Portal Orzeczeń Sądu Apelacyjnego w Poznaniu

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 16 listopada 2022 r.

Sąd Apelacyjny w Poznaniu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: sędzia Roman Walewski

Protokolant: Krystyna Kałużna

po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2022 r. w Poznaniu na posiedzeniu niejawnym

sprawy J. G. (1)

przeciwko Dyrektorowi Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji

o ponowne ustalenie wysokości emerytury funkcjonariuszy służb mundurowych

na skutek apelacji Dyrektora Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w W.

od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu

z dnia 29 lipca 2021 r. sygn. akt VIII U 183/21

1.  zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że oddala odwołanie;

2.  zasądza od odwołującego na rzecz pozwanego organu rentowego kwotę 240 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

sędzia Roman Walewski

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 8 sierpnia 2017 r., znak (...) (...), Dyrektor Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, na podstawie art. 15c w związku z art. 32 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 18 lutego 1994r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz.U. z 2016 r., poz. 708) oraz na podstawie otrzymanej z IPN informacji Nr (...)z dnia 1 czerwca 2017 r., od dnia 1 października 2017 r. ponownie ustalił wysokość emerytury policyjnej J. G. (1). Wysokość świadczenia została ustalona na kwotę 1 262,05 zł.

Powyższą decyzję zaskarżył J. G. (1) wnosząc o jej zmianę poprzez przyznanie świadczenia w dotychczasowej wysokości, a nadto wniósł o zasądzenie od pozwanego kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

- przepisów prawa materialnego, tj. art. 2 Konstytucji, polegające na arbitralnym obniżeniu przysługującego mu świadczenia, co narusza zasadę ochrony praw nabytych i zasadę sprawiedliwości społecznej, a także zasadę zaufania obywatela do państwa i tworzonego przez nie prawa oraz niedziałania prawa wstecz, wynikające z zasady demokratycznego państwa prawnego;

- przepisów prawa materialnego, tj. art. 67 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, polegające na arbitralnym obniżeniu świadczenia co stanowi nieproporcjonalne i nieuzasadnione naruszenie przysługującego mu prawa do zabezpieczenia społecznego,

- przepisów prawa materialnego, tj. 30 oraz art. 47 Konstytucji w związku z art. 8 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, polegające na naruszeniu jego godności, prawa do ochrony czci, dobrego imienia, prawa do prywatności i prawa do poszanowania życia rodzinnego, poprzez przyjęcie, że jego służba stanowiła „służbę na rzecz totalitarnego państwa”, a tym samym arbitralne przypisanie mu winy za działania związane z naruszeniem praw człowieka, których dopuszczali się niektórzy przedstawiciele władzy publicznej PRL oraz niektórzy funkcjonariusze organów bezpieczeństwa PRL, a do których on sam w żaden sposób się nie przyczynił;

- przepisów prawa materialnego, tj. art. 45 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 1 i 2 Konstytucji oraz art. 42 ust. 1 Konstytucji w związku z art. 6 ust. 2 Konwencji o Ochronie Praw Człowiek i Podstawowych Wolności, polegające na zastosowaniu represji bez wykazania winy indywidualnej, zastąpienie w tym zakresie władzy sądowniczej władzą ustawodawczą i odwróceniu w ten sposób zasady domniemania niewinności przez uznanie wszystkich funkcjonariuszy będących w służbie przed dniem 31 lipca 1990 r. za winnych działań zasługujących na penalizację;

- przepisów prawa materialnego art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 67 ust.1 w związku z art. 71 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji w związku z art. 1 Protokołu do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i podstawowych Wolności w związku z art. 14 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, polegające na arbitralnym naruszeniu jego osobistych praw majątkowych i prawa do poszanowania mienia, które podlegają równej dla wszystkich ochronie, na skutek nieproporcjonalnego naruszenia jego prawa do zabezpieczenia społecznego, co stanowi przejaw nieuzasadnionej represji ekonomicznej.

Sąd Okręgowy VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w P. wyrokiem z dnia 29 lipca 2021r. (sygn. akt: VIII U 183/21) zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że stwierdził brak podstaw do ponownego ustalenia wysokości emerytury odwołującego przy uwzględnieniu przepisów dotyczących zasad obliczania wysokości świadczenia dla osób pełniących służbę na rzecz totalitarnego państwa i przyznał odwołującemu prawo do policyjnej emerytury poczynając od 1 października 2017 r. w dotychczasowej wysokości.

Podstawą rozstrzygnięcia wyroku sądu I instancji były następujące ustalenia i rozważania.

J. G. (1) urodził się (...). Ukończył (...) Szkołę (...)w G. w zawodzie fotografa.

W dniu 10 lipca 1957 roku złożył podanie o przyjęcie do pracy w (...) jako technik fotograf. We wniosku personalnym dotyczącym przyjęcia do (...) wskazano, że odwołujący jest zrównoważony, inteligentny i przejawia wyraźną chęć do służby w (...) Dlatego też wniesiono o przyjęcie go do służby na stanowisko oficera techniki operacyjnej (...) Wydziału (...) w P.. Odwołującego przyjęto do służby z dniem 1 sierpnia 1957 roku.

Od 29 września 1958 roku do 19 października 1958 roku przeszedł on kurs fotografii operacyjnej Biura (...) przy MSW.

W opinii służbowej z dnia 9 stycznia 1959 roku określono go jako zdyscyplinowanego, chętnie i należycie wykonującego zadania służbowe. Podkreślono też poziom wiedzy zawodowej z zakresu fotografii oraz właściwy stosunek do powierzonego sprzętu. Podkreślono jednak, że jest bezpartyjny.

W opinii służbowej z 9 lutego 1960 roku wskazano, że wstąpił do (...) oraz ponownie pozytywnie zaopiniowano jego pracę i postawę.

We wniosku personalnym z dnia 27 lipca 1960 roku wskazano, że odwołujący dał się poznać jako pełnowartościowy pracownik na zajmowanym stanowisku, ma odpowiednie kwalifikacje zawodowe, a efekty jego pracy są starannie wykończone i dobrej jakości. Podkreślono sumienność, zdyscyplinowanie, grzeczność i skromność oraz koleżeńskość odwołującego oraz fakt, iż przestrzega przepisów i dba o powierzony sprzęt. Wobec powyższego został mianowany funkcjonariuszem stałym.

W kolejnych opiniach służbowych powtórzono przedstawione powyżej wnioski.

W opinii służbowej z dnia 27 grudnia 1962 roku podkreślono, że odwołujący szczególne kwalifikacje wykazuje na odcinku obróbki chemicznej materiałów foto. Natomiast w opinii z dnia 10 grudnia 1964 roku podkreślono, że wykonuje zadania z zakresu fotografii operacyjnej w sprawach prowadzonych przez jednostki operacyjne. W opinii przełożonego z dnia 28 maja 1965 roku wskazano, że potrafi wykonać każde zadanie w zakresie prac foto.

W opinii służbowej z dnia 30 grudnia 1966 roku wskazano, że jest uczciwym i pilnym pracownikiem, o właściwym stosunku do pracy i powierzonego sprzętu. Nadto przeszkolono go
z eksploatacji (...). Jednocześnie wskazano, że nie wykonywał samodzielnie takiej pracy ze względu na brak sprzętu.

W opinii z dnia 7 stycznia 1971 roku wskazano, że wykonuje różne zadania z dziedziny fotografii operacyjnej oraz posiada niezbędne przygotowanie w dziedzinie (...), a jakość jego prac stoi na wysokim poziomie. Dba o powierzony sprzęt i o lepsze wyposażenie laboratorium foto
w nowoczesny sprzęt. Jako pracownik był chętny i ofiarny, jeśli wymagała tego sytuacja operacyjna.

We wniosku personalnym o mianowanie odwołującego starszym oficerem wydziału wskazano, że jest pracownikiem samodzielnym, wykazującym dużo własnej inicjatywy i jest wyróżniającym się pracownikiem wydziału. Z dniem 1 kwietnia 1972 mianowano go starszym oficerem techniki operacyjnej sekcji(...) Wydziału (...) w P..

We wniosku personalnym z dnia 12 kwietnia 1973 roku wskazano, że odwołującemu poszerzono zakres obowiązków o nowe zadania wymagające odpowiednich zdolności operacyjnych.

We wniosku personalnym z dnia 27 lipca 1976 roku wskazano, że J. G. (1) jako długoletni pracownik działu posiada właściwe przygotowanie praktyczne i teoretyczne do pełnienia funkcji kierownika, podkreślając jego umiejętności organizacyjne. Wskazano także, że odwołujący cechuje się pomysłowością i inicjatywą oraz troską o nowoczesne wyposażenie działu pracy, dlatego też zarekomendowano go na kierownika sekcji fotografiki, którym został z dniem 1 sierpnia 1976 roku.

W opinii służbowej z dnia 7 grudnia 1977 roku wskazano, że odwołujący bardzo dobrze wywiązuje się z powierzonych obowiązków, wprowadza nowe techniki eksploatacyjne, wykazuje dużo pomysłowości i inicjatywy w zakresie modernizacji pomieszczeń.

W kolejnych opiniach służbowych odwołujący ponownie był chwalony za organizację i stosunek do pracy.

W uznaniu za wyniki pracy zawodowej został odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski w 1979 roku.

We wniosku personalnym z dnia 29 kwietnia 1982 roku wskazano, że osobiście uczestniczy w zadaniach wymagających dużej wiedzy i doświadczenia operacyjnego oraz specjalnych zadaniach służbowych.

J. G. (1) był technikiem fotografem i z tego obowiązku wywiązywał się bardzo dobrze. Powierzony sprzęt utrzymywał w dobrym stanie technicznym, dbał o jego konserwację. Jego praca i służba była oceniana pozytywnie przez przełożonych. Jego relacje z innymi milicjantami i przełożonymi były oceniane pozytywnie. We wszystkich opiniach podkreślano, że chętnie wykonywał wszystkie polecenia i pracował często poza czasem służby. Postawa polityczna J. G. (1) była oceniana przez opiniujących pozytywnie na podstawie jego wypowiedzi dotyczących życia politycznego w kraju i kleru. Pozytywnie oceniano również wolę odwołującego do zdobycia średniego wykształcenia.

W opiniach podkreśla się również zaangażowanie J. G. (1) w działalność partyjną.

Odwołujący pełnił służbę w milicji do 31 lipca 1990 roku. Nie poddawano go weryfikacji. Od 1 sierpnia 1990 roku do 20 kwietnia 1996 roku pełnił służbę w Urzędzie (...)

Pracę zlecali odwołującemu pracownicy wydziałów operacyjnych. Nadto wykonywał pracę w laboratorium. W wydziale pracowały 4 osoby.

Do zakresu działania Biura (...) (...) należało stosowanie środków techniki w zakresie podsłuchu i fotografii operacyjnej na zlecenie jednostek (...), (...), (...) i (...) Zarządu S. Generalnego (...)opracowywanie i wykonywanie dokumentów legalizacyjnych zagranicznych i krajowych na zamówienie ww. jednostek, opracowywanie chemicznych i fotochemicznych środków łączności operacyjnej, metod cenzury oraz dokonywanie ekspertyz i naśladownictwa dla celów operacyjnych, badanie fałszywych dokumentów, udzielanie pomocy w pracach technicznych, związanych z ochrona PRL przed wrogim podsłuchem i penetrację, opracowywanie i produkcją aparatury, sprzętu techniki operacyjnej w zakresie działalności Biura (...), w oparciu o rozwój nauk w kraju i za granicą.

Wydziały (...) powołane zostały do stosowania środków techniki specjalnej w zakresie instalacji i eksploatacji zgodnie z Zarządzeniem nr (...) Ministra Spraw Wewnętrznych. Podstawowymi kierunkami działania Wydziału (...) były:

- instalacja i eksploatacja podsłuchu pokojowego przewodowego i bezprzewodowego,

- instalacja i eksploatacja podsłuchu telefonicznego,

- instalacja i eksploatacja telexu,

- stosowanie podglądu fotograficzno-dokumentacyjnego w zakresie instalacji, eksploatacji i dokumentacji operacyjnej,

- przeprowadzanie tajnego otwierania zamków i tajnych przeszukiwań oraz wykonywanie reprodukcji fotograficzno-laboratoryjnej uzyskanych fotokopii dokumentów,

- przeprowadzenie bieżącej konserwacji urządzeń,

- tłumaczenie z języków obcych na polski uzyskanych z podsłuchu i telexu materiałów.

Sekcja(...) Wydziału (...) zajmowała się fotografią operacyjną, podglądem i tajnymi przeszukiwaniami.

Decyzją z dnia 14 maja 1996 roku organ rentowy przyznał odwołującemu prawo do emerytury policyjnej od 20 kwietnia 1996 roku.

Decyzją z dnia 1 października 2010 roku pozwany, na podstawie informacji o przebiegu służby uzyskanego z IPN (nr (...)) z 21 lipca 2010 roku, ponownie ustalił wysokość świadczenia emerytalnego odwołującego.

Odwołujący nie wystąpił do Ministra właściwego do spraw wewnętrznych w trybie art. 8a ustawy z 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin.

Organ rentowy uzyskał informację Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu o przebiegu służby Nr (...), w której wskazano na podstawie posiadanych akt osobowych, że odwołujący w okresie od 1 sierpnia 1957 r. do 30 maja 1990 r pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b ustawy z 18 lutego 1994 roku o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz. U. z 2016 roku, poz. 708 ze zmianami). W toku postępowania przed sądem IPN wyjaśnił, iż służba odwołującego w spornym okresie podpada pod art. 13b ust. 1pkt 5 lit d tiret 4.

Na podstawie powyższej informacji pozwany Zakład, zaskarżoną decyzją, ponownie ustalił wysokość emerytury odwołującego.

Na podstawie powyżej przedstawionego stanu faktycznego, sąd I instancji wydał powyższy wyrok uznając odwołanie za uzasadnione.

Sąd Okręgowy po analizie przedstawionego materiału dowodowego i ocenie indywidualnych czynów J. G. (1) weryfikowanych w aspekcie pojęcia ,,służby na rzecz totalitarnego państwa” uznał, że przebieg służby odwołującego, jego czyny i postawa w czasie służby nie nosi znamion działania, które można by zakwalifikować jako naruszenie praw i wolności człowieka.

Powołane dowody, (charakterystyki i opinie służbowe sporządzane przez przełożonych) wskazują, że służba J. G. (1) nie była w żaden sposób związana z walką przeciwko ówczesnej politycznej opozycji, jak również nie ma żadnych dowodów, aby działania odwołującego jako funkcjonariusza milicji i (...) naruszały podstawowe prawa i wolności człowieka.

Akta przesłane przez IPN wskazują, że J. G. (1) był funkcjonariuszem pozostającym poza działaniami związanymi ze zwalczaniem ówczesnej opozycji. Początkowo był bezpartyjny. Zajmował się głównie pracą laboratoryjną w zakresie fotografii, obróbką chemiczną zdjęć i kopiowaniem dokumentów. Podkreślenia wymaga, iż od początku odwołujący wnosił o przyjęcie go w poczet milicjantów, a nie jako funkcjonariusza (...). Nie wyrażał zatem formalnej woli służby w (...), co potwierdzono we wniosku personalnym („wyraźna chęć do służby w (...)”).

Oceniając zatem działalność J. G. (2) jako służbę na rzecz totalitarnego państwa trzeba stwierdzić, że istniała ona tylko w aspekcie formalnym. Był on bowiem milicjantem w formacji wymienionej w przepisie art. 13b ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, a następnie podlegał on formalnie Wydziałowi (...), który podlegał (...) i MSW. Podkreślenia wymaga, że odwołujący nie został poddany obowiązkowej weryfikacji, a mimo to nadal pełnił służbę po 1990 roku w (...)

J. G. (1) konsekwentnie chciał zostać technikiem fotografii w (...). Wskazują na to wszystkie dokumenty zebrane w aktach IPN. W opiniach służbowych wielokrotnie podkreślano jego wiedzę praktyczną i teoretyczną oraz jakość wykonywanych prac, przede wszystkim na odcinku obróbki chemicznej materiałów foto. Trudno zatem postawić odwołującemu zarzut, że mógłby mieć jakąkolwiek świadomość o ewentualnej niegodziwości przyznanego mu świadczenia, gdyż przez cały okres służby odwołujący zajmował się pracą ściśle techniczną. Potwierdza to orzeczenie lekarskie, w którym stwierdzono, że jest zdolny do pracy milicyjnej, o ile nie będzie to służba liniowa.

Podsumowując wszystkie przedstawione argumenty Sąd Okręgowy uznał, że nie było podstaw do obniżenia emerytury policyjnej J. G. (1), gdyż nie pełnił służby na rzecz totalitarnego państwa o której mowa w przepisie art. 13b ust.1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy.

Odwołując się do przytoczonych argumentów Sąd Okręgowy na podstawie przepisu art. 477 ⁹§ 2 k.p.c. zmienił zaskarżoną decyzję i uwzględnił odwołanie.

Wyrok ten w całości apelacją zaskarżył pozwany organ rentowy zarzucając:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez nieprawidłową interpretację art. 13b ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz.U. z 2020 r., poz. 723) zwanej dalej „ustawą zaopatrzeniową” poprzez przyjęcie, że decydujące znaczenie dla ustalenia służby na rzecz państwa totalitarnego ma fakt wykonywania czynności polegających na zwalczaniu opozycji demokratycznej, związków zawodowych, stowarzyszeń, kościołów i związków wyznaniowych, łamaniu prawa do wolności słowa i zgromadzeń, gwałceniu prawa do życia, wolności i bezpieczeństwa, w sytuacji, gdy dyspozycja w/w przepisu dla przesądzenia faktu pełnienia służby na rzecz państwa totalitarnego wymaga wyłącznie pełnienia służby w cywilnych i wojskowych formacjach i instytucjach wymienionych w w/w przepisie;

2) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 15c ustawy zaopatrzeniowej poprzez jego bezpodstawne niezastosowanie w sprawie i nieuprawnione przyjęcie, że odwołujący nie powinien podlegać rygorom przewidzianym w w/w przepisie, w sytuacji gdy bezspornym jest, iż odwołujący pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa zdefiniowaną w art. 13b ustawy zaopatrzeniowej, a w związku z tym spełnione zostały przesłanki warunkujące ponowne przeliczenie jego świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego służb mundurowych;

3) naruszenie art. 13a ust. 5 ustawy zaopatrzeniowej oraz § 14 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 18 października 2004 r. w sprawie trybu postępowania i właściwości organu w zakresie zaopatrzenia emerytalnego funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu i Państwowej Straży Pożarnej oraz ich rodzin poprzez pominięcie dowodu jakim jest informacja o przebiegu służby, podczas gdy zgodnie z naruszonymi przepisami informacja o przebiegu służby jest równoważna z zaświadczeniem o przebiegu służby sporządzanym na podstawie akt osobowych funkcjonariusza przez właściwe organy;

4) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 233 § 1 k.p.c., które miało wpływ na treść rozstrzygnięcia polegające na dowolnej, a nie swobodnej ocenie charakteru służby odwołującego, podczas gdy ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że odwołujący pełnił służbę w Biurze (...) MSW, która to jednostka jest wymieniona w art. 13b ustawy zaopatrzeniowej;

5) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 252 k.p.c., które miało wpływ na treść rozstrzygnięcia, polegające na zakwestionowaniu przez Sąd I Instancji oświadczenia IPN, pomimo braku udowodnienia przez odwołującego okoliczności przeciwnych,

6) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 232 k.p.c., które miało wpływ na treść rozstrzygnięcia, polegające na uznaniu, że organ rentowy nie przedłożył dowodów potwierdzających, by w spornym okresie od dnia 01.08.1957 r. do 30.05.1990 r. Odwołujący pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa, podczas gdy powyższe w sposób jednoznaczny wynikało z dokumentacji złożonej przez IPN.

Wskazując na te zarzuty apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania od decyzji Dyrektora Zakładu Emerytalno - Rentowego MSWiA z dnia 8 sierpnia 2017 r. o ponownym ustaleniu wysokości emerytury, a także o zasądzenie od odwołującego na rzecz organu rentowego kosztów zastępstwa procesowego w wysokości według norm przepisanych, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania z pozostawieniem temu Sądowi rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów postępowania za I i II Instancję.

Odwołujący wniósł o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.

Apelacja jest zasadna i skutkuje zmianą zaskarżonego wyroku i oddaleniem odwołania.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadzała się do oceny zasadności zastosowania wobec ubezpieczonego przepisu art. 15 c ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin, znowelizowanego w 2016 r. i w konsekwencji- obniżenia wysokości przyznanego mu świadczenia emerytalnego.

W świetle przepisu art. 15 c ust. 1 ustawy w przypadku osoby, która pełniła służbę na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b, i która pozostawała w służbie przed dniem 2 stycznia 1999 r., emerytura wynosi:

- 0% podstawy wymiaru - za każdy rok służby na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b;

- 2,6% podstawy wymiaru - za każdy rok służby lub okresów równorzędnych ze służbą, o których mowa w art. 13 ust. 1 pkt 1, la oraz 2-4.

Ponadto, jak wynika z treści ust. 3, wysokość emerytury ustalonej zgodnie z ust. 1 i 2 nie może być wyższa niż miesięczna kwota przeciętnej emerytury wypłaconej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ogłoszonej przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Istotą sporu było zatem ustalenie, czy odwołujący w okresie od 1.08.1957r. do 30.05.1990r. pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego trafny jest zarzut pozwanego, że Sąd Okręgowy błędnie ustalił, iż odwołujący w sporym okresie nie pełnił służby na rzecz totalitarnego państwa, w sytuacji, gdy z prawidłowo ocenionego materiału dowodowego, zgodnie z regułami wynikającymi z art. 233 § 1 k.p.c., wynika przeciwny wniosek, a mianowicie, że odwołujący pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa określoną w art. 13 b ust. 1 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r.

W tym miejscu wskazać należy, że w uchwale z dnia 16 września 2020 r. III UZP 1/20 Sad Najwyższy stwierdził, iż kryterium „służby na rzecz totalitarnego państwa” określone w art. 13 b ust. 1 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. powinno być oceniane na podstawie wszystkich okoliczności sprawy, w tym także na podstawie indywidualnych czynów i ich weryfikacji pod kątem naruszenia podstawowych praw i wolności człowieka.

W ocenie Sądu Apelacyjnego , co prawda sam fakt, że z informacji IPN wynika, iż odwołujący w okresie od 1.08.1957r. do 30.05.1990r. pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b ustawy z 18 lutego 1994 roku, nie świadczy o tym, że automatycznie spełnione zostały warunki do ponownego przeliczenia mu świadczenia. Sąd ubezpieczeń społecznych rozpoznający odwołanie w sprawie ponownego ustalenia (obniżenia) wysokości emerytury policyjnej byłego funkcjonariusza Służby Bezpieczeństwa, nie jest bowiem związany treścią informacji o przebiegu służby w organach bezpieczeństwa państwa przedstawionej przez Instytut Pamięci Narodowej zarówno co do faktów (ustalonego w tym zaświadczeniu przebiegu służby), jak i co do kwalifikacji prawnej tych faktów (zakwalifikowania określonego okresu służby jako służby w organach bezpieczeństwa państwa). Należy jednak uwzględnić, że zgromadzone w sprawie dowody wskazują, że odwołujący pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w powołanym przepisie.

Na powyższe stanowisko powołał się również Sąd Najwyższy w postanowieniu z 14.09.2021 r. sygn. akt USK 259/21 (w zakresie rozpoznania skargi kasacyjnej), wskazując, że sądu powszechnego nie wiąże informacja o przebiegu służby wydana przez IPN i w razie stosownego zarzutu przeciwko osnowie tej informacji, sąd będzie zobowiązany do rekonstrukcji jej przebiegu w konkretnym wypadku.

Sąd Najwyższy uznaje zatem, że informacja IPN stanowi dowód, który nie jest jednak dowodem wyłącznym albo dowodem niepodważalnym, którym sąd byłby związany, bez możliwości jego oceny w ramach przysługującego sądowi prawa do swobodnej i wszechstronnej oceny dowodów (art. 233 § 1 k.p.c.). Inne rozumienie stanowiska Sądu Najwyższego dawałoby IPN przymioty organu rozstrzygającego arbitralnie kwestie wysokości świadczeń emerytalno-rentowych, bez potrzeby odwoływania się do sądu, a z sądu organ firmujący jedynie ustalenia zawarte w informacji IPN.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego - mając na uwadze wykładnię celowościową ustawy uznać należy, że istotne znaczenie dla interpretacji definicji „służby na rzecz totalitarnego państwa” ma rodzaj i zakres czynności wykonywanych w trakcie służby.

Ustawa z 18.02.1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy (...) nie zawiera definicji „służby na rzecz totalitarnego państwa”. Celem odkodowania znaczenia tego sformułowania, odnieść się wypada do definicji zawartej w ustawie z 18.10.2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz o treści tych dokumentów (Dz.U. 2006 Nr 218, poz. 1592). Zgodnie z preambułą ww. ustawy służbą tego rodzaju jest „praca albo służba w organach bezpieczeństwa państwa komunistycznego lub pomoc udzielana tym organom przez osobowe źródło informacji, polegające na zwalczaniu opozycji demokratycznej, związków zawodowych, stowarzyszeń, kościołów i związków wyznaniowych, łamaniu prawa do wolności słowa i zgromadzeń, gwałceniu prawa do życia, wolności, własności i bezpieczeństwa obywateli, była trwale związana z łamaniem praw człowieka i obywatela na rzecz komunistycznego ustroju totalitarnego”.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego, do zastosowania rygorów z art. 15c ustawy nie wystarczy zatem samo formalne pełnienie służby w jednostkach wymienionych w art. 13b ustawy w okresie od 22.07.1944r. do 31.07.1990r., ale pełnienie służby polegające na zwalczaniu opozycji demokratycznej, związków zawodowych, stowarzyszeń, kościołów i związków wyznaniowych, łamaniu prawa do wolności słowa i zgromadzeń, gwałceniu prawa do życia, wolności, własności i bezpieczeństwa obywateli, łamaniu praw człowieka i obywatela.

Poza tym należy mieć na względzie, że wykonywanie „służby na rzecz państwa totalitarnego” było zindywidualizowane, mogło różnić się osobistym zaangażowaniem danej osoby i determinacją na realizowanie określonych zadań i funkcji. Działalność funkcjonariusza mogła być w różnym stopniu ukierunkowana na potrzeby, korzyści totalitarnego państwa. W związku z tym nie każde nawiązanie stosunku prawnego w ramach jednostek organizacyjnych, wskazanych w ustawie, musiało wiązać się ze służbą na rzecz totalitarnego państwa. Służba (praca) takiej osoby powinna być oceniana na podstawie indywidualnych czynów, w oparciu o wszystkie okoliczności pełnionej służby. Nie można stosować mechanizmu odpowiedzialności zbiorowej, gdyż stosowanie takiego mechanizmu przybliżyłoby ten mechanizm do mechanizmów stosowanych w czasach państwa totalitarnego.

Prezentowany przez Sąd Apelacyjny pogląd jest zatem w pełni zgodny z przywołaną uchwałą składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 16.09.2020 r. sygn. akt III UZP 1/20 dotyczącą kwestii obniżania emerytur policyjnych.

W ocenie Sądu Apelacyjnego rację ma pozwany, iż sąd I instancji błędnie przyjął, że odwołujący w spornym okresie od 1.08.1957r. do 30.05.1990r. nie pełnił służby na rzecz totalitarnego państwa. W konsekwencji sąd ten błędnie stwierdził, że odwołujący nie spełnia przesłanek wymaganych do obniżenia emerytury na zasadach wskazanych w ww. ustawie.

Sąd Apelacyjny wskazuje, że z analizy dowodów zgromadzonych w niniejszej sprawie, w tym akt osobowych odwołującego, akt rentowych oraz zeznań odwołującego, wynika, iż odwołujący wykonywał zadania operacyjne Wydziału (...) w P..

Odwołujący w dniu 10.07.1957r. złożył wniosek do Komendy (...)w P. o przyjęcie do pracy w charakterze technika fotografa.

Zatrudniony został od 15.07.1957r. na stanowisku oficera techniki operacyjnej (...)Wydziału (...) w P..

W 1958r. ukończył 1 roczną szkołę operacyjną Kurs (...)fotografów operacyjnych Biura (...). Odwołujący służył wówczas w stopniu plutonowego.

W opinii z dnia 9.01.1959r. stwierdzono, iż specyficzne warunki pracy w przedmiocie fotografii operacyjnej opanowuje dość szybko. Ostatnio ukończył kurs specjalistyczny po linii fotografii operacyjnej.

W opinii z dnia 9.02.1960r. stwierdzono, że specjalność fotografii operacyjnej odwołujący opanował do chwili obecnej dobrze.

W opinii z dnia 10.12.1960r. po raz kolejny stwierdzono, że specjalność fotografii operacyjnej odwołujący opanował do chwili obecnej dobrze. Odwołujący służył wówczas w stopniu sierżanta.

W opinii z dnia 17.06.1962r. stwierdzono, że został przeszkolony w Biurze (...)po linii operacyjno – technicznej.

W opinii z dnia 27.12.1962r. stwierdzono, że odwołujący posiada szczególne kwalifikacje na odcinku obróbki chemicznej materiałów foto a także stwierdzono, że wykonuje także zadania po linii operacyjnej fotografii w sprawach prowadzonych przez Wydział S. B.

W opinii z dnia 10.12.1964r. stwierdzono, iż odwołujący wykonuje dobrze zadania
w zakresie fotografii operacyjnej w sprawach prowadzonych przez jednostki operacyjne. Odwołujący służył wówczas w stopniu starszego sierżanta.

W opinii z dnia 28.05.1965r. stwierdzono, że odwołujący jako fotograf potrafi wykonać każde zadanie techniczno-operacyjne w zakresie prac foto. Odwołujący służył wówczas w stopniu podporucznika.

W opinii z dnia 30.12.1966r. stwierdzono, iż odwołujący wykonuje dobrze zadania z zakresu fotografii operacyjnej w sprawach prowadzonych przez jednostki operacyjne. Odwołujący służył wówczas w stopniu porucznika.

W opinii z dnia 6.01.1969r. stwierdzono, że odwołujący potrafi realizować zadania z zakresu fotografii operacyjnej. W wypadkach, gdzie był do tej pracy wykorzystywany przez jednostki operacyjne, wywiązywał się z niej należycie.

W opinii z dnia 7.01.1971r. stwierdzono, że odwołujący pracuje w referacie F.- (...), a ponadto wykonuje różne zadania z dziedziny fotografii operacyjnej i posiada niezbędne przygotowanie w zakresie (...) ((...).

W opinii z dnia 23.01.1973r. stwierdzono, że odwołujący został przeszkolony po zagadnieniach eksploatacji (...). Odwołujący służył wówczas w stopniu kapitana.

W opinii z dnia 15.01.1975r. stwierdzono, iż odwołujący został przeszkolony po zagadnieniach eksploatacji (...).

Od dnia 1.01.1975r. odwołujący był kierownikiem Sekcji (...)Wydziału (...).

Od sierpnia 1976r. odwołujący został mianowany kierownikiem nowoutworzonej sekcji (...)

W opinii z dnia 7.12.1977r. stwierdzono, iż odwołujący wprowadza śmiało nowe techniki eksploatacyjne , zwłaszcza z dziedziny (...).

W opinii z dnia 20.01.1982r. po raz kolejny stwierdzono, że odwołujący wprowadza śmiało nowe techniki eksploatacyjne zwłaszcza z dziedziny (...). Nadto ukończył kursy specjalistyczne z zakresu zagadnień pracy Departamentu (...).

W grudniu 1982r. podziękowano odwołującemu za wzorową postawę w służbie i szczególny wysiłek w realizację zadań resortu.

W dniu 21.11.1983r. odwołujący został przeszkolony na temat zasad stosowania środków przymusu bezpośredniego oraz postępowania funkcjonariuszy (...) w miejscu zdarzenia lub przestępstwa.

Odwołujący został odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1979), Złotą Odznaką za Ład i Porządek (1982r.).

Odwołujący pobierał dodatek operacyjny i w 1989r. miał przyznany szczebel (...) tego dodatku. W dniu 10.07.1963r. uzyskał nagrodę w wysokości 500 zł za nakład pracy podczas trwania (...)

W dniu 25.10.1968r. uzyskał nagrodę w wysokości 800 zł za nakład pracy i uzyskane rezultaty operacyjne.

Zdaniem sądu odwoławczego z powyższych ustaleń w sposób jednoznaczny wynika, że odwołujący wykonywał czynności operacyjno - techniczne niezbędne w działalności S. B. w Biurze (...) tj. jednostce o której mowa w art. 13 b ust. 1 lit. d tiret 4 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin.

Należy w tym miejscu poczynić dodatkowe uwagi odnośnie charakteru Biura (...).

Po zniesieniu Komitetu do (...) i przekazaniu jego struktur (jako S. B.) do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych miejsce Departamentu (...) i Instytutu (...) zajęło Biuro (...) MSW utworzone zarządzeniem nr (...) ministra z 29 listopada 1956 r. (w skład biura wchodził również Instytut (...), który w połowie 1958 r. przekształcony został w jeden z wydziałów). Wojewódzkimi ekspozyturami nowej jednostki stały się wydziały(...) w komendach wojewódzkich (...), odpowiednie struktury utworzono również na szczeblu powiatowym. Do zadań pionu (...) należały: instalacja podsłuchu telefonicznego oraz podsłuchu i podglądu w pomieszczeniach (biuro posiadało własne warsztaty do produkcji sprzętu), dokumentacja fotograficzna i filmowa, tajne przeszukania, legalizacja operacyjna (wyrób dokumentów do celów operacyjnych) oraz radiokontrwywiad (1 grudnia 1961 r. przekazany do Departamentu (...)).

W następnym okresie Biuro (...) MSW stopniowo rozrastało się i w latach 60. stanowiło jedną z najbardziej rozbudowanych jednostek (...) liczącą dziewięć wydziałów. Na podstawie zarządzenia organizacyjnego nr (...) ministra z 23 grudnia 1965 r. na bazie ostatniego z nich (odpowiadającego za konstrukcje sprzętu operacyjnego) utworzony został (...) Zakład (...) w charakterze instytutu badawczego wspomagającego pracę operacyjno- techniczną. W jego skład wchodziły następujące jednostki: Kierownictwo, Samodzielna Sekcja (...) Sekretariat Ogólny, Referat (...) oraz wydziały: I (koordynacji), II (elektroniki), III (techniki cyfrowej), IV (mechaniczny), V (mechaniki precyzyjnej).

Podsumowując, odwołujący pracę w strukturach (...) podjął jeszcze w latach 50. Zważywszy na fakt , że jego starszy brat, S., porucznik , już wcześniej pełnił służbę w Urzędzie d/s (...) jako oficer operacyjny, odwołujący bez wątpienia miał świadomość co do tego , jakie były cele i zadania tej formacji oraz jej metody działania. Błędne były ustalenia sądu I instancji, jakoby odwołujący nie wykonywał pracy operacyjnej tylko pracował wyłącznie w laboratorium. Odwołujący wykonywał także pracę operacyjną, co potwierdza treść cyt. również powyżej szeregu opinii i rozkazów personalnych.

Z zapisów tych wynika również, że odwołujący był funkcjonariuszem ideowym
i zaangażowanym w prace partyjną, nagradzanym również z tego tytułu. Z wniosku personalnego
z dnia 29.04.1982r. wynika, że osobiście uczestniczył w zadaniach wymagających dużej wiedzy
i doświadczenia operacyjnego oraz w specjalnych zadaniach służbowych. Brał udział w zadaniach
z dziedziny fotografii operacyjnej i w zakresie wykorzystywania (...), a więc (...)Bez wątpienia nie była to zatem wyłącznie praca stricte techniczna , w ciemni fotograficznej , jak to starała się wykazać strona odwołująca.

Biorąc powyższe rozważania pod uwagę oraz uwzględniając stan faktyczny ustalony
w przedmiotowej sprawie przez Sąd Apelacyjny, zasadna jest konkluzja, że odwołujący w okresie od 1.08.1957r. do 30.05.1990r. pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b ustawy z 18 lutego 1994r. W konsekwencji trafna była zaskarżona decyzja, na mocy której zastosowano wobec ubezpieczonego normę z art. 15 c ustawy z dnia 18 lutego 1994 r.
o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin.

Z tych wszystkich względów Sąd Apelacyjny ,uznając apelację za uzasadnioną, na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie (pkt 1 wyroku).

O kosztach zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym orzeczono w pkt 2 wyroku zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik postępowania, na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w związku z art. 99 k.p.c. oraz na podstawie § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22.10.2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, zasądzając od odwołującego na rzecz pozwanego kwotę 240 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

sędzia Roman Walewski