2021 r.

Sąd Apelacyjny w Poznaniu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: sędzia Marta Sawińska

Sędziowie: Dorota Goss-Kokot

Renata Pohl

Protokolant: Emilia Wielgus

po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2021 r. w Poznaniu na posiedzeniu niejawnym

sprawy K. K. (1)

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O.

o emeryturę pomostową

na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O.

od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu

z dnia 25 czerwca 2020 r. sygn. akt VII U 707/19

1.  oddala apelację;

2.  zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. Wielopolskim na rzecz K. K. (1) kwotę 240 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w instancji odwoławczej.

Renata Pohl

Marta Sawińska

Dorota Goss-Kokot

UZASADNIENIE

Decyzją z 13 lutego 2019 roku, znak: (...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O.., na podstawie przepisów ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2018 r., poz.1270 ze zm.) oraz art. 4 ustawy z 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych, po rozpoznaniu wniosku z 20 listopada 2018 r., odmówił K. K. (1) (K.) prawa do emerytury pomostowej. W uzasadnieniu organ rentowy wskazał, że K. K. (1) nie udowodnił okresu pracy w szczególnych warunkach wynoszącego co najmniej 15 lat i nie rozwiązał stosunku pracy. Do stażu pracy wykonywanej w szczególnych warunkach organ rentowy uznał okresy zatrudnienia od 10 sierpnia 1979 roku do 25 października 1979 roku, od 3 maja 1982 roku do 13 lipca 1984 roku, od 20 września 2011 roku do 31 lipca 2016 roku i od 22 sierpnia 2016 roku do 31 grudnia 2017 roku z wyłączeniem okresów zwolnień lekarskich, w łącznym wymiarze 8 lat, 5 miesięcy i 26 dni. Do stażu pracy wykonywanej w szczególnych warunkach nie został zaliczony okres zatrudnienia od 15 kwietnia 1985 roku do 31 października 1995 roku, ponieważ pracodawca w świadectwie pracy nie wymienił charakteru pracy ściśle według wykazu stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 roku oraz nie podał punktu zarządzenia resortowego, w którym zajmowane przez wnioskodawcę stanowisko pracy zostało wymienione. Organ rentowy stwierdził nadto, że od 1 stycznia 2008 roku do nadal K. K. (1) nie został zgłoszony przez pracodawcę w ZUS jako pracownik zatrudniony w szczególnych warunkach na druku ZUS ZSWA. Na podstawie dowodów dołączonych do wniosku organ rentowy uznał, że ubezpieczony legitymuje się stażem pracy wynoszącym 36 lat, 5 miesięcy i 12 dni okresów składkowych i nieskładkowych.

K. K. (1) , reprezentowany przez fachowego pełnomocnika, zaskarżył przedmiotową decyzję w całości i wniósł o jej zmianę poprzez przyznanie mu prawa do emerytury pomostowej oraz o zasądzenie od organu rentowego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Odwołujący podniósł, że z treści świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach z 8 sierpnia 2018 roku przedłożonego organowi rentowemu w toku postępowania wyjaśniającego jednoznacznie wynika, że w okresie zatrudnienia w Centralnej Szkole (...) w L. od 15 kwietnia 1985 roku do 31 października 1995 roku, stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał prace mechanika lotniczego obsługi płatowca na samolotach do 5700 kg i silników tłokowych na samolotach do 5700 kg, na stanowisku technika lotniczego, wymienionym w wykazie A, Dziale VIII pkt 12 stanowiącym załącznik do zarządzenia nr 64 Ministra Komunikacji z 29 czerwca 1983 roku w sprawie prac w szczególnych warunkach w zakładach pracy resortu komunikacji, których wykonywanie uprawnia do niższego wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytury lub renty inwalidzkiej.

Sąd Okręgowy – Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu wyrokiem z dnia 25 czerwca 2020 roku (sygn. akt: VII U 707/19):

1. zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał odwołującemu prawo do emerytury pomostowej począwszy od 19 lutego 2020 roku,

2. zasądził od pozwanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w O. na rzecz odwołującego 180,00 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Podstawę rozstrzygnięcia Sądu I instancji stanowiły następujące ustalenia i rozważania.

Odwołujący K. K. (1) urodził się (...). Po ukończeniu nauki w Zasadniczej Szkole Zawodowej w L. w 1976 roku kontynuował naukę w Technikum Samochodowym w Z.. 30 maja 1979 roku odwołujący uzyskał tytuł technika mechanika o specjalności naprawa i eksploatacja pojazdów samochodowych.

W dniu 15 kwietnia 1985 roku, na mocy porozumienia między zakładami pracy, K. K. (1) został przyjęty do pracy w Centrum (...) w L. (obecnie Centralna Szkoła (...) w L.), na stanowisko mechanik lotniczy w Dziale Technicznym, w pełnym wymiarze czasu pracy, początkowo na trzymiesięczny okres próbny, a po jego upływie na czas nieokreślony. Do zakresu zadań i obowiązków technika, mechanika lotniczego należało między innymi samodzielne wykonywanie pracy na sprzęcie lotniczym i pomocniczym, prawidłowe wykonanie wszystkich przeglądów i prac okresowych zgodnie z obowiązującymi instrukcjami, nie dopuszczanie do eksploatacji pojazdów niesprawnych, prowadzenie książki przeglądów obsługi technicznej, kontrola znajomości z zakresu eksploatacji sprzętu pomocniczego osób eksploatujących sprzęt, kontrola lin holowniczych stosowanych przy ciągnikach i samochodach i decydowanie o ich sprawności technicznej.

Przez okres nieprzekraczający roku od początku zatrudnienia odwołujący wykonywał faktycznie pracę jako mechanik samochodowy i kierowca. Następnie, już do końca zatrudnienia, wykonywał pracę jako mechanik lotniczy.

W pierwszym etapie pracy odwołującego było zatrudnionych pięciu mechaników i każdy z nich obsługiwał po pięć samolotów na stanie. W późniejszym okresie na wyposażeniu Centralnej Szkoły(...) w L. było dwadzieścia samolotów, a pod koniec zatrudnienia odwołującego było piętnaście samolotów obsługiwanych przez trzech lub czterech mechaników. Zdarzało się, że z uwagi na dużą ilość pracy mechanicy przebywający już na emeryturze pracowali społecznie przy obsłudze samolotów.

W Centrum (...) w L. trzy lub cztery razy w roku organizowano zawody, które trwały dwa tygodnie, podczas mistrzostw świata lub mistrzostw Europy. W tym czasie odbywały się loty pokazowe, loty komercyjne oraz loty szkolące pilotów samolotów. W czasie kiedy nie organizowano mistrzostw do lotu dopuszczano około połowę samolotów. Samoloty latały przez cały rok: odbywały się loty komercyjne, loty szkoleniowe, samoloty holowały szybowce.

K. K. (1) pracował przy samolotach W., J.,G. i Z.. Samoloty te miały kilkadziesiąt lat. Piloci zatrudnieni w Dziale Wyszkolenia zgłaszali zapotrzebowanie na konkretne samoloty w danym dniu, które trzeba było przygotować do lotu. Na zajmowanym stanowisku mechanika lotniczego w Dziale Mechaników odwołujący zajmował się bieżącą obsługą i naprawą samolotów do 5700 kg na płycie lotniska. Jeśli warunki atmosferyczne nie pozwalały na wykonywanie lotów samolotowych i szybowcowych odwołujący pracował w hangarze tj. w zadaszonym pomieszczeniu znajdującym się na płycie lotniska. W okresie od wczesnej wiosny do późnej jesieni samoloty były zakotwiczone na stojance, tj. w miejscu przeznaczonym do parkowania samolotów na płycie lotniska. Podczas silnych opadów deszczu żaden z samolotów nie był zaciągany do hangaru tylko oczekiwał na zmianę pogody. Hangar stanowił zabudowaną część płyty lotniska. Ściany i dach hangaru były zbudowane z falistej blachy osłaniającej samoloty w okresie zimowym przed złymi warunkami atmosferycznymi. Podczas zimy, w okresie trwającym maksymalnie trzy miesiące, samoloty przechowywano w hangarze. Zdarzało się, że zimą samoloty latały w celach komercyjnych oraz szkoleniowych i wówczas trzeba je było wypchnąć z hangaru i przygotować do lotu na płycie lotniska w bezpośrednim sąsiedztwie hangaru. Podczas silnych opadów śniegu i mrozu samoloty nie były dopuszczone do lotu.

Na polecenie kierownika technicznego Działu Mechaników odwołujący dokonywał zgodnie z przyjętym na dany dzień harmonogramem prac szczegółowego przeglądu przydzielonych mu samolotów przed planowanym lotem zgodnie z obowiązującymi instrukcjami i przygotowywał sprzęt do lotu. Odwołujący sprawdzał dokładnie czy wszystkie elementy ruchome w samolocie takie jak ster wysokości, ster kierunku, lotki, sloty, klapy są sprawne, sprawdzał także pokrycie samolotu, stan zawieszenia w podwoziach płatowców, stan amortyzatorów i hamulce, dokonywał przeglądu wszystkich składników kontrolno – pomiarowych, wskazań przyrządów aerodynamicznych, które służą do prawidłowej kontroli lotów przez pilota, sprawdzałlinki napędu ruchomych części samolotu służących do pilotowania oraz jakość silnika pod kątem czy nie ma wycieku oleju, istnienia ubytków sprężonego powietrza, czy wszystkie mechanizmy sterowania silnika są sprawne bez zacięć i czy nie wykazują wad konstrukcyjnych oraz pęknięć. Odwołujący sprawdzał cały układ paliwowy poczynając od zbiorników paliwowych, które znajdują się w skrzydle do silnika. Codziennie kontrolował filtr paliwa na wypadek zanieczyszczeń oraz musiał sprawdzić śmigło czy nie ma pęknięć lub uszkodzeń. Przegląd przedlotowy trwał około 30 minut, jeśli wymagał przeprowadzenia próby silnika na płycie lotniska przedłużał się o kolejne 10 minut. Przeglądy okresowe trwały cały dzień lub dłużej ponieważ były bardziej szczegółowe. Samolot, który nie latał przez kilkanaście dni wymagał konserwacji silnika. W przypadku poważnej awarii silnik był odsyłany do zakładów naprawczych do remontu.

W książce wydawania sprzętu lotniczego odwołujący odnotowywał wszystkie czynności jakie wykonał w danym dniu i przekazywał samolot pilotowi, który zatwierdzał odbiór techniczny samolotu podpisem złożonym w przedmiotowej książce.

Po wydaniu samolotów do lotu odwołujący dokonywał przeglądu samolotów, które po wylataniu określonej ilości godzin (50 godzin lub 100 godzin) wymagały obsługi terminowej.

Do zakresu czynności odwołującego należało także bieżące usuwanie usterek mechanicznych w samolotach, wymiana oleju w silnikach, sprawdzenie stanu świec zapłonowych oraz iskrownika w silniku, czyszczenie filtrów w silniku oraz tankowanie samolotów. Stanowisko do tankowania znajdowało się obok hangaru. Dystrybutor stał na płycie lotniska.

Odwołujący nie pracował jako mechanik obsługi szybowców, ponieważ nie posiadał wymaganych uprawnień. Na polecenie kierownika lub prośbę kolegów asystował przy montażu i demontażu szybowców. Czynności te polegały na trzymaniu skrzydła albo kadłuba szybowca. Czynności te trwały kilka do kilkunastu minut.

Naprawą i konserwacją szybowców zajmowali się pracownicy posiadający uprawnienia mechanika do obsługi szybowców.

K. K. (1) pracował od godziny 7.00 rano do godziny 15.00. W okresie wiosenno – letnim odwołujący świadczył pracę w ponadnormatywnym czasie pracy, ponieważ samoloty latały od rana do późnych godzin wieczornych.

W okresie zimowym odwołujący nadal pracował pełnym wymiarze godzin, przy czym w tym czasie korzystał także z urlopu wypoczynkowego oraz dni wolnych za nadgodziny wypracowane w sezonie wiosenno – letnim.

Jak wynika z angażu z 28 października 1993 roku pracodawca oddelegował odwołującego na okres od 1 listopada 1993 roku do 30 kwietnia 1994 roku do pracy na stanowisku palacz c.o. w kotłowni, w wymiarze 12 godzin, w trybie zmianowym. W tym okresie odwołujący otrzymywał dodatek za pracę w szczególnych warunkach oraz dodatek za pracę w porze nocnej.

Odwołujący korzystał z krótkotrwałych zwolnień lekarskich w okresie od 28 lipca 1993 roku do 6 października 1995 roku w łącznym wymiarze 48 dni: od 28 lipca 1993 roku do 4 sierpnia 1993 roku, od 23 sierpnia 1993 roku do 28 sierpnia 1993 roku, od 28 grudnia 1993 roku do 31 grudnia 1993 roku, od 1 stycznia 1994 roku do 7 stycznia 1994 roku, od 25 lipca 1994 roku do 10 sierpnia 1994 roku, od 11 września 1995 roku do 12 września 1995 roku i od 3 października 1995 roku do 6 października 1995 roku.

Od 4 lipca 1987 roku odwołujący posiadał uprawnienie 1-W do wykonywania ciągnięć szybowców wszystkich typów przy użyciu wyciągarki oraz uprawnienie 2–S do obsługi ściągarki w części startów szybowców ze sprzężonymi linkami. W okresie od 30 czerwca 1987 roku do 21 czerwca 1989 roku odwołujący posiadał licencję (...) z zastrzeżeniem zachowania warunków wpisanych w XIII i XIV do stwierdzenia, że płatowce na samolotach do 5700 kg - sprzęt lotniczy określony w XII - jest zdatny do lotu (pracy) po drobnych bieżących naprawach, po zainstalowaniu uprzednio dopuszczonego do pracy silnika (silników), akcesoriów, części wyposażenia, po kontroli, zabiegach konserwacyjnych i innych czynnościach bieżącej obsługi i do wydawania świadectwa bieżącej obsługi. Od 13 czerwca 1989 roku do 12 czerwca 1991 roku odwołujący posiadał licencję (...) do obsługi silników tłokowych na samolotach do 5700 kg. Od 17 października 1988 roku do 11 maja 1990 roku, od 5 czerwca 1990 roku do 24 kwietnia 1992 roku i od 19 czerwca 1991 roku do 18 czerwca 1993 roku odwołujący posiadał licencję (...) do wykonywania czynności mechanika pokładowego na pokładzie samolotu AN-2 zgodnie z warunkami podanymi w XII, XIII i XIV. Od 23 lipca 1990 roku do 24 kwietnia 1992 roku odwołujący posiadał licencję (...) do pilotowania samolotów zgodnie z warunkami podanymi w XII, XIII i XIV.

W angażach z 6 sierpnia 1985 roku i z 14 września 1992 roku jest wymienione stanowisko mechanik lotniczy, z kolei w angażach z 17 lipca 1986 roku, 30 września 1986 roku, 1 czerwca 1987 roku, 27 lipca 1987 roku, 29 i 30 września 1987 roku, 14 października 1987 roku, 1 czerwca 1988 roku, 25 października 1988 roku, 25 listopada 1988 roku, 20 grudnia 1988 roku, 5 maja 1989 roku, 21 września 1989 roku, 1 października 1989 roku, 5 października 1989 roku, 25 października 1989 roku, 30 listopada 1989 roku, 7 października 1991 roku, 24 października 1991 roku, 29 września 1992 roku, 2 października 1992 roku, 18 czerwca 1993 roku, 5 października 1993 roku, 14 lutego 1994 roku, 24 maja 1994 roku, 3 października 1994 roku, 17 października 1994 roku i 29 września 1995 roku widnieje stanowisko technik lotniczy.

Stosunek pracy uległ rozwiązaniu 31 października 1995 r. z zachowaniem trzymiesięcznego wypowiedzenia. Pracodawca wystawił odwołującemu w dniu 31 października 1995 r. świadectwo pracy, w którym podał, że odwołujący był zatrudniony od 15 kwietnia 1985 r. do 31 października 1995 r., w pełnym wymiarze czasu pracy, na stanowisku technika lotniczego.

Razem z odwołującym w Centrum (...) w L. pracowali m.in.:

• G. J. od listopada 1987 roku do września 1995 roku, z wyłączeniem dwóch miesięcy w 1995 roku, na stanowisku samodzielny referent ds. zaopatrzenia,

• E. S. od listopada 1985 roku do 31 grudnia 1989 roku na stanowisku mechanik lotniczy.

Inni współpracownicy odwołującego: F., K., C. i S. F. mieli ustalone prawo do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym.

W dniu(...) K. K. (1) ukończył 60 lat (okoliczność bezsporna).

W dniu 20 listopada 2018 roku odwołujący złożył wniosek o emeryturę pomostową. Do wniosku dołączył między innymi świadectwo wykonywania prac w szczególnych warunkach z 8 sierpnia 2018 roku, w którym podano, że w okresie zatrudnienia w Centralnej Szkole (...) w L. od 15 kwietnia 1985 roku do 31 października 1995 roku, stale i w pełnym wymiarze czasu pracy odwołujący wykonywał prace mechanika lotniczego obsługi płatowca na samolotach do 5700 kg i silników tłokowych na samolotach do 5700 kg, na stanowisku technika lotniczego, wymienionym w wykazie A, Dział VIII pkt 12 stanowiącym załącznik do zarządzenia nr 64 Ministra Komunikacji z 29 czerwca 1983 roku w sprawie prac w szczególnych warunkach w zakładach pracy resortu komunikacji, których wykonywanie uprawnia do niższego wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytury lub renty inwalidzkiej (Dz.Urz. MK nr 10, poz.77).

Na podstawie dowodów uzyskanych w wyniku przeprowadzonego postępowania organ rentowy przyjął za udowodnione okresy nieskładkowe w wymiarze 36 lat, 10 miesięcy i 28 dni okresy składkowe oraz 11 miesięcy i 17 dni okresy nieskładkowe, tj. łączny staż sumaryczny w wymiarze 37 lat, 10 miesięcy i 15 dni. Jednocześnie organ rentowy ustalił, że odwołujący nie udowodnił okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych, wynoszącego co najmniej 15 lat oraz nie udowodnił rozwiązania stosunku pracy z pracodawcą. Organ rentowy stwierdził także, że do pracy wykonywanej w szczególnych warunkach w myśl art. 4 ustawy pomostowej nie został zaliczony okres zatrudnienia od 15 kwietnia 1985 roku do 31 października 1995 roku, ponieważ pracodawca w świadectwie pracy nie wymienił charakteru pracy ściśle według wykazu, działu i pozycji rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 roku oraz nie podał punktu zarządzenia resortowego, tj. zarządzenia nr 64 Ministra Komunikacji z 29 czerwca 1983 roku w sprawie prac w szczególnych warunkach w zakładach pracy resortu komunikacji, których wykonywanie uprawnia do niższego wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytury lub renty inwalidzkiej, w którym zajmowane przez wnioskodawcę stanowisko pracy zostało wymienione. Do stażu pracy wykonywanej w szczególnych warunkach organ rentowy uznał okresy zatrudnienia od 10 sierpnia 1979 roku do 25 października 1979 roku, od 3 maja 1982 roku do 13 lipca 1984 roku, od 20 września 2011 roku do 31 lipca 2016 roku i od 22 sierpnia 2016 roku do 31 grudnia 2017 roku (z wyłączeniem okresów zwolnień lekarskich) i od 1 stycznia 2018 roku do 4 marca 2019 roku, w łącznym wymiarze 9 lat, 7 miesięcy i 14 dni.

W dniu 13 lutego 2019 roku organ rentowy wydał zaskarżoną w niniejszym postepowaniu decyzję odmowną, zmienioną następnie decyzją z 25 lipca 2019 roku.

W dniu 18 lutego 2020 roku K. K. (1) rozwiązał stosunek pracy z M. Spółdzielnia w L., za porozumieniem stron.

Od 19 lutego 2020 roku odwołujący jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku.

Na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego Sąd Okręgowy uznał, iż odwołanie było zasadne.

Sąd Okręgowy podkreślał, iż K. K. (1) ubiegał się o przyznanie prawa do emerytury pomostowej, powołując się na wykonywanie pracy w warunkach szczególnych. Wniosek odwołującego należało rozpatrywać poprzez pryzmat przepisów ustawy z 19 grudnia 2008 roku o emeryturach pomostowych.

Emerytury pomostowe zapowiedziane w art. 24 ust. 2 ustawy z 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2017 r. poz. 1383), zostały wprowadzone do systemu ubezpieczeń społecznych przez ustawę z 19 grudnia 2008 roku o emeryturach pomostowych, która weszła w życie w dniu 1 stycznia 2009 roku (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1924).

Zgodnie z powołanym wyżej art. 24 ust. 2 ustawy emerytalnej, dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 roku, zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze, z wyjątkiem ubezpieczonych mających prawo do emerytury na warunkach określonych w art. 32 (szczególne warunki lub charakter zatrudnienia), art. 33 (działalność twórcza lub artystyczna), art. 39 (emerytura górnicza), art. 40 i 50 (emerytura kolejowa), art. 46 (przesłanki udzielenia emerytury), art. 50a (uprawnienia do emerytury górniczej), i art. 50e (nieprzerwany okres pracy górniczej), art. 184 (prawo do emerytury urodzonych po 31 grudnia 1948 r.) oraz w art. 88 (okresy zatrudnienia uprawniające do przejścia na emeryturę ustawy, o której mowa w art. 150), zostaną ustanowione emerytury pomostowe.

Jak podkreślał Sąd Okręgowy wskazany cel ustawy o emeryturach pomostowych realizują przepisy określające warunki nabycia prawa do przewidzianego w niej świadczenia, w tym art. 4 i art. 49.

Z powołanego przepisu art. 4 wynika, że przy nabywaniu prawa do emerytury pomostowej na podstawie ww. przepisu uwzględnieniu podlegają przypadające przed dniem 1 stycznia 1999 roku okresy pracy w szczególnych warunkach w rozumieniu art. 32 i art. 33 ustawy z 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jednakże dotyczy to wyłącznie sytuacji spełnienia przez ubezpieczonego wszystkich pozostałych przesłanek określonych w art. 4, które muszą wystąpić łącznie.

W toku postępowania organ rentowy nie kwestionował prac wykonywanych przez odwołującego w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, po dniu 31 grudnia 2008 roku. Spornym było natomiast czy odwołujący pracował w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze przez okres wynoszący co najmniej 15 lat, w tym przed dniem 1 stycznia 1999 roku wykonywał prace w szczególnych warunkach lub prace w szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy lub art. 32 i art. 33 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

W załączniku nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych, pod poz. 3, jako prace o szczególnym charakterze, wskazano prace mechaników lotniczych związane z bezpośrednią obsługą potwierdzającą bezpieczeństwo statków powietrznych na płycie lotniska.

Następnie Sąd Okręgowy przytoczył treść art. 3 ust. 4, 5 , 7 powołanej ustawy oraz art. 32 ust. 2 i ust. 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a nadto § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. z 1983 r., nr 8, poz. 43 ze zm.).

Prace w szczególnych warunkach, których wykonywanie uprawnia do niższego wieku emerytalnego, wymienione są w wykazie A stanowiącym załącznik nr 1 do ww. rozporządzenia.

W przywołanym wyżej wykazie A, Dziale VIII zatytułowanym „W transporcie i łączności” pod poz. 12 są wymienione prace związane z bezpośrednią obsługą samolotów na płycie lotniska.

Wskazane w art. 4 ustawy o emeryturach pomostowych warunki nabycia prawa do emerytury pomostowej muszą być spełnione łącznie. Zgodnie bowiem z art. 15 ust. 1 tej ustawy, prawo do emerytury pomostowej powstaje z dniem spełnienia warunków wymaganych do nabycia tego prawa.

Jak podkreślał Sąd Okręgowy bezsporne w rozpoznawanej sprawie było, że odwołujący K. K. (1):

- urodził się po dniu (...);

- osiągnął wiek wynoszący co najmniej 60 lat dla mężczyzn;

- ma okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 25 lat dla mężczyzn;

- legitymuje się stażem pracy w szczególnych warunkach wynoszącym 9 lat, 7 miesięcy i 14 dni;

- po dniu 31 grudnia 2008 roku wykonywał pracę w szczególnych warunkach lub o

szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3;

- w dacie wyrokowania nie pozostawał w zatrudnieniu.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie podzielił ugruntowane stanowisko orzecznictwa, wyrażone m.in. w wyroku Sądu Najwyższego z 12 kwietnia 2012 roku, sygn. II UK 235/11, że nie ma przeszkód, aby sąd ubezpieczeń społecznych przyznał prawo do emerytury z art. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), w razie spełnienia warunku rozwiązania stosunku pracy w trakcie postępowania sądowego, po stwierdzeniu spełnienia pozostałych przesłanek tego prawa. Jeżeli powyższe wymaganie zostanie spełnione po wydaniu decyzji - w trakcie postępowania odwoławczego przed sądem - nie ma przeszkód, aby sąd, stwierdziwszy spełnienie pozostałych przesłanek tego prawa, przyznał świadczenie (vide wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 marca 1998 r., II UKN 555/97, OSNP 1999 nr 5, poz. 181). Skoro zatem w przedmiotowej sprawie odwołujący rozwiązał stosunek pracy w trakcie postępowania, to została przez niego spełniona przesłanka z art. 4 pkt 7 ustawy o emeryturach pomostowych.

W zakresie objętym sporem dotyczącym prac w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze odwołujący wywodził, że w spornym okresie, tj. od 15 kwietnia 1985 roku do 31 października 1995 roku stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał prace mechanika lotniczego obsługi płatowca na samolotach do 5700 kg i silników tłokowych na samolotach do 5700 kg na stanowisku technika lotniczego, które odpowiada stanowisku mechanika (radiomechanika) lotniczego urządzeń naziemnych wymienionemu w wykazie A, Dział VIII pkt 12 stanowiącego załącznik do zarządzenia nr 64 Ministra Komunikacji z 29 czerwca 1983 roku w sprawie prac w szczególnych warunkach w zakładach pracy resortu komunikacji, których wykonywanie uprawnia do niższego wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytury lub renty inwalidzkiej. Odwołujący twierdził także, że nie wykonywał pracy mechanika obsługi szybowców.

Organ rentowy początkowo podnosił, że opisany przez odwołującego rodzaj pracy, tj. mechanika lotniczego obsługi płatowca na samolotach do 5700 kg i silników tłokowych na samolotach do 5700 kg w spornym okresie, nie jest wymieniony w wykazie A, Dziale VIII załącznika do Rozporządzenia Rady Ministrów z 8 lutego 1983 roku, w którym jest mowa o pracach wykonywanych na statkach żeglugi powietrznej oraz pracach związanych z bezpośrednią obsługą samolotów na płycie lotniska oraz w zarządzeniu nr 64 Ministra Komunikacji z 29 czerwca 1983 roku. Następnie twierdził, że odwołujący pracował przy szybowcach, co nie jest równoznaczne z pracą przy obsłudze samolotów, o której mowa w powołanym rozporządzeniu. Na rozprawie 20 lutego 2020 roku pełnomocnik organ rentowego podnosiła z kolei kwestię faktycznego wykonywania pracy przez odwołującego i okoliczności z tym związanych w okresie zimowym. Wątpliwości organu rentowego budził także fakt, że odwołujący pracował w hangarze.

Ratio legis ustawy o emeryturach pomostowych było wprowadzenie rozwiązań godzących z jednej strony konieczność ochrony interesów pracowników, z drugiej - bezpieczeństwo finansów publicznych państwa, w szczególności stabilności systemu świadczeń emerytalno-rentowych, zagrożonej niekorzystnymi zjawiskami demograficznymi. Regulacje dotyczące pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze istniały jednak już wcześniej. Ich ratio legis był fakt konieczności zapewnienia szczególnych warunków nabywania uprawnień emerytalno-rentowych pracownikom, których charakter pracy wiąże się ze szczególnymi obciążeniami negatywnymi czynnikami, uniemożliwiającymi pozostawianie aktywnymi zawodowo w tak długim okresie czasu, jak pozostałe grupy, względnie których praca wiąże się ze szczególnymi obowiązkami, wymagającymi większej sprawności psychofizycznej, podlegającej naturalnemu osłabieniu z wiekiem, co również powoduje konieczność skrócenia okresu aktywności zawodowej.

Tak jak we wcześniejszych regulacjach prawnych ustawodawca w celu określenia grup pracowników podlegających szczególnym regulacjom w tym zakresie, posłużył się złożoną techniką prawodawczą: z jednej strony w art. 3 ustawy zawarto definicje ustawowe prac w szczególnych warunkach i prac o szczególnym charakterze, z drugiej strony do ustawy zostały dołączone dwa załączniki zawierające wykazy omawianych prac.

Zgodnie z definicją zawartą w art. 3 ust. 1 ustawy pomostowej, prace w szczególnych warunkach to prace związane z czynnikami ryzyka, mogące z wiekiem z dużym prawdopodobieństwem spowodować trwałe uszkodzenie zdrowia, wykonywane w szczególnych warunkach środowiska pracy, determinowanych siłami natury lub procesami technologicznymi, stawiające przed pracownikami - mimo zastosowania środków profilaktyki technicznej, organizacyjnej i medycznej - wymagania przekraczające poziom ich możliwości, ograniczony w wyniku procesu starzenia się jeszcze przed osiągnięciem wieku emerytalnego, w stopniu utrudniającym ich pracę na dotychczasowym stanowisku. Wykaz prac w szczególnych warunkach określa załącznik nr 1 do ustawy.

Z kolei pod pojęciem prac o szczególnym charakterze ustawodawca rozumie, zgodnie z art. 3 ust. 3, prace wymagające szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się. Wykaz prac o szczególnym charakterze określa załącznik nr 2 do ustawy.

Porównanie definicji ustawowych, jak również katalogów prac zaliczanych do poszczególnych kategorii, pozwala na stwierdzenie, że o ile w pierwszym przypadku możliwość przejścia na wcześniejszą emeryturę uzasadniona jest bardziej względami interesu indywidualnego pracownika, który wykonuje pracę w warunkach szczególnie negatywnie wpływających na stan jego zdrowia, o tyle w przypadku prac o szczególnym charakterze definicja kładzie nacisk na szczególną odpowiedzialność pracownika, związaną z wykonywanymi czynnościami. W tym zatem przypadku dominującą rolę odgrywa raczej czynnik interesu publicznego - ochrony innych osób przed niebezpieczeństwem związanym z faktem, że pracownik, który wykonuje te szczególnie odpowiedzialne czynności może nie mieć już należytej sprawności psychofizycznej, ze względu na jej naturalne obniżenie podyktowane wiekiem. W związku z tym istotne jest to, aby taki pracownik nie podejmował czynności wymagających wyższej sprawności psychofizycznej. W interesie publicznym leży więc odsunięcie takiego pracownika od wykonywania czynności obarczonych szczególnym ryzykiem, a w interesie pracownika umożliwienie mu nabycia "przejściowych" świadczeń, przed uzyskaniem pełnych praw emerytalnych.

Z powyższych względów uzasadnione jest, aby za pracownika wykonującego pracę o szczególnym charakterze uznać już takiego pracownika, którego znaczna część czynności wykonywanych w ramach zakresu obowiązków wiąże się ze szczególnym charakterem. Wykonywanie nawet tylko w ramach części obowiązków takich czynności niesie bowiem ze sobą niebezpieczeństwa związane z obniżoną sprawnością psychofizyczną.

Mając na uwadze ustalony stan faktyczny oraz zebrany materiał dowodowy w przedmiotowej sprawie sąd uznał, że odwołujący K. K. (1) w czasie zatrudnienia w Centrum (...)w L. (po zmianie Centralna Szkoła (...) w L.) w okresie od 15 kwietnia 1985 roku do 31 października 1995 roku – w szczegółowo ustalonych powyżej okresach - wykonywał prace mechanika lotniczego obsługi płatowca na samolotach do 5700 kg i silników tłokowych na samolotach do 5700 kg na stanowisku technika lotniczego, które odpowiada stanowisku mechanika lotniczego urządzeń naziemnych wymienionemu w wykazie A, Dziale VIII, pozycja 12 rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jako prace na statkach żeglugi powietrznej oraz prace związane z bezpośrednią obsługą samolotu na płycie lotniska, a także odpowiada określeniu prac wymienionych w załączniku nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych, pod poz. 3, gdzie jako prace o szczególnym charakterze wskazano prace mechaników lotniczych związane z bezpośrednią obsługą potwierdzającą bezpieczeństwo statków powietrznych na płycie lotniska.

W okresie wiosenno – letnio – jesiennym odwołujący świadczył bowiem pracę stale i w pełnym wymiarze czasu pracę w szczególnym charakterze jako mechanik lotniczy obsługujący samoloty na płycie lotniska w L.. Pozostawało to w zgodzie z posiadanymi przez odwołującego kwalifikacjami oraz ze zdobytym przez niego doświadczeniem zawodowym. Na zajmowanym stanowisku odwołujący zajmował się bieżącą obsługą i naprawą samolotów na płycie lotniska. Odwołujący dokonywał szczegółowego przeglądu przydzielonych mu samolotów przed planowanym lotem zgodnie z obowiązującymi instrukcjami i przygotowywał sprzęt do lotu. Świadkowie zgodnie zeznali, że odwołujący stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał pracę mechanika lotniczego obsługi płatowca na samolotach do 5700 kg i silników tłokowych do 5700 kg, związaną z czynnościami naprawczymi, remontowymi, organizacyjnymi samolotów. Jak już wyżej wskazano okoliczności powołane przy ocenie zeznań świadków pozwalają w ocenie sądu na przyjęcie, iż świadkowie posiadają niezbędne wiadomości dotyczące okoliczności zatrudnienia odwołującego co do zakresu jego obowiązków oraz warunków w jakich były wykonywane w okresie objętym sporem, z jakim pokrywają się ich okresy zatrudnienia. Ich zeznania są logiczne oraz wzajemnie się uzupełniają, wobec czego sąd uznał je za wiarygodne. Należy wskazać, że organ rentowy nie podniósł okoliczności, które mogłyby godzić w wiarygodność ich zeznań. Ocena ta dotyczy również zeznań samego odwołującego, skoro były one zgodne z wiarygodnymi zeznaniami świadków. Odwołujący zaś dodatkowo szczegółowo opisał zakres swoich obowiązków, co z kolei znalazło potwierdzenie w dokumentacji pracowniczej odwołującego.

Przypomnieć też tylko w tym miejscu należy, iż okoliczności faktyczne ustalone w oparciu o przeprowadzony dowód ze świadectwa pracy w warunkach szczególnych mogą zostać zweryfikowane przez sąd poprzez dopuszczenie innych dowodów w sprawie, w szczególności dowodu z zeznań świadków. Na podobnym stanowisku stoi judykatura. W orzecznictwie wskazuje się, że w świetle przepisów z zakresu ubezpieczeń społecznych podstawowym dokumentem poświadczającym staż pracy w warunkach szczególnych jest świadectwo wykonywania pracy w takich warunkach wystawione przez uprawnionego pracodawcę lub jego następcę prawnego. Niemniej jednak w postępowaniu sądowym ubezpieczony może za pomocą wszelkich środków dowodowych, w tym także zeznań świadków, wykazywać, że w spornym okresie świadczył pracę w warunkach szczególnych (vide wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 11 marca 2015 r., sygn. akt III AUa 961/14; także wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 14 kwietnia 2015 r., sygn. akt III AUa 1931/14). Sąd wskazuje również, że zgodnie z treścią wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 26 marca 2015 r., III AUa 699/14, o uznaniu danego zatrudnienia za pracę w szczególnych warunkach nie decyduje ani treść dokumentów wystawionych przez pracodawcę, ani też nazwa stanowiska pracy, lecz charakter faktycznie wykonywanych czynności.

Należy też w tym miejscu wskazać, iż nie jest trafnym stanowisko, że przepisy cytowanej wyżej ustawy za prace o szczególnym charakterze pozwalają uznać tylko prace tych mechaników lotniczych, którzy w pełnym wymiarze czasu pracy wykonują jedynie prace związane z bezpośrednią obsługą potwierdzającą bezpieczeństwo statków powietrznych na płycie lotniska. Użyte w art. 3 ust. 5 ustawy pojęcie "pełnego wymiaru czasu pracy" nie jest przez ustawodawcę definiowane ani wyjaśniane. Interpretując ten przepis należy zastosować wykładnię systemową i odwołać się do przepisów z zakresu prawa pracy. W związku z tym uznać należy, że "pełny wymiar czasu pracy" w rozumieniu ustawy odnosi się do czasu pracy określonego w umowie o pracę pracownika zatrudnionego na stanowisku mechanika lotniczego, nie zaś do czynności związanych z bezpośrednią obsługą potwierdzającą bezpieczeństwo statków powietrznych na płycie lotniska, stanowiących tylko część obowiązków mechanika lotniczego.

Z ustaleń sądu wynika, że co najmniej przeważająca część obowiązków mechanika lotniczego zatrudnionego w pełnym wymiarze czasu pracy związana jest z bezpośrednią obsługą potwierdzającą bezpieczeństwo statków powietrznych na płycie lotniska, a zatem mieści się w katalogu prac o szczególnym charakterze. Pracownik ten ma uprawnienia do poświadczania obsługi statków powietrznych. Wykonuje prace związane z naziemnym przygotowaniem statków powietrznych do lotu i prace te wykonuje na płycie lotniska, w tym w hangarze. Prace mechaników na lotnisku, w tym związane z bezpośrednią obsługą potwierdzającą bezpieczeństwo samolotów należą do ich podstawowych obowiązków. Praca na płycie lotniska odbywa się w ramach codziennych zadań i często jest związana z poświadczaniem przygotowania samolotów do eksploatacji. Względy interesu publicznego - bezpieczeństwa w ruchu lotniczym - wymagają, aby czynności związane z bezpośrednim przygotowaniem maszyn do lotu wykonywały osoby o wysokiej sprawności psychofizycznej, która ulega naturalnemu obniżeniu wraz z wiekiem. Nie ma zatem znaczenia, czy w zakresie obowiązków pracownika mieszczą się jeszcze czynności nie związane z bezpośrednią obsługą statków na płycie lotniska. Zasadnie zatem pracodawca zakwalifikował prace wykonywane przez odwołującego jako prace o szczególnym charakterze.

W niniejszej sprawie na ostatnim etapie postępowania spór koncentrował się wokół kwestii faktycznego wykonywania pracy przez odwołującego jako mechanika lotniczego w okresie zimowym i w hangarze. Z ustaleń sądu wynika, że hangar stanowił zadaszoną część płyty lotniska w Centrum (...)w L., gdzie przechowywano samoloty przez część okresu zimowego, gdy były złe warunki atmosferyczne. W ocenie sądu cytowane wyżej przepisy nie dają żadnych podstaw do wyłączenia z okresu pracy w szczególnym charakterze tych okresów, w których prace przy obsłudze samolotów wykonywane były przez odwołującego w hangarze. Nadal były to bowiem prace tego samego rodzaju co w pozostałym okresie roku i także na płycie lotniska, tyle że w zadaszonej jego części.

Nawet jeśli jednak by przyjąć, iż z okresu pracy odwołującego w Centrum (...)w L. należałoby wyłączyć okres zimowy w maksymalnym zakresie tj. trzech miesięcy w każdym roku, kiedy to przez znaczną część tego czasu odwołujący wykonywał prace związane z obsługą samolotów w hangarze, to - przy wyłączeniu także okresu faktycznego wykonywania pracy jako mechanik kierowca (w pierwszym roku pracy), okresu pracy jako palacz c.o. w sezonie grzewczym 1993-1994 i okresów wyżej wskazanych zwolnień lekarskich w latach 1993-1995 - i tak okres pracy odwołującego, w którym wszystkie wyżej wskazane przesłanki do uznania go za okres pracy w szczególnym charakterze znacznie przekracza okres brakujących według ustaleń organu rentowego 5 lat, 4 m-cy i 17 dni. Zsumowanie bowiem tylko tych miesięcy pracy przypadających w okresie od 15 kwietnia 1985 roku do 31 października 1995 roku, kiedy odwołujący stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał opisane wyżej parce w szczególnym charakterze, w najbardziej rygorystycznym wariancie tj. z wyłączeniem w każdym roku 3 miesięcy okresu zimowego i pozostałych ww. okresów pracy jako kierowca, palacz c.o. i okresów zwolnień lekarskich i tak daje okres znacznie przekraczający łącznie z okresem 9 lat , 7 miesięcy i 14 dni uznanym przez organ rentowy wymagany 15-letni okres pracy w warunkach szczególnych lub szczególnym charakterze.

Tym samym, w ocenie Sądu Okręgowego, odwołujący na dzień 19 lutego 2020 roku spełnił wszystkie kumulatywnie zakreślone warunki wynikające z art. 4 ustawy o emeryturach pomostowych do przyznania mu prawa do emerytury pomostowej, a w myśl art. 15 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych, prawo do emerytury pomostowej powstaje z dniem spełnienia warunków wymaganych do nabycia tego prawa.

Mając na uwadze powyższe rozważania sąd zmienił zaskarżoną decyzję na podstawie powołanych przepisów prawa materialnego oraz art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c. i przyznał odwołującemu prawo do emerytury pomostowej od 19 lutego 2020 roku, tj. od następnego dnia po rozwiązaniu stosunku pracy - o czym orzekł w punkcie 1. wyroku. W tej dacie spełniły się bowiem wszystkie warunki niezbędne do nabycia tego prawa w rozumieniu art. 4 ustawy o emeryturach pomostowych.

Apelację od tego wyroku w całości złożył pozwany organ rentowy, który zarzucił:

- naruszenie przepisów prawa materialnego art. 4 w związku z art. 3 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 19.12.2008r. o emeryturach pomostowych (Dz.U. z 2017r., poz. 664 ze zm.), art. 32 i art. 33 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z FUS ( Dz. U. z 2018r„ poz. 1270 ze zm.), w związku z § 4 rozporządzenia RM z dnia 7.02.1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze ( Dz. U Nr 8, poz.43 ze zm.)

- naruszenie przepisów o postępowaniu, tj. art.233 § l k.p.c. poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów.

Wskazując na powyższą podstawę apelacji skarżący wniósł o zmianę wyroku i oddalenie odwołania.

W odpowiedzi na apelację odwołujący K. K. (1) reprezentowany przez fachowego pełnomocnika wniósł o jej oddalenie i zasądzenie na jego rzecz od organu rentowego kosztów postepowania apelacyjnego w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja okazała się bezzasadna.

W ocenie Sądu Apelacyjnego, Sąd I instancji przeprowadził prawidłowe postępowanie dowodowe, a zebrany materiał poddał wszechstronnej ocenie z zachowaniem granic swobodnej oceny dowodów przewidzianej przez art. 233 § 1 k.p.c.. Na tej podstawie Sąd Okręgowy poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne i rozważania prawne, które tutejszy Sąd w pełni podziela i przyjmuje za własne bez potrzeby ponownego ich przytaczania.

Spór w analizowanej sprawie sprowadzał się do rozstrzygnięcia czy prawidłowo pozwany organ rentowy odmówił wnioskodawcy K. K. (1) prawa do emerytury pomostowej, stwierdzając, że nie udowodnił okresu pracy w szczególnych warunkach wynoszącego co najmniej 15 lat i nie rozwiązał stosunku pracy.

Na wstępie niniejszych rozważań, należało powołać podstawy prawne orzeczenia.

Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 19.12.2008r. o emeryturach pomostowych (tj. Dz. U. z 2018 r. poz. 1924), prawo do emerytury pomostowej, z uwzględnieniem art. 5-12, przysługuje pracownikowi, który spełnia łącznie następujące warunki:

1) urodził się po dniu (...).;

2) ma okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wynoszący co najmniej 15 lat;

3) osiągnął wiek wynoszący co najmniej 55 lat dla kobiet i co najmniej 60 lat dla mężczyzn;

4) ma okres składkowy i nieskładkowy, ustalony na zasadach określonych w art. 5-9 i art. 11 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiet i co najmniej 25 lat dla mężczyzn;

5) przed dniem 1 stycznia 1999 r. wykonywał prace w szczególnych warunkach lub prace w szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy lub art. 32 i art. 33 ustawy o emeryturach i rentach z FUS;

6) po dniu 31 grudnia 2008 r. wykonywał pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3;

7) nastąpiło z nim rozwiązanie stosunku pracy.

Zgodnie z treścią art. 3 ust. 1 tej ustawy prace w szczególnych warunkach to prace związane z czynnikami ryzyka, które z wiekiem mogą z dużym prawdopodobieństwem spowodować trwałe uszkodzenie zdrowia, wykonywane w szczególnych warunkach środowiska pracy, determinowanych siłami natury lub procesami technologicznymi, które mimo zastosowania środków profilaktyki technicznej, organizacyjnej i medycznej stawiają przed pracownikami wymagania przekraczające poziom ich możliwości, ograniczony w wyniku procesu starzenia się jeszcze przed osiągnięciem wieku emerytalnego, w stopniu utrudniającym ich pracę na dotychczasowym stanowisku. Wykaz prac w szczególnych warunkach określa załącznik nr 1 do ustawy. Ustęp 3 art. 3 ustawy stanowi, że prace o szczególnym charakterze to prace wymagające szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się. Wykaz prac o szczególnym charakterze określa załącznik nr 2 do ustawy. Decydujące o zakwalifikowaniu pracy jako pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy z 2008 r. o emeryturach pomostowych są zawarte w załączniku nr 1 i nr 2 do niniejszej ustawy wykazy tego rodzaju prac. Wykaz prac określonych w art. 3 ust. 1 i 3 ustawy z 2008 r. o emeryturach pomostowych jest zamknięty i nie podlega uzupełnieniu.

Zgodnie z art. 3 ust. 4 i 5 ustawy o emeryturach pomostowych za pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach uważa się pracowników wykonujących po dniu wejścia w życie ustawy, w pełnym wymiarze czasu pracy, prace, o których mowa w ust. 1, a za pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze uważa się pracowników wykonujących po dniu wejścia w życie ustawy, w pełnym wymiarze czasu pracy, prace, o których mowa w ust. 3.

W myśl art. 3 ust 7 ustawy o emeryturach pomostowych za pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze uważa się również osoby wykonujące przed dniem wejścia w życie ustawy prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy lub art. 32 i art. 33 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Pozwany zarzucił naruszenie prawa procesowego - art. 233 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego poprzez dowolną a nie swobodną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Wskazać w tym miejscu należy, iż zgodnie z treścią art. 233 § 1 k.p.c. Sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. W wyroku Sądu Najwyższego z 27 września 2002 roku w sprawie IV CKN 1316/00 wskazano, że ocena wiarygodności i mocy dowodów przeprowadzonych w danej sprawie wyraża istotę sądzenia w części dotyczącej ustalenia faktów, tj. rozstrzygania spornych kwestii na podstawie własnego przekonania sędziego powziętego w wyniku bezpośredniego zetknięcia się z dowodami. Powinna odpowiadać regułom logicznego myślenia wyrażającym formalne schematy powiązań między podstawami wnioskowania i wnioskami oraz uwzględniać zasady doświadczenia życiowego będące wyznacznikiem granic dopuszczalnych wniosków i stopnia prawdopodobieństwa ich przydatności w konkretnej sytuacji. Jeżeli z określonego materiału dowodowego sąd wyprowadził wnioski logicznie poprawne i zgodne z zasadami doświadczenia życiowego, to taka ocena dowodów nie narusza zasady swobodnej oceny dowodów przewidzianej w art. 233 k.p.c., choćby dowiedzione zostało, że z tego samego materiału dałoby się wysnuć równie logiczne i zgodne z zasadami doświadczenia życiowego wnioski odmienne. Tylko w przypadku wykazania, że brak jest powiązania, w świetle kryteriów wyżej wzmiankowanych, przyjętych wniosków z zebranym materiałem dowodowym, możliwe jest skuteczne podważenie oceny dowodów dokonanej przez sąd; nie jest tu wystarczająca sama polemika naprowadzająca wnioski odmienne, lecz wymagane jest wskazanie, w czym wyraża się brak logiki lub uchybienie regułom doświadczenia życiowego w przyjęciu wniosków kwestionowanych.

W ocenie Sądu Apelacyjnego, Sąd I instancji przeprowadził w niniejszej sprawie postępowanie dowodowe w sposób staranny, nieuchybiający zasadzie swobodnej oceny dowodów wyrażonej w art. 233 § 1 k.p.c. Zgromadzone dowody Sąd Okręgowy oceniał wszechstronnie, tj. wiarygodność i moc poszczególnych dowodów oceniona została w odniesieniu do całokształtu pozostałych dowodów. Sąd I instancji dokonał ustalenia wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia w sprawie i Sąd Apelacyjny podstawę faktyczną wyroku w pełni aprobuje.

W analizowanym stanie faktycznym prawidłowo na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego uznał Sąd I instancji, iż odwołujący spełnia przesłanki 15 lat pracy w warunkach szczególnych.

Poza sporem w niniejszej sprawie było to, iż odwołujący urodził się po dniu (...) roku, osiągnął wiek wynoszący co najmniej 60 lat dla mężczyzn, ma okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 25 lat dla mężczyzn, legitymuje się stażem pracy w szczególnych warunkach wynoszącym 9 lat, 7 miesięcy i 14 dni, po dniu 31 grudnia 2008 roku wykonywał pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3, w dacie wyrokowania przez Sąd Okręgowy nie pozostawał w zatrudnieniu.

Do stażu pracy wykonywanej w szczególnych warunkach nie został zaliczony okres zatrudnienia od 15 kwietnia 1985 roku do 31 października 1995 roku, ponieważ zdaniem organu rentowego pracodawca w świadectwie pracy nie wymienił charakteru pracy ściśle według wykazu stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 roku oraz nie podał punktu zarządzenia resortowego, w którym zajmowane przez wnioskodawcę stanowisko pracy zostało wymienione.

Sporne pozostawało zatem5 lat, 4 m-cy i 17 dni pracy w warunkach szczególnych.

Zgodnie z ust. 7 do art. 3 ustawy o emeryturach pomostowych za pracowników wykonujących pracę w warunkach szczególnych uważa się również osoby wykonujące przed dniem wejścia jej w życie prace w szczególnych warunkach w rozumieniu art. 32 i art. 33 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Dla celów ustalenia uprawnień za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia. (art. 32 ust.2). Według art. 32 ust. 4. powołanej ustawy wiek emerytalny, o którym mowa w ust. 1, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom wymienionym w ust. 2 i 3 przysługuje prawo do emerytury, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych. Do tych przepisów dotychczasowych należy rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. nr 8, poz. 43 ze zm.).

W postępowaniu sądowym ubezpieczony może za pomocą wszelkich środków dowodowych, w tym także zeznań świadków, wykazywać, że w spornym okresie świadczył pracę w warunkach szczególnych (vide wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 11 marca 2015 r., sygn. akt III AUa 961/14; także wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 14 kwietnia 2015 r., sygn. akt III AUa 1931/14).

Z prawidłowych ustaleń Sądu I instancji wynika, iż w spornym okresie czasu odwołujący K. K. (1) w czasie zatrudnienia w Centrum (...) w L. (po zmianie Centralna Szkoła (...) w L.) w okresie od 15 kwietnia 1985 roku do 31 października 1995 roku – w szczegółowo ustalonych powyżej okresach - wykonywał prace mechanika lotniczego obsługi płatowca na samolotach do 5700 kg i silników tłokowych na samolotach do 5700 kg na stanowisku technika lotniczego, które odpowiada stanowisku mechanika lotniczego urządzeń naziemnych wymienionemu w wykazie A, Dziale VIII, pozycja 12 rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jako prace na statkach żeglugi powietrznej oraz prace związane z bezpośrednią obsługą samolotu na płycie lotniska, a także odpowiada określeniu prac wymienionych w załączniku nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych, pod poz. 3, gdzie jako prace o szczególnym charakterze wskazano prace mechaników lotniczych związane z bezpośrednią obsługą potwierdzającą bezpieczeństwo statków powietrznych na płycie lotniska.

Słusznie bowiem na podstawie dowodu z zeznań świadków i odwołującego, Sąd I instancji ustalił, iż okresie wiosenno – letnio – jesiennym odwołujący świadczył pracę stale i w pełnym wymiarze czasu pracę w szczególnym charakterze jako mechanik lotniczy obsługujący samoloty na płycie lotniska w L.. Odwołujący pracował przy samolotach W., J., G. i Z.. Samoloty te miały kilkadziesiąt lat. Piloci zatrudnieni w Dziale Wyszkolenia zgłaszali zapotrzebowanie na konkretne samoloty w danym dniu, które trzeba było przygotować do lotu. Na zajmowanym stanowisku mechanika lotniczego w Dziale Mechaników odwołujący zajmował się bieżącą obsługą i naprawą samolotów do 5700 kg na płycie lotniska. Jeśli warunki atmosferyczne nie pozwalały na wykonywanie lotów samolotowych i szybowcowych odwołujący pracował w hangarze tj. w zadaszonym pomieszczeniu znajdującym się na płycie lotniska. Pozostawało to w zgodzie z posiadanymi przez odwołującego kwalifikacjami oraz ze zdobytym przez niego doświadczeniem zawodowym. Na zajmowanym stanowisku odwołujący zajmował się bieżącą obsługą i naprawą samolotów na płycie lotniska. Odwołujący dokonywał szczegółowego przeglądu przydzielonych mu samolotów przed planowanym lotem zgodnie z obowiązującymi instrukcjami i przygotowywał sprzęt do lotu. Odwołujący sprawdzał dokładnie czy wszystkie elementy ruchome w samolocie takie jak ster wysokości, ster kierunku, lotki, sloty, klapy są sprawne, sprawdzał także pokrycie samolotu, stan zawieszenia w podwoziach płatowców, stan amortyzatorów i hamulce, dokonywał przeglądu wszystkich składników kontrolno – pomiarowych, wskazań przyrządów aerodynamicznych, które służą do prawidłowej kontroli lotów przez pilota, sprawdzał linki napędu ruchomych części samolotu służących do pilotowania oraz jakość silnika pod kątem czy nie ma wycieku oleju, istnienia ubytków sprężonego powietrza, czy wszystkie mechanizmy sterowania silnika są sprawne bez zacięć i czy nie wykazują wad konstrukcyjnych oraz pęknięć. Odwołujący sprawdzał cały układ paliwowy poczynając od zbiorników paliwowych, które znajdują się w skrzydle do silnika. Codziennie kontrolował filtr paliwa na wypadek zanieczyszczeń oraz musiał sprawdzić śmigło czy nie ma pęknięć lub uszkodzeń. Świadkowie zgodnie zeznali, że odwołujący stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał pracę mechanika lotniczego obsługi płatowca na samolotach do 5700 kg i silników tłokowych do 5700 kg, związaną z czynnościami naprawczymi, remontowymi, organizacyjnymi samolotów. Do zakresu czynności odwołującego należało także bieżące usuwanie usterek mechanicznych w samolotach, wymiana oleju w silnikach, sprawdzenie stanu świec zapłonowych oraz iskrownika w silniku, czyszczenie filtrów w silniku oraz tankowanie samolotów. Stanowisko do tankowania znajdowało się obok hangaru. Dystrybutor stał na płycie lotniska. Odwołujący nie pracował jako mechanik obsługi szybowców, ponieważ nie posiadał wymaganych uprawnień. Odowłujący pracował od godziny 7.00 rano do godziny 15.00. W okresie wiosenno – letnim odwołujący świadczył pracę w ponadnormatywnym czasie pracy, ponieważ samoloty latały od rana do późnych godzin wieczornych.

Świadkowie przesłuchani przed sądem I instancji – współpracownicy odwołującego – posiadali niezbędne wiadomości dotyczące okoliczności zatrudnienia odwołującego co do zakresu jego obowiązków oraz warunków w jakich były wykonywane w okresie objętym sporem, z jakim pokrywają się ich okresy zatrudnienia. Ich zeznania były spójne i konsekwentne.

Z uwagi na treść zarzutów apelacji spór koncentrował się jednak wokół kwestii faktycznego wykonywania pracy przez odwołującego jako mechanika lotniczego w okresie zimowym i w hangarze.

Z ustaleń Sądu I instancji wynika, że hangar stanowił zadaszoną część płyty lotniska w Centrum (...)w L., gdzie przechowywano samoloty przez część okresu zimowego, gdy były złe warunki atmosferyczne.

Podkreślić w tym miejscu należy, że Sąd Okręgowy wskazał wyraźnie w uzasadnieniu wyroku, że nawet jeśli by przyjąć, iż z okresu pracy odwołującego w Centrum (...) w L. należałoby wyłączyć okres zimowy w maksymalnym zakresie tj. trzech miesięcy w każdym roku, kiedy to przez znaczną część tego czasu odwołujący wykonywał prace związane z obsługą samolotów w hangarze, to - przy wyłączeniu także okresu faktycznego wykonywania pracy jako mechanik kierowca (w pierwszym roku pracy), okresu pracy jako palacz c.o. w sezonie grzewczym 1993-1994 i okresów wyżej wskazanych zwolnień lekarskich w latach 1993-1995 - i tak okres pracy odwołującego, w którym wszystkie wyżej wskazane przesłanki do uznania go za okres pracy w szczególnym charakterze znacznie przekracza okres brakujących według ustaleń organu rentowego 5 lat, 4 m-cy i 17 dni. Zsumowanie bowiem tylko tych miesięcy pracy przypadających w okresie od 15 kwietnia 1985 roku do 31 października 1995 roku, kiedy odwołujący stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał opisane wyżej parce w szczególnym charakterze, w najbardziej rygorystycznym wariancie tj. z wyłączeniem w każdym roku 3 miesięcy okresu zimowego i pozostałych ww. okresów pracy jako kierowca, palacz c.o. i okresów zwolnień lekarskich i tak daje okres znacznie przekraczający łącznie z okresem 9 lat, 7 miesięcy i 14 dni uznanym przez organ rentowy wymagany 15-letni okres pracy w warunkach szczególnych lub szczególnym charakterze.

Przypomnieć należy, że odwołujący zeznał przed Sądem I instancji, że zimą samoloty stoją w hangarze a nie na płycie lotniska. Hangar to zabudowana część płyty lotniska. Zimą samoloty także latały, poza wyjątkowymi dniami tj. gdy była śnieżyca czy zamieć. Zimą trzeba było wypchnąć samolot z hangaru na płytę lotniska i tam przygotować go do lotu (zeznania odwołującego k.96v.).

Niezależnie od powyższego, Sąd Apelacyjny samodzielnie dokonał przeliczenia spornego okresu zatrudnienia i ustalił, iż nawet wyłączając cztery miesiące roku tj. miesiące od listopada do lutego każdego roku, to odwołujący K. K. (1) pracował ponad 88 miesięcy tj. ponad 7 lat w charakterze mechanika wykonując czynności związane z bezpośrednią obsługą potwierdzającą bezpieczeństwo statków powietrznych na płycie lotniska, a zatem jest to okres wystarczający aby wykazać 15 letni staż pracy w warunkach szczególnych.

W analizowanej sprawie nie miało znaczenia czy Sąd Okręgowy powołał wykaz A, Dziale VIII, pozycja 12 rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jako prace na statkach żeglugi powietrznej oraz prace związane z bezpośrednią obsługą samolotu na płycie lotniska, czy też prace wymienione w załączniku nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych, pod poz. 3, gdzie jako prace o szczególnym charakterze wskazano prace mechaników lotniczych związane z bezpośrednią obsługą potwierdzającą bezpieczeństwo statków powietrznych na płycie lotniska.

Odwołujący jako, że przez cały sporny okres był mechanikiem na płycie lotniska spełniał warunki niezbędne do uznania pracy z obu tych aktów prawnych. Przy czym zgodnie z cyt. wyżej art. 3 ust 7 ustawy o emeryturach pomostowych za pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze uważa się również osoby wykonujące przed dniem wejścia w życie ustawy prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy lub art. 32 i art. 33 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Wbrew zarzutom apelacji, Sąd Okręgowy dokonał zatem w niniejszej sprawie prawidłowej oceny spełnienia przez wnioskodawcę spornej przesłanki posiadania 15 lat pracy w warunkach szczególnych. Należy zatem przyjąć, że odwołujący K. K. (1) spełnił wszystkie wymagane do uzyskania prawa do emerytury pomostowej przesłanki określone w art. 4 ustawy z 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych.

Z tego względu podniesione przez organ rentowy w apelacji zarzuty naruszenia prawa materialnego i procesowego są niezasadne.

Z tych przyczyn Sąd Apelacyjny w oparciu o art.385 k.p.c. oddalił apelację.

Orzeczenie o kosztach postępowania odwoławczego zawarte w punkcie 2 wyroku znajduje swoje uzasadnienie w treści art. 98 i art. 108 § 1 k.p.c. oraz § 9 ust. 2 w zw. z § 10 ust. 1 pkt. 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. (Dz.U.2015.1803) w sprawie opłat za czynności radów prawnych.

Renata Pohl

Marta Sawińska

Dorota Goss-Kokot